Geleneksel Kırkyamanın Çağdaş Tekstil Sanatındaki Uygulamaları Üzerine Bir Örnek: Füsun Özpulat

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 8 Mart Özel Sayısı, 97 - 115, 31.03.2021

Tuğba Arabalı Koşar

Öz

Tarihi çok eski dönemlere dayanan kırkyama (patchwork), yüzyıllardır insanların artık kumaş parçalarını, kullanılmış giysilerini değerlendirmek ve ihtiyaçlarını gidermek amacıyla farklı dikiş teknikleri uygulayarak birbirlerine birleştirip, çeşitli alanlarda kullandığı geleneksel bir el sanatıdır. Kırkyama özellikle tekstilin sanayileşmediği dar ekonomik dönemlerde, her parça kumaşın değerlendirilmesine ve geri kazanılmasına olanak tanıyan ve artan kumaş ihtiyacının sonucunda başvurulan tekniklerin başında gelmektedir. Kırkyamanın, Türkiye de dâhil olmak üzere pek çok ülkede gelenekten gelen değerlerin ve kültürel ilişkilerin etkisiyle farklı sentezlerle uygulanan, yamama ediminden sanata dönüşen bir gelişim süreci izlediği görülmüştür. Diğer geleneksel tekstiller gibi kırkyama da, değişen yaşam koşullarıylaher geçen gün kaybolma tehlikesi ile karşı karşıyadır. Geleneksel olarak devam ettirilmesinin yanında, Çağdaş Türk Tekstil Sanatı içinde de sürdürülebilirliğinin sağlanması gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca tekstil ve moda tasarımcıları için de geleneksel farkındalık ve kültürel sürdürülebilirlik sağlayacak olan bu tekniğin unutulup yok olmasına engel olmak ve günümüze taşınma sürecini örneklendirmek adına bu araştırma yapılmıştır.
Bu metin, Türkiye’de el sanatlarının ve geleneksel tekstillerin sürdürülebilirlik sorunsalını ele alan çağdaş Türk tekstil sanatçısı Füsun Özpulat’ın eserlerini sınırlandırarak değerlendirmektedir. Sözü edilen yaklaşım içindeki geleneksel bir el sanatı olan kırkyamanın Füsun Özpulat’ın eserlerine olan yansımaları üzerinden, sanatçıyla yapılan röportajlarla ve eser analizine dayanan yöntemle eserlerin teknik ve kavramsal boyutları irdelenerek aktarılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kırkyama , Patchwork , Geleneksel El Sanatları , Çağdaş Tekstil Sanatı , Halk Kültürü , Sürdürülebilirlik

An Example of The Applıcatıons of Tradıtıonal Patchwork in Contemporary Textıle Art: Füsun Özpulat

Öz

Patchwork (kırkyama), which dates to ancient times, is a traditional handicraft that people have used in various fields by combining pieces of fabric, using different sewing techniques, evaluating their used clothes, and meeting their needs for centuries. Patchwork is one of the techniques used because of the increasing need for fabric, which allows the evaluation and recovery of every piece of fabric, especially in narrow economic periods when textiles are not industrialized. It has been observed that Patchwork follows a development process that is applied with different synthesis transforming from patching to art under the influence of cultural relations and value from tradition in many countries, including Turkey. Like other traditional textiles, patchwork is in danger of disappearing day by day with changing living conditions. In addition to continuing traditionally, it is thought that its sustainability should be ensured within Contemporary Turkish Textile Art. Furthermore, this research study was carried out to prevent the possible disappearance of this technique, which will provide traditional awareness and cultural sustainability for textile and fashion designers and exemplify the process of reaching today.
This text evaluates the contemporary Turkish textile artist Füsun Özpulat's works addressing the traditional textile crafts in Turkey and the problem of sustainability by limiting them. Through the reflections of Patchwork, the traditional handicraft in the aforementioned approach, on the works of Füsun Özpulat, interviews with the artist and the method based on the analysis of the works have been tried to reveal by examining the technical and conceptual dimensions of the works.

Anahtar Kelimeler

Kırkyama , Patchwork , Traditional Handicrafts , Contemporary Textile Art , Folk Culture , Sustainability

Kaynakça

• Akpınarlı, F. (1997). Geleneksel El Örgüsü Çoraplardan Çağdaş Yaklaşımlar. Türkiye’de El Sanatları Geleneği ve Çağdaş Sanatlar İçindeki Yeri Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları: 1861 HAGEM Yayınları: 237 Seminer-Kongre Bildirileri Dizisi: 51. s.157-162
• Arabalı, Koşar, S. T. (2017). Çağdaş Sanat Disiplinleri Arası Etkileşimlerde Lif Sanatı. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 6(35), s.2035-2059. DOI: 10.7816. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1500541512.pdf
• Göksel, N. ve Kutlu, N. (2006). Gelenekten Geleceğe Türk Giysi Kültüründe Süsleme Unsurları. D.E.Ü. Uluslararası Geleneksel Sanatlar Sempozyumu, 16-18 Kasım. s.432-438
• Göksel, N. (2010). Moda Giyim Tasarımında Kırkyama(Patchwork) ve Aplike. IV. Uluslararası Türk Kültürü ile Sanatları Kongresi Sanat Etkinlikleri, Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Merkezi Yayınları. 02-07 Kasım 2009, Kahire/Sharm El Sheikh, Mısır. s. 477-482
• Fuchs, R. (2006). 'A Particular Honesty': Tracey Emin: Works 1963/2006. 390-397. New York: Rizzoli Hanson, Marin F. (2006). Quilts In Between: The Material Culture of Commemorative Community Patchwork Made for Chinese Adoptees in the U.S. phd thesis 22 Ocak 2021 tarihinde, https://www.academia.edu/31634246/Quilts_In_Between_The_Material_Culture_of_Commemorative_Community_Patchwork_Made_for_Chinese_Adoptees_in_the_U_S adresinden erişildi.
• İmer, Z. (2001). Yorgan - Kırkpare – Yamalı Bohça - Patchwork (Yamadan Sanata) / (Bütünden Parça – Parçadan Bütün Elde Etme Sanatı). Ankara, 05 Ocak 2021 tarihinde https://www.academia.edu/28009377/Pechwork_KIRKPARE_Yamali_Bohca adresinden erişildi.
• Janniere, J. (1994). Contemporary American Quilts: An International Review, The Quilt Journal, Vol:1, Sayı:1
• Karahan, J. (2010, Mayıs). Kırpılmış Kumaşların Renkli Dünyası. Skylife Dergisi, 05 Ocak 2021 tarihinde https://www.skylife.com/tr/2010-05/kirpilmis-kumaslarin-renkli-dunyasi adresinden erişildi.
• Kılıç Karatay, S. (2019). Kırkyama Geleneği ve Kullanım Alanları. Journal of Arts, Cilt / Volume:2, Sayı / Issue:3, 142 DOI: 10.31566 / sanat. 2.010
• Meriç, D. ve Yıldırım, L. (2017). Yokluk/Bolluk ve Sürdürülebilirlik Açısından Zorunluluk Kapsamında Kırkyamanın Kavramsal Dönüşümü. II. Uluslararası Akdeniz’de Güzel Sanatlar Sempozyumu ve Kültür sanat Çalıştayı, Antalya, Nisan, Serbest Bildiri, Isbn: 978-605-448345-7, 158-164
• Mulholland, J. (1996). Patchwork: The Evolution of Women’s Genre. The Journal of American Culture, Winter Pages:57-69, 22 Ocak 2021 tarihinde https://doi.org/10.1111/j.1542-734X.1996.1904_57.x adresinden erişildi.
• Özaslan, S.(2001). Geleneksel Sanatlarımızdan Kırkpare- Parça Birleştirme. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları. Özpulat, F. (1994). Geleneksel Kültürümüzde Kırkpare. Tekstil ve Mühendis Dergisi, Yıl:8 Ay: Eylül- Aralık Sayı:45-46.
• Sevim, S. ve Yeşilmen, N. (2016). Kırkyama’nın Seramik Sanatına Yansıması: Zoe Hillyard Örneği. Sanat ve Tasarım Dergisi, 6 (1) , 180-190. DOI: 10.20488/www-std-anadolu-edu-tr.291265
• Şahin, Y. (2000). Kumaşlarla Resim Sanatı, Art Dekor Dergisi, s.139-145
• Tansuğ, S. (1991). Bohça Deyip Geçmeyelim, Antik Dekor Dergisi, S.11, s: 50-53
• Yalçın Usal, S. (2010). Türklerde Çeyiz Sandığının Kullanımı ve Geleneksel Süslemeleri. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD) , 1 (1) , 157-167. 22 Ocak 2021 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/odusobiad/issue/27565/290029 adresinden erişildi.
• İnternet Kaynakça
• URL1:https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturatlasi/kirkyama-1,Erişim tarihi:02 Şubat 2021
• URL2: https://quiltersguild.org.uk/learn/a-brief-history-of-patchwork-quilting, Erişim tarihi:10 Şubat 2021 URL3: https://www.cushionsandmore.com/patchwork-history.html, Erişim tarihi:02 Şubat 2021
• URL4: https://quiltersguild.org.uk/learn/a-brief-history-of-patchwork-quilting, Erişim tarihi:02 Şubat 2021 URL5: https://sozluk.gov.tr/, Erişim tarihi:02 Şubat 2021
• URL6: https://www.vam.ac.uk/articles/an-introduction-to-quilting-and-patchwork, Erişim tarihi:02 Şubat 2021
• Kaynak Kişi Özpulat, F. (2021). Emekli akademisyen sanatçı, Sözlü Görüşme, İzmir: 29 Ocak / 10Şubat 2021