Oulipo ve Oyun Oynama Sanatının Plastik (Estetik) “Biçem Araştırmaları”: Türkiye Güncel Sanat Pratiklerinde Edebi Uzamdan Alınmış Bir Hikâye Anlatıcılığı, Oulipo’yu Plastik Sanatlar ile Düşünmek

Yıl 2024, Cilt: 4 Sayı: 9, 43 - 62, 31.12.2024

Şeyma İnci

Öz

Oulipo (Ouvroir de Litteature Potentielle), 1960 yılında Fransız yazar Raymond Queneau ve matematikçi François Le Lionnais tarafından kurulan alternatif edebi bir gruptur. Grubun temel hedefi edebiyatta potansiyel imkanları araştırarak dil ihtimalleri ile durum araştırmaları kurgularken, bunlara ek olarak yaratıcı kısıtlamalar, yöntemler geliştirerek yenilikçi metinler üretmektir. Bu doğrultuda Oulipo’nun yaratıcı yöntem ve biçim araştırmaları plastik sanatlarının dil inşa etme pratikleriyle bazı ortaklıklar taşımaktadır. Güncel sanat pratiğinin günümüzde estetik nesne üretmek yerine fikir ve potansiyel durumlar inşası üzerine arayışları olduğu görülmektedir. Günümüz sanatı ve sanatçıların plastik ve görsel dil arayışları yeni bir dil meselesi etrafında yoğunlaşırken, metinlerarası bir dil inşa etmektedirler. Bu bağlamda yeni bir dil inşası üzerinde çalışan Dilek Winchester ile Borga Kantürk’ün edebi ve yazınsal olanı araç olarak kullanan üretimlerini Georges Perec ve Raymond Queneau ile ele alarak karşılıklı biçim ve yöntem karşılaştırmaları aracılığıyla yazı ve görsel alanın ayrı duran yapısından metinler arası bir birliktelik inşa etmek istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Oulipo , Dilek Winchester , Georges Perec , Borga Kantürk , Raymond Queneau

Oulipo and The Art of Playful Aesthetics: “Stylistic Investigations” in Turkish Contemporary Art Practices, Narrating Stories from Literary Space, Thinking Oulipo Through Plastic Arts

Öz

Oulipo (Ouvroir de Littérature Potentielle) is an alternative literary group founded in 1960 by French writer Raymond Queneau and mathematician François Le Lionnais. The group's main objective is to explore the potential possibilities in literature by creating hypothetical scenarios and conducting linguistic experiments, while also developing creative constraints and methods to produce innovative texts. In this context, Oulipo's creative methods and explorations of form share certain commonalities with the practices of constructing language in the plastic arts. Contemporary art practices today are observed to focus on constructing ideas and potential situations rather than merely producing aesthetic objects. In this regard, contemporary artists, while focusing on the search for a new language in the realms of plastic and visual arts, are constructing a new intertextual language. In this context, by examining the works of Dilek Winchester and Borga Kantürk, who use literary and textual elements as tools in their pursuit of constructing a new language, this study aims to build an intertextual unity from the separate structures of writing and visual fields through comparative analysis of form and method, drawing connections with Oulipo.

