Yerelden Evrensele Multidisipliner Anlayışta Sanat Üretimi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 11, 173 - 195, 30.12.2025

Emre Şimşir , F. Deniz Korkmaz

Öz

Bu çalışmada, sanat eserlerinde yerel kültürel ögelerin kullanımı ile evrensel
sanat arasındaki ilişki incelenmiş, sanatçının kendi yerel kültürel değerlerini
anlayıp içselleştirmeden evrensel bir sanat diline ulaşabilme olasılığı
tartışılmıştır. Bunlara ek olarak, sanat ve tasarımda geleneksel kültürel
ögelerin kullanımının özgünlüğe ve uluslararası tanınırlığa hangi açılardan
katkıda bulunduğu da incelenmiştir. Araştırmada, literatür tarama tekniği
kullanılmış, eserlerin yorumlanmasında görsel analiz yöntemi tercih edilmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre, sanat eserlerinde yerel ögelerin kullanımı
sanatsal anlatıları zenginleştirmekte ve kültürel sürdürülebilirliğe katkı
sağlamaktadır. Buna karşın, dijital medya gibi ortamlar sanat eserlerini küresel
platformlar yoluyla geniş izleyici kitlesine ulaştırırken aynı zamanda
ticarileşme ve kültürel şeyleşme risklerini de beraberinde getirmektedir.
Çalışmada, yerel özgünlüğün küresel çapta korunması ile anlamlı sanatsal
üretim arasında olumlu ilişki bulunduğu görülmüştür. Araştırmada örneklem
olarak seçilen sanatçılar, sonuç olarak eserlerinde kendi kültürel miraslarını
çağdaş sanatsal tekniklerle harmanlayarak küresel platformlarda tanınır hale
gelmişlerdir

Anahtar Kelimeler

Sanatta Yerellik , Sanatta Evrensellik , Kültür

Art Production in a Multidisciplinary Approach from Local to Universal

Öz

In this study, the relationship between the use of local cultural elements in
artworks and universal art is examined, and it is discussed whether an artist
can reach a universal language of art without understanding and internalizing
their own local cultural values. In addition, the ways in which the use of
traditional cultural elements in art and design contributes to originality and
international recognition are also examined. In the research, literature review
technique was used, and visual analysis method was preferred in the
interpretation of the works. According to the results of the study, the use of
local elements in artworks enriches artistic narratives and contributes to
cultural sustainability. On the other hand, while mediums such as digital media
deliver artworks to a wide audience through global platforms, they also cause
the risks of commercialization and cultural reification. The study found a
positive relationship between the global preservation of local authenticity and
meaningful artistic production. As a result, the artists selected as the sample in
the study have become recognized on global platforms by blending their own
cultural heritage with contemporary artistic techniques in their works.

