Yapay Zekâ Tabanlı Animasyon Süreçlerinde Yaratıcı Ajansın Yeniden Tanımlanması: Endüstri 4.0 Döneminde Animatör, Makine ve İzleyici İlişkisi

Bu teorik çalışma, yapay zekâ destekli üretken modellerin animasyon sanatına entegrasyonunun, geleneksel yaratıcı ajans kavramını nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Çalışma, Endüstri 4.0’ın dijitalleşme ve otomasyon talebi bağlamında, animasyon üretimindeki yaratıcılık eyleminin, bireysel insan niyetinden çıkarılarak, heterojen insan-makine ağlarına dağılmış kolektif bir eylem biçimine dönüştüğünü kuramsal olarak ileri sürmektedir. Çalışmanın temel kuramsal çerçevesini, ajansı eylemde ve pratik bilinçte konumlandıran insan merkezli sosyolojik yaklaşımlar ile insan olmayan varlıkları aktif aktörler olarak kabul eden Aktör-Ağ Teorisi oluşturmaktadır. Bu perspektif, yapay zekâ sistemlerini sadece pasif bir araç değil, çıktının materyal ve anlamsal sonuçlarını etkileyen bir arabulucu olarak konumlandırır. Makalenin temel bulguları, yaratıcılığın teknik icradan estetik kürasyona kaydığını, algoritmik estetiğin yükseldiğini ve "stil tekelleşmesi" riski taşıdığını göstermektedir. Ayrıca, yapay zekanın getirdiği emek dönüşümünün, animatörün geleneksel teknik becerilerini değersizleştirme potansiyeli taşıdığı ve YZ çıktılarının telif hakları ile etik sınırlara dair ciddi hukuki boşluklar yarattığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, animasyon üretiminde yaratıcı ajans kavramını yapay zekâ bağlamında teorik olarak yeniden tanımlamayı amaçlamakta ve yapay zekâ sistemlerinin sanatsal pratikler üzerindeki ontolojik etkilerini kapsamlı bir şekilde analiz ederek disiplinlerarası literatüre özgün bir katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

This theoretical study eamines ho the integration of artificial intelligence (AI)-driven generative models into the art of animation transforms the traditional concept of creative agency. ithin the contet of ndustry 4.0’s demand for digitalization and automation, the study theoretically argues that the act of creativity in animation production has shifted from an individual human intention to a form of collective action distributed across heterogeneous human–machine netorks. The main theoretical frameork of this study is built upon sociological approaches that situate agency ithin action and practical consciousness, as ell as Actor–etork Theory, hich recognizes non-human entities as active agents. This perspective positions A systems not as passive tools but as mediators that influence both the material and semantic outcomes of the creative process. The main findings of the article reveal that creativity has shifted from technical eecution to aesthetic curation, that algorithmic aesthetics are on the rise, and that there is a potential risk of style monopolization. urthermore, the transformation of labor brought about by A carries the potential to devalue the traditional technical skills of animators and eposes significant legal and ethical gaps regarding copyright and authorship of A-generated outputs. The study aims to theoretically redefine the concept of creative agency ithin the contet of artificial intelligence in animation production and to provide an original interdisciplinary contribution by comprehensively analyzing the ontological effects of A systems on artistic practices.