Yapay Zekâ Tabanlı Animasyon Süreçlerinde Yaratıcı Ajansın Yeniden Tanımlanması: Endüstri 4.0 Döneminde Animatör, Makine ve İzleyici İlişkisi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 11, 162 - 172, 30.12.2025

Ülkü Sönmez

Öz

Bu teorik çalışma, yapay zekâ destekli üretken modellerin animasyon sanatına
entegrasyonunun, geleneksel yaratıcı ajans kavramını nasıl dönüştürdüğünü
incelemektedir. Çalışma, Endüstri 4.0’ın dijitalleşme ve otomasyon talebi
bağlamında, animasyon üretimindeki yaratıcılık eyleminin, bireysel insan
niyetinden çıkarılarak, heterojen insan-makine ağlarına dağılmış kolektif bir
eylem biçimine dönüştüğünü kuramsal olarak ileri sürmektedir. Çalışmanın temel
kuramsal çerçevesini, ajansı eylemde ve pratik bilinçte konumlandıran insan
merkezli sosyolojik yaklaşımlar ile insan olmayan varlıkları aktif aktörler olarak
kabul eden Aktör-Ağ Teorisi oluşturmaktadır. Bu perspektif, yapay zekâ
sistemlerini sadece pasif bir araç değil, çıktının materyal ve anlamsal sonuçlarını
etkileyen bir arabulucu olarak konumlandırır. Makalenin temel bulguları,
yaratıcılığın teknik icradan estetik kürasyona kaydığını, algoritmik estetiğin
yükseldiğini ve "stil tekelleşmesi" riski taşıdığını göstermektedir. Ayrıca, yapay
zekanın getirdiği emek dönüşümünün, animatörün geleneksel teknik becerilerini
değersizleştirme potansiyeli taşıdığı ve YZ çıktılarının telif hakları ile etik
sınırlara dair ciddi hukuki boşluklar yarattığı tespit edilmiştir. Bu çalışma,
animasyon üretiminde yaratıcı ajans kavramını yapay zekâ bağlamında teorik
olarak yeniden tanımlamayı amaçlamakta ve yapay zekâ sistemlerinin sanatsal
pratikler üzerindeki ontolojik etkilerini kapsamlı bir şekilde analiz ederek
disiplinlerarası literatüre özgün bir katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yapay Zeka , Yaratıcı Ajans , Animasyon , Endüstri 4.0 , Yaratıcılık

Redefining Creative Agency in AI-Based Animation Processes: The Relationship Between Animator, Machine, and Audience in the Era of Industry 4.0

Öz

This theoretical study eamines ho the integration of artificial intelligence
(AI)-driven generative models into the art of animation transforms the
traditional concept of creative agency. ithin the contet of ndustry 4.0’s
demand for digitalization and automation, the study theoretically argues that
the act of creativity in animation production has shifted from an individual
human intention to a form of collective action distributed across heterogeneous
human–machine netorks. The main theoretical frameork of this study is
built upon sociological approaches that situate agency ithin action and
practical consciousness, as ell as Actor–etork Theory, hich recognizes
non-human entities as active agents. This perspective positions A systems not
as passive tools but as mediators that influence both the material and semantic
outcomes of the creative process. The main findings of the article reveal that
creativity has shifted from technical eecution to aesthetic curation, that
algorithmic aesthetics are on the rise, and that there is a potential risk of style
monopolization. urthermore, the transformation of labor brought about by
A carries the potential to devalue the traditional technical skills of animators
and eposes significant legal and ethical gaps regarding copyright and
authorship of A-generated outputs. The study aims to theoretically redefine
the concept of creative agency ithin the contet of artificial intelligence in
animation production and to provide an original interdisciplinary contribution
by comprehensively analyzing the ontological effects of A systems on artistic
practices.

Anahtar Kelimeler

Artificial Intelligence , Animation , Industry 4.0 , Creative Agency , Creativity

Kaynakça

• Agüera y Arcas, B. (2017). Art in the age of machine intelligence. Arts, 6(4), 18. https://doi.org/10.3390/arts6040018
• Andersen, J. (2023). Art, algorithms, and ownership: The legal landscape of generative AI. MIT Press.
• Andrew, D. (2018). Kamera gerekli mi? Sinema teorisi.
• Archer, M. S. (1995). Realist social theory: The morphogenetic approach. Cambridge University Press.
• International Journal of Troy Art and Design Vol. 5, No. 11, 162-172, December, 2025
• Archer, M. S. (2000b). For structure: Its reality, properties and powers: A reply to Anthony King. Sociological Review, 48(3), 464–472. https://doi.org/10.1111/1467-954X.00226
• Archer, M. S. (2003). Structure, agency and the internal conversation. Cambridge University Press.
• Bara, I., et al. (2024). AI contextual information shapes moral and aesthetic judgments of AI-generated visual art. AI & Society. (Basımda). https://www.researchgate.net/publication/388162924
• Barad, K. (2007). Meeting the universe halfway: Quantum physics and the entanglement of matter and meaning. Duke University Press.
• Chen, X. W., & Lin, X. (2014). Big data deep learning: Challenges and perspectives. IEEE Access, 2, 514–525.
• Connolly, M. (2024). AI and economic impact on animation. Educational Voice. https://educationalvoice.co.uk/ai-economic-impact-on-animation/
• Doğan, E. (2022). Yapay zekânın hukuki statüsü ve sorumluluğu. Seçkin Yayınları.
• Elgammal, A. (2022). Artificial intelligence, art, and the future of creativity. Journal of Artificial Intelligence Research, 74, 187–209.
• Elgammal, A., Liu, B., Elhoseiny, M., & Mazzone, M. (2017). CAN: Creative adversarial networks, generating “art” by learning about styles and deviating from style norms. arXiv. https://arxiv.org/abs/1706.07068
• Ergen, M. (2022). Yapay zekâ teknolojilerinin ortaya koyduğu buluşların patentlenebilirliği. Yetkin Yayınları.
• Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. University of California Press.
• Hertzmann, A. (2018). Can computers create art? Arts, 7(2), 18. https://doi.org/10.3390/arts7020018
• Hesmondhalgh, D. (2013). The cultural industries (3rd ed.). SAGE Publications.
• Hesmondhalgh, D. (2019). The cultural industries (4th ed.). SAGE Publications.
• İbrahimli, K. (2024). Yapay zekâ ile üretilen eserlerde hak sahipliği. Hukuk ve Bilişim Dergisi. https://hukukvebilisim.org/yapay-zeka-ile-uretilen-eserlerde-hak-sahipligi/
• Jones, M., & Karsten, H. (2008). Giddens’s structuration theory and information systems research. MIS Quarterly, 32(1), 127–157.
• Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford University Press.
• Lazzarato, M. (2005). Immaterial labour. In M. Hardt & A. Negri (Eds.), Radical thought in Italy: A new agenda (pp. 133–147). University of Minnesota Press.
• Manovich, L. (2019). AI aesthetics. Strelka Press.
• Manovich, L. (2021). Algoritmik sinema: Yapay zekâ çağında film endüstrisine eleştirel bir bakış. Digital Art & Media Journal, 3(1).
• McCormack, M., & Dorin, A. (2022). Human-machine co-creation: Aesthetic judgment and interactive computational systems. AI & Society, 37(1), 1–15.
• Meshy AI. (t.y.). Animasyonda yapay zekâ: Yaratıcı iş akışlarını devrim yaratmak – Blog. Meshy AI. 27 Ekim 2025 tarihinde https://www.meshy.ai/tr/blog/ai-in-animation adresinden erişildi.
• Pajkovic, S. (2022). Algorithmic cultures: The new abstract framework for cultural reality. Critical Approaches to Culture and Communication, 15(4).
• Schwab, K. (2016). The fourth industrial revolution. World Economic Forum.
• Tonga, M. Y., & Tonga, M. (2022). Endüstri 4.0’a genel bir bakış: Sanayinin geleceği. İslahiye İİBF Uluslararası E-Dergi, 6(6), 40–60.
• Ulusoy, T. (2023). Sanat emeği kavramının soy kütüğü ve çağdaş sanat emeği süreçleri. DergiPark. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3780832
• Redefining Creative Agency in AI-Based Animation Processes: The Relationship Between Animator, Machine, and Audience in the Era of Industry 4.0 Cilt. 5, Sayı. 11, 162-172, Aralık, 2025
• Vint, S. (2010). After the human: Culture, theory and criticism in the posthuman era. Cambridge University Press.
• WIPO. (1996). Telif Hakları Andlaşması (WCT). Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı. https://tr.mu-yap.org/wp-content/uploads/2022/05/WCT-TR.pdf