Anahtar Kelimeler

Oulipo , Dilek Winchester , Georges Perec , Borga Kantürk , Raymond Queneau

Kaynakça

• Aktulum, K. (1999). Metinlerarası İlişkiler. Ankara: Öteki Yayınevi. 10 Haziran 2024 tarihinde, https://www.booktandunya.com/2021/06/kubilay-aktulum-metinlerarasi-iliskiler/ adresinden erişildi.
• Bahtin, M. (2017). Karnavaldan Romana Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Barthes, R. (2022). Görüntünün Retoriği Sanat ve Müzik. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.91
• Beckett, S. ve Deleuze, G. (2019). Quad ve diğer televizyon oyunları, Bitik. İstanbul: Norgunk Yayıncılık. 13- 61
• Borges, J. (2015). Ficciones. İstanbul: İletişim Yayınları.103
• Bray, OP, (2016). This is a Self Archived version of the Author's Accepted Manuscript. Performance Research: a journal of the performing arts, 21, (4). DOI: 10.1080/13528165.2016.1192866 veya http://dx.doi.org/10.1080/13528165.2016.1192866
• Brueghel, P. (1563). Babil Kulesi, Ahşap pano üzerine yağlı boya, 114 cm × 155 cm (45 in × 61 in), 1563, Viyana Sanat Tarihi Müzesi, Viyana (Brueghel, 1563). https://en.wikipedia.org/wiki/The_Tower_of_Babel_%28Bruegel%29
• Deleuze, G. ve Guattari, F. (2020). Kafka: Minör Bir Edebiyat İçin. İstanbul: Sel Yayıncılık.35-36
• Edgü, F. (2022). Yazmak Eylemi Bir Toplumsal / Siyasal Olay Üzerine 101 Çeşitleme. İstanbul: Everest Yayınları.7
• Forsdick, C., Leak, A., Philips, R., (Ed.). (2019). Georges Perec's Geographies Material, Performative and Textual Spaces London: University College London. 13 Mayıs 2024 tarihinde, https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10083077/1/Georges-Perecs-Geographies.pdf adresinden erişildi.
• Foucault, M. (2015). Kelimeler ve Şeyler İnsan Bilimlerinin Bir Arkeolojisi. İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları. 127-133
• Güçbilmez, B. (2003). Tekinsiz Tiyatro: Sahibinin Sesi / Sevim Burak'ın Metninde Tekinsiz Teatrallik ve Minör Ses'in Temsili Theatre of the Uncanny: His Master's Voice /The Uncanny Theatricality and The Representation of. Tiyatro Araştırmaları Dergisi, 16(16): https://doi.org/10.1501/TAD_0000000022 Gürbilek, N. (2023). Örme Biçimleri Bir Ters Bir Düz Fragmanlar. İstanbul: Metis Yayınları.108
• Güvenç, A.Ö. (2014). Lİpogram ve âşık şiiri: Lipogram and Minstrel Poetry. Milli Folklor Dergisi, 13(102). 29-42 sayfalar. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/164565/lipogram-ve-asik-siiri adresinden erişildi.
• Huizinga, J. (2015). Homo Ludens Oyunun Toplumsal İşlevi Üzerine Bir Deneme. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.21
• Kantürk, B. (2020). Kısa Mesafeler Kitabı. İzmir.
• Moretti, F. (2006). Edebi Teoriye Soyut Modeller Grafikler, Haritalar, Ağaçlar. İstanbul: Agora Kitaplığı. 67
• Oulipo. (2015). Oulipo, la littérature en jeu(x), Oulipo Etkinlik Belge, Doküman ve Kayıtlar, BLOOMFIELD, Camille : Komisyon Üyesi ve Claire LESAGE ( Koleksiyon departmanı ): Küratör, Paris, 2015. https://actions- recherche.bnf.fr/bnf/anirw3.nsf/IX01/A2015000071_oulipo-la-litterature-en-jeu-x
• Perec, G. (2011). Harikalar Odası. İstanbul: Sel Yayıncılık. 26
• Perec, G. (2016). Yaşam Kullanma Kılavuzu. Ankara: İmge Kitabevi.13 Perec, G. (2017). Mekân Feşmekân. İstanbul: Everest Yayınları. 53
• Perec, G. ve Oulipo. (2021). Kış Yolculuğu ve Peşindeki Öyküler. İstanbul: Everest Yayınları.7
• Saybaşılı, N. (2017). Sanat Sahada Görsel Kültür Çalışmalarında Etnografik Bilgi. İstanbul: Metis Yayınları. 33, 35, 36
• Saybaşılı, N. (2020). Mıknatıs-Ses Rezonans ve Sanatın Politikası. İstanbul: Metis Yayınları. 171, 191 Seymour, L. (2021). Roland Bartes'ın Yazarın Ölümü Bir Tahlil. İstanbul: Ketebe Yayınları. 46
• Taburoğlu, Ö. (2013). Resim, Söz ve Yazı İmge Yaratmanın ve Bozmanın Yolları. Ankara: Doğu Batı Yayınları. Terry, P. (Ed.). (2020). The Penguin Book of Oulipo. Penguin Random House UK.
• Queneau, R. (2010). Biçem Alıştırmaları. İstaanbul: Sel Yayıncılık. Queneau, R. (2011). Zazie Metroda. İstanbul: Sel Yayıncılık. 13, 38
• Winchester, D. (Mülakat Yapılan) & SAHA Studio (Mülakat Yapan). (2010). 2. Dönem Sanatçı Videoları [Mülakat transkripsiyonu].: 22 Mayıs 2024 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=eJTQPuz1LhE adresinden erişilmiştir.
• Winchester D (2005), çay, ayçiçeği tohumu, çocuklar, et al., Oyun oturumu belgeleri, Sınırlı sayıda 50 kitap, Oyunun ilk versiyonu: Hançepek, Diyarbakır. https://dilekwinchester.com/tea-sunflowerseeds-kids-et-al/
• Winchester, D. (2015), Okumak ve Yazmak Üzerine, Yüzyılların Yüzyılı sergisinden enstalasyon görüntüsü, Salt Beyoğlu, İstanbul, https://dilekwinchester.com/on-reading-and-writing/
• Winchester, D. Varlık, M., ve Evren, S. (Mülakat Yapılanlar) & Pera Müzesi (Mülakat Yapan). Yazı, Sanat ve Diğer Kötü Haberler [Mülakat transkripsiyonu].: 12 Haziran 2024 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=N9UnevBWom4 adresinden erişilmiştir.