Macbeth’in Clownesk Dönüşümü: Doğaçlamaya Dayalı Bir Sahneleme Üzerine Analiz

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 11, 58 - 76, 30.12.2025

Zafer Öncül , Yasemin Sevim Salman

Öz

Bu çalışma, clownesk estetiğin klasik trajedi yapısına nüfuz ettiğinde ortaya çıkan dönüşümü, Shakespeare'in Macbeth oyunu üzerinden uygulama temelli araştırma (practice-as-research) yöntemiyle incelemektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesini Jacques Lecoq'un clown pedagojisi ve Bakhtin'in karnavalesk kuramı oluştururken; Brecht'in yabancılaştırma efekti ve Lehmann'ın postdramatik tiyatro kavramı, sahnelemede metin-performans ilişkisini analiz etmek için referans alınmıştır. Araştırmacının kendisi tarafından yönetilmiş olan Clown-Macbeth adlı deneysel sahnelemede clown’lar, iplerle sahneye inerek oyunu "ele geçirmiş" ve Shakespeare'in özgün metni yalnızca kanava olarak kullanılarak tüm diyaloglar doğaçlama yoluyla yeniden inşa edilmiştir. Bulgular, clown yönteminin klasik metni üç düzlemde dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır: Dramaturjik düzlemde, metin otoritesi kırılarak doğaçlama temelli bir sahne metni üretilmiş; estetik düzlemde, trajedinin yüce dili grotesk bedenin parodisiyle buluşarak karnavalesk bir atmosfer yaratılmış; pedagojik düzlemde ise oyuncuların bedensel farkındalık, başarısızlığı kabullenme ve seyirciyle doğrudan iletişim becerileri geliştirilmiştir. Çalışma, clownesk estetiğin çağdaş tiyatroda metin, temsil ve otorite kavramlarını sorgulayan dönüştürücü bir strateji olduğunu ve oyunculuk eğitiminde alternatif bir pedagojik model sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Clownesk Estetik , Lecoq , Doğaçlama Dramaturgisi , Karnavalesk , Macbeth

Kaynakça

• Abel, L. (1966). Metatheatre: A new view of dramatic form. Hill and Wang.
• Amsden, L. C. E. (2015). “The work of a clown is to make the audience burst out laughing” Learning clown at École Philippe Gaulier [Unpublished doctoral dissertation]. University of Glasgow.
• Aristoteles. (1999). Poetika (İ. Tunalı, Çev.). Remzi Kitabevi.
• Bakhtin, M. M. (1984). Rabelais and his world (H. Iswolsky, Trans.). Indiana University Press.
• Bouissac, P. (2015). The semiotics of clowns and clowning: Rituals of transgression and the theory of laughter. Bloomsbury Academic.
• Brecht, B. (1997). Epik tiyatro (K. Şipal, Çev.). Cem Yayınevi.
• Johnstone, K. (2016). Impro: Improvisation and the theatre. Bloomsbury.
• Lecoq, J. (2017). Şiirsel beden (M. Çerçi, Çev.). Nota Bene Yayınları
• Lehmann, H.-T. (2006). Postdramatic theatre (K. Jürs-Munby, Çev.). Routledge.
• Nutku, Ö. (2007) Bertolt Brecht ve Epik tiyatro. Özgür Yayınları
• Oxford University Press. (n.d.). Clown. In Oxford English dictionary. Retrieved October 27, 2025, from https://www.oed.com/dictionary/clown_n?tab=meaning_and_use#9185751
• Shakespeare, W. (2020). Macbeth (S. Eyüboğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Simon, E. (2003). Masking unmasked: Four approaches to basic acting. Palgrave Macmillan.
• Towsen, J. H. (1976). Clowns. Hawthorn Books.
• Wuo, A. E. (2019). Aprendiz de clown. Bookwire Brasil.