Kamusal Alan Mozaik Uygulamalarında Alternatif Malzeme Kullanımı Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 11, 44 - 57, 30.12.2025

Harika Musal Çakmaklısoy

Öz

Köklü bir tarihsel geçmişe sahip olan mozaik sanatı, antik çağlardan günümüze
varlığını sürdüren dekoratif bir anlatım dili olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu
araştırmada gelenekselden günümüze mozaik sanatındaki malzeme kullanımının
geçirdiği değişim ve dönüşüm konu edilmektedir. Araştırmada mozaik sanatı
uygulamalarındaki değişen malzeme kullanımının kamusal alandaki seramik,
plastik ve fotoğraf gibi uygulama örnekleri üzerinden açıklanması
amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında öncelikle mozaik sanatının tarihteki ilk
örneklerine yer verilmekte ardından sanatta kullanılan malzemelerin sanatçının
anlatım dili ve sanat eseri üretim süreci üzerindeki yansımaları incelenmektedir.
Mozaik sanatının kamusal alandaki günümüz uygulamalarında sanatsal
malzemeye yüklenen anlamların ve kullanım alanlarındaki farklılaşmaların
sanatçı-izleyici perspektifleri açısından yeni deneyimler sunduğu ve sanatın
toplumla bağ kurabilmesine katkı sağladığı tespit edilmiştir. Mozaik sanatının
tarihsel süreç içerisindeki yerini, sanat üretimindeki malzeme çeşitliliğini ve
kullanım alanlarını açıklayabilmek adına bu araştırma kapsamında yöntem olarak
öncelikle literatür taraması gerçekleştirilmiş ardından kamusal alan mozaik
uygulamalarında alternatif malzeme kullanımını içeren uygulamalar görsel analiz
yoluyla incelenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Mozaik Sanatı , Kamusal Alan , Kamusal Sanat , Sanat Malzemesi , Çağdaş Sanat

A Research on the Use of Alternative Materials in Public Space Mosaic Applications

Öz

Mosaic art, which has a deep-rooted historical background, emerges as a
decorative language of expression that has existence from ancient times to the
present day. This research is about the change and transformation of material use
in mosaic art from traditional to present. The aim of the research is to explain the
changing use of materials in mosaic art practices through examples of
applications such as ceramics, plastics and photography in public spaces. Within
the scope of the research, primarily the first examples of mosaic art in history are
included, then the reflections of the materials used in art on the artist's narrative
language and the art work production process are examined. It has been
determined that the meanings attributed to artistic materials and the differences
in their usage areas in today's applications of mosaic art in public spaces offer
new experiences in terms of artist-viewer perspectives and contribute to the
connection of art with society. In order to explain the place of mosaic art in the
historical process, the diversity of materials in art production and the areas of use,
a literature review was first conducted as a method within the scope of this
research and then, visual analysis was used to examine and evaluate practices
involving the use of alternative materials in public space mosaic applications.

Anahtar Kelimeler

Mosaic Art , Public Space , Public Art , Art Material , Contemporary Art

Kaynakça

• Acar, S., & Önemli, S. (2018). Çağdaş Sanatta Bir İfade Aracı Olarak Halı. Researcher, 6(4), 340-362.
• Albayrak, Y. (2019). Şanlıurfa’da Yeni Bulunan Kaya Mezarları Taban Mozaikleri. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (41), 213-224. https://doi.org/ 10.17498/kdeniz.526470
• Almacı, S., & Gökçe, N. K. (2022). Sanatta Yenilikçilik Anlayışı Bağlamında Yaratıcı Strateji Olarak Materyal Düşünme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 12(2), 535-558. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1221883
• Avcı, Ü. (2015). Konut Mimarisinde Çakıl Mozaik Sanatı: Antalya Kaleiçi Örneği. Art-Sanat Dergisi, (4), 111-135.
• Aydın, G. (2023). Gündelik Hayat Nesnesinin Duygusal Aktarımlarda Sanata Dâhil Edilmesi. Disiplinlerarası Yenilik Araştırmaları Dergisi, 3(2), 66-74. https://doi.org/10.56723/dyad.1304988
• Bütow, N. Ö. (2020). Jan Vormann’ın Mozaik Sanatı. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 691-701. https://doi.org/10.35247/ataunigsed.778263
• Çevik, N., & Bingöl, M. (2019). Çağdaş Sanatta Malzemenin Değişen Rolü. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 74-88. https://doi.org/ 10.21733/ibad.582017
• Çevik, N., & Bingöl, M. (2021). Kamusal Alan Bağlamında Çağdaş Sanat Söylemleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(1), 147-161.
• Demir, M. C. (2024, 8 Mayıs). Sokaktaki Çukurlara Mozaikler Döşeyen Sanatçı Jim Bachor’ın Birbirinden Muhteşem Çalışmaları. Listelist. https://listelist.com/jim-bachor-mozaik/
• Ekincioğlu, G., Başıbüyük, Z., Gölbaş, A., & Akbudak, İ. K. (2018). Anadolu’da Geçmişten Günümüze Doğaltaş Mozaik Sanatı ve Geleceğe Aktarılması. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 3(4), 81-91.
• Ememem [@ememem.flacking]. (2025, 3 Mart). [Fotoğraf]. Instagram. https://www.instagram.com/ememem.flacking/
• Ercan, H. F. (2022). Malatya Yöresinde Bir Sanat Pratiği Olarak Mozaik Kalıntıları. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 8(1), 161-174. https://doi.org/ 10.22252/ijca.1113986
• Eroğlu, Ö. (2013). Plastik Sanatlar Sözlüğü. Tekhne Yayınları.
• Felicetti, A., Paolanti, M., Zingaretti, P., Pierdicca, R., Malinverni, E.S. (2021). Mo.Se.: Mosaic imagesegmentation based on deep cascading learning. Virtual Archaeology Review, 12(24), 25-38. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.02.065
• Gottsacker, E. (Sunucular). (2021). Public Art in Antigo Aims to Bring Back Business. [Sesli podcast]. Wxpr Local Public Radio. https://www.wxpr.org/news/2021-06-18/public-art-in-antigo-aims-to-bring-back-business
• Heatwole, David F. (2009) Put A Lid on It Project. [Duvar Mozaik Uygulaması]. West Virginia, Martinsburg. https://putalidonitproject.wordpress.com/
• Helvacıkara, F. T., & Çizer, İ. S. (2019). Sokak Sanatında Seramik Malzeme Kullanımı. İdil Sanat ve Dil Dergisi, (64), 1677-1693. https://doi.org/10.7816/idil-08-64-06
• Irmak, E. (2015). Güncel Sanatta Medyum: Kuramsal Bir Değerlendirme. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 1(1), 137-146.
• Kaplan, M. A. (2019). Kahramanmaraş Germenicia Mozaiklerinin Konu ve Uygulama Teknikleri Bakımından Değerlendirilmesi. Yedi, (22), 141-150. https://doi.org/ 10.17484/yedi.542723
• Keleş, E. (2023). Zeugma Mozaik Müzesinde Sergilenen Çingene Kızı Mozaiği ile Çağdaş Giysi ve Çanta Tasarımları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(111), 1877-1895. https://doi.org/ 10.7816/idil-12-111-09
• Kılınç, C., & Tutal, O. (2021). 21. Yüzyılda Deneysel Kamusal Sanat. İDEALKENT, (COVID-19 Sonrası Kentsel Kamusal Mekânların Dönüşümü), 198-220. https://doi.org/ 10.31198/idealkent.875595
• Kılınç, S. & Özçelik, H. (2024). Tarihsel Sürecinde Bir Mozaik Duvar Kaplama Tekniği: Uruk Dönemi Pişmiş Toprak Çivileri. Arteoloji Dergisi, 3(1), 1-30. https://www.arteoloji.com/dergi/tarihsel-surecinde-bir-mozaik-duvar-kaplama-teknigi-uruk-donemi-pismis-toprak-civileri20240423044227.pdf
• Kim, J & Pellacini, F. (2002). Jigsaw image mosaics. ACM transactions on graphics, 21(3), 657-664. Konuşan Mozaikler. (2011) Hatay Valiliği Yayınları http://www.hatay.gov.tr/kurumlar/hatay.gov.tr/belgeler/ekitaplar/hatay_konusan_mozaikler.pdf adresinden alındı.
• Küçük, C., & Yar, N.M. (2013). Zeugma Mozaik Müzesi Projesi. Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi, (10), 67-75.
• Küplemez, B. & Güngör, M.C. (2023). Çağdaş Seramik Sanatında Mozaik Tekniği. Görünüm, (14), 41-60.
• Lowry, B. (2024). Görsel Deneyim Sanata Giriş. Hayalperest Yayınevi.
• Marshall, H. (2008). The Big Picture. [Basılmış Fotoğraflarla Mozaik Uygulaması]. 857,3 m², Think tank, Birmingham Science Museum at Millennium Point, UK. https://www.helenmarshall.co.uk/archive/
• Marshall, H. (2016). The Eye. [Basılmış Fotoğraflarla Mozaik Uygulaması]. 400x500 cm, Commissioned by Southwark Council in partnership with the Tower Bridge Road Alliance, UK. https://artuk.org/discover/artists/marshall-helen
• Ok, M. (2020). Bir Esin Kaynağı Olarak Giyim Modasında Mozaik Tekniği. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 13(32), 1509-1525. https://doi.org/ 10.12981/mahder.783182
• Ödekan, A. (1997). Mozaik. İçinde Y. Kâhya (Eds.), Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (ss.1300-1302). Yem Yayın.
• International Journal of Troy Art and Design Vol. 5, No. 11, 44-57, December, 2025
• Özcan, B. Ö., & Özer, A. (2023). Sanatta geleneksel olmayan malzeme kullanımının olanakları ve Simon Berger örneği. İçinde Z. Güngen, (Eds.), Güzel sanatlarda öncü ve çağdaş çalışmalar (ss. 59-94). Duvar Yayınları.
• Özkul, D. T. (2021). Selçuk Günay’ın Köylü Pazarı Mozaiği. International Journal of Social Humanities Science Research, 8(77), 2956-2963. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.2854
• Parlakkalay, H. (2020). Kamusal Alanda Sanat ve Sanat Eserleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1157-1172. https://doi.org/10.32709/akusosbil.803027
• Roby, T. (2004). The Reburial of Mosaics: An Overview Of Materials and Practice. Conservation and management of archaeological sites, 6(3-4), 229-236. https://doi.org/10.1179/135050304793137676
• Sağlam, F. (2024). Atık Nesnelerin Sanatta ve Sanat Eğitiminde Kullanılmasına Yönelik Öğretim Elemanlarının Görüşleri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, (8), 246-258.
• Saygı, S. (2016). Kamusal Alanda Sözcüklerle Sanat. Sanat Dergisi, (29), 87-99.
• Sevim, C., & Boz, G. (2011). Hazır-Nesnelerin ve Teknoloji Sanatta Kullanımı ve Seramik Sanatına Yansıması. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 111-135.6.
• Smith, R. (2003). Sanatçının El Kitabı. İnkılap Kitabevi Yayınları.
• Sözen, M. & Tanyeli, U. (2010). Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü. Remzi Kitabevi.
• Susuz, M., & Eliri, İ. (2017). Kamusal Alanda Sanat Olgusu ve Görsel Kültür. Turkish Studies, 12(13), 531-546. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.11923
• Tanrıverdi, Y. (2024). Mozaiğe seramik ve camın katılımı: Adıyaman mozaikleri üzerine bir inceleme. İçinde E. Akça, H. Ak (Eds.), Plastik sanatlar alanında seramik ve cam üzerine yaklaşımlar 2 (ss. 139-160). Akademisyen Kitabevi. https://doi.org/ 10.37609/akya.3042
• Toy, E., & Görgülü, E. (2018). Kamusal Alanda Sanat Uygulamalarına Bir Örnek: Mural İstanbul. Journal of International Social Research, 11(56). http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20185639080
• Turani, A. (1993). Sanat Terimleri Sözlüğü. Remzi Kitabevi.
• Türk Dil Kurumu Sözlükleri. (t.y.). Mozaik. Güncel Türkçe Sözlük. 1 Şubat 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/?ara=tasarım adresinden erişildi.
• Türkiye Kültür Portalı. (MS 2. yy). Çingene Kızı Mozaiği. [Mozaik Uygulaması]. Zeugma Mozaik Müzesi, Gaziantep. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/gaziantep/gezilecekyer/zeugma-mozaik-muzesi
• Türkiye Kültür Portalı. (t.y.). Efes Yamaç Evler-İzmir. 18 Şubat 2025 tarihinde https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/izmir/gezilecekyer/efes-yamac-evler adresinden alındı.
• Türkiye Kültür Portalı. (MS 194). Orfeus Mozaiği. [Mozaik Uygulaması]. Haleplibahçe Mozaik Müzesi, Şanlıurfa.https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/sanliurfa/gezilecekyer/haleplibahce-mozaik-muzesi-
• Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı (2012). 72. ABD Dallas Sanat Müzesi’nden iadesi sağlanan Orpheus Mozaiği https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-50937/72-abd-dallas-sanat-muzesi39nden-iadesi-saglanan-orpheus-mozaigi-1-adet-2012.html
• Vormann, J. (t.y.). https://www.janvormann.com/testbild/dispatchwork/ adresinden alındı.
• Weaver, L. (2023, 10 Temmuz). Venezuelan artist uses recycled bottle caps to create large eco-murals. The World https://theworld.org/stories/2023/07/10/venezuelan-artist-uses-recycled-bottle-caps-create-large-eco-murals