Anahtar Kelimeler

Locality in Art , Universality in Art , Culture

Kaynakça

• Ai, W. (1995). Han Hanedanlığı Vazosunu Düşürmek. [Performans]. Ontario Sanat Galerisi, Toronto, Kanada. https://smarthistory.org/ai-weiwei-dropping-a-han-dynasty-urn/
• Ai, W. (2010). Ayçiçeği Çekirdekleri. [Enstalasyon]. Tate Modern, Londra. https://smarthistory.org/ai-weiwei-kui-hua-zi-sunflower-seeds/
• Ai, W. (2018). Yolculuk Yasası. [Enstalasyon]. National Gallery, Prague, Çekya. https://www.gessato.com/law-journey-ai-weiwei/
• Akay Şumnu, E. (2024). Yer ve Gök Arasında Arazi Sanatı. Sanat Yazıları, 50, 271-285. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1434307
• Akengin, G., & Kurtoğlu, S. (2022). Günümüz Sanat Anlayışında Dokuma Sanatının Disiplinlerarası Dönüşümü. The Journal of Academic Social Science Studies, 15(90), 183-196. https://doi.org/10.29228/jasss.62071
• Akengin, G., Ulusoy, M. H., & Arık, G. (2023). Geleneksel Türk Kültürünün İzlerini Neşet Günal’ın Resimlerinde Aramak. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 204-218. https://doi.org/10.21733/ibad.1199166
• Akpang, C. E. (2020). Art as Contextual Epistemology: A New Theoretical Perspective on Contemporary Avant-Gardism in Africa. International Journal of Culture and Art Studies, 4(2), 1-14. https://doi.org/10.32734/ijcas.v4i2.4061
• Akpang, C. E. (2021). Cultural Ramifications of the Found Object In Contemporary African Art. International Journal of Multiculturalism, 50-74. https://doi.org/10.30546/2708-3136.2021.2.1.50
• Aksoy, S. (2024). Kur’an’daki Cennet Tasvirlerinde Kültürel Unsurların Kurucu Etkisi: Nüzul Süreci Bağlamında Bir Okuma. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 28(2), 773-796. https://doi.org/10.18505/cuid.1516798
• Aldemir, A. (2023). Dijital Çağda Sanat Deneyimi: Yüzeyselleşme, Anlam Kaybı ve Instagram. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 65, 36-50. https://doi.org/10.47998/ikad.1264654
• Altunsabak, E. (2022). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Faaliyetleri Kapsamında Âşıklık Geleneğinin Sürdürülebilirliğinde Güncel Etkenler. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 8(4), 720-732. https://doi.org/10.20322/littera.1161439
• Anatsui, E. (1995). Kader Yolculuğu Hiçbir Yere. [Enstalasyon]. Setagaya Sanat Müzesi, Tokyo. https://elanatsui.art/artworks/el-anatsui-on-their-fateful-journey-to-nowhere-1995
• Anatsui, E. (2010). Yerçekimi ve Zarafet. [Enstalasyon]. Brooklyn Museum, New York. https://elanatsui.art/artworks/el-anatsui-gravity-and-grace-2010
• Antic, M. (2021). Beyond the Voice of Egypt: Reclaiming Women’s Histories and Female Authorship in Shirin Neshat’s Looking for Oum Kulthum (2017). European Journal of Life Writing, 10, WLS169-WLS189. https://doi.org/10.21827/ejlw.10.37918
• Aydoğan, D., & Kaplanoğlu, L. (2020). Society, Art and Virtual Reality. Electronic Journal of New Media, 4(2), 79-88. https://doi.org/10.17932/iau.ejnm.25480200.2020.4/2.79-88
• Aykut, A., & Koç, A. (2021). Çağdaş Sanatta Yenilik ve Yenilikçilik. Uluslararası Sanat ve Sanat Eğitimi Dergisi, 4(6), 13-40. https://doi.org/10.29228/jiajournal.50793
• Barrett, D. (2011). Ai Weiwei: Sunflower Seeds. Art Monthly, 343, 24-25. ProQuest Central.
• Barry, K. (2018). Art and Materiality in the Global Refugee Crisis: Ai Weiwei’s Artworks and the Emerging Aesthetics of Mobilities. Mobilities, 14(2), 204-217. https://doi.org/10.1080/17450101.2018.1533683
• Basquiat, J.-M. (1981). Başlıksız - Kafatası. [Tuval Üzerine Yağlı Boya]. The Broad, Los Angles, Kaliforniya. https://www.artchive.com/artwork/untitled-skull-jean-michel-basquait-1981/
• Basquiat, J.-M. (1982). Johnnypump'ta Çocuk ve Köpek 1982. [Tuval Üzerine Yağlı Boya]. Fondation Beyeler, Switzerland, İsviçre. https://publicdelivery.org/basquiat-banksy/
• Bayer, Z. C. (2020). Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun Yazılarında Halk Türkülerimiz, Mısralarında Türküler Dolusu…. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 13(29), 53-71. https://doi.org/10.12981/mahder.673552
• Becker, T. (2011). So Sorry––Never Sorry. Ai Weiwei’s Art Between Tradition and Modernity. Asian Studies, 1, 113-126. https://doi.org/10.4312/as.2011.-15.1.113-126
• Bedir Erişti, S. D. (2024). Sanatın Sosyo-Kültürel Uzantıları ve Sanat Eğitiminde Kamusal Alan Pedagojisi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(3), 2718-2740. https://doi.org/10.51460/baebd.1538289
• Beydiz, M. G. (2023). From Mythos to Imaginary Logos: Allegorical Expression in the Paintings of Bedri Rahmi Eyuboğlu. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 13(2), 390-406. https://doi.org/10.7456/tojdac.1249556
• Bilgin, A., & Oksal, A. (2018). Cultural Identity and Education. Academy Journal of Educational Sciences, 2(1), 82-90. https://doi.org/10.31805/acjes.346729
• Burunsuz, M. (2024). Yerel Sanat Anlayışın Temsilcisi Turgut Zaim’in Eserlerinde Folklorik Öğeler Üzerine Çözümlemeler. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(33), 73-91. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1371140
• Çelik, F. (2023). Fahrelnissa Zeid: Hayatı, Eserleri ve Bilinmeyenleri. OGGUSTO. https://www.oggusto.com/sanat/sanatci/fahrunnissa-zeid-hayati-eserleri-bilinmeyenleri
• Çiçek, T. (2021). Osmanlı Mimarisinde Kullanılan Nebati Motiflerin Modern Soyut Türk Resmine Katkıları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 895-908. https://doi.org/10.33437/ksusbd.946393 Art Production in a Multidisciplinary Approach