Osmanlı İstanbul’u Kubbe Yazılarında Fatır Suresi 41. Ayet Örnekleri Üzerine Bazı Düşünceler

Yıl 2023, Cilt: 3 Sayı: 6, 41 - 48, 30.06.2023

İsmail Öztürk

Öz

Osmanlı Devleti’nin başkenti İstanbul’da, anıtsal yapı niteliği taşıyan camiler hat sanatı uygulamaları açısından da diğer mimari yapılara göre öne çıkmaktadır. Camilerin yazı programlarının önde gelen unsurlarından biri kubbe yazılarıdır. Kubbe yazılarında tercih edilen metinler bazı istisnalar dışında ayetlerden oluşmaktadır. Kubbe yazısı olarak tercih edilen ayetlerin en dikkat çeken örneklerinden biri Fatır Suresi 41. ayettir. Çalışmamız için Rüstem Paşa, Sultan Ahmed, Ayazma, Kadırga Sokullu Şehid Mehmed Paşa ve Şemsi Ahmed Paşa camileri kubbe yazıları seçilmiştir. Seçilen kubbe yazıları, günümüze ulaşan ilk örneklerinden başlayarak form açısından incelenmiş, değişim süreci ele alınmış, hat sanatı tarihindeki yeri ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kubbe , Hat Sanatı , İstanbul , Cami , Fatır 41

Some Thoughts on the Examples of Verse 41 of Surah Fatir in the Dome Calligraphies of Ottoman Istanbul

Öz

In Istanbul, which was the capital of the Ottoman Empire, compared to other architectural structures, mosques are monumental structures that stand out in terms of their calligraphy works. One of the leading elements of these calligraphies is dome calligraphies. The preferred texts in dome calligraphies consist of verses, with some exceptions. One of the most striking examples of the verses preferred as dome calligraphy is the 41st verse of Surah Fatir. As a focus of this study, the dome calligraphies of Rüstem Pasha, Sultan Ahmed, Ayazma, Kadırga Sokullu Şehid Mehmed Pasha and Şemsi Ahmed Pasha mosques were selected. Starting from the first examples that have survived to the present day, the form of the selected dome calligraphies, their processes of change and their place in the history of calligraphy have been examined.

Anahtar Kelimeler

Dome , Calligraphy , Istanbul , Mosque , Fatir 41

Kaynakça

• Alparslan, A. (2007). Osmanlı Hat Sanatı Tarihi. Yapı Kredi Yayınları. İstanbul.
• Berk, S. (2018). Eski Camilerin Kaybolan Güzelliklerinden Biri: Hüsn-i Hat Levhaları. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (İMAD), Cilt:3, Sayı:1, 97-123. doi:10.20486/imad.434604
• Cansever, T. (2005). Mimar Sinan. Albaraka Türk. İstanbul.
• Derman, M.U. (1989). Mimar Sinan’ın Eserlerinde Hat San’atı. VI. Vakıf Haftası Türk Vakıf Medeniyeti Çerçevesinde “Mimar Sinan ve Dönemi” Sempozyumu 5-8 Aralık 1988. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları. İstanbul.
• Derman, M.U. (2011). Ömrümün Bereketi 1. Kubbealtı Neşriyatı. İstanbul
• Erçağ, B. (1992). Mimar Sinan Eseri Olan Şehzade Mehmet Camii ve Rüstempaşa Camii Restorasyonları. Mimarlık Dergisi. Sayı:248 (1992-3), 18-21.
• Hakkı, İ. (1927). Türk Yazılarının Tedkikine Medhal. Darülfünun İlahiyat Fakültesi Mecmuası. Sayı: 5-6, 111-136.
• Karaman, H. Çağrıcı, M. Dönmez, İ.K ve Gümüş, S. (2017). Kur’an Yolu Meâli. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Ankara.
• Özkafa, F. (2017). Üsküdar’daki Osmanlı Camilerinin Kubbe Yazıları. Uluslararası Üsküdar Sempozyumu IX 11-13 Kasım 2016 Bildiriler Cilt III. Üsküdar Belediyesi. İstanbul.
• Özsayıner, Z.C. (2002). Mimar Sinan’ın Camilerinin Ana Kubbe Hatları. Türkler. (Cilt. 12, ss. 121-123). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Öztürk, İ. (2020). Alsancak Hocazade Ahmed Ragıb Üzümcü Kubbe Yazısı. Amisos, 5(2), 281-303. doi:10.48122/amisos.821784
• Sülün, M. (2013). Sanat Eserine Vurulan Kur’an Mührü. Kaynak Yayınları. İstanbul.
• Yasan, A. (2019). Kadırga Sokullu Mehmet Paşa Hatları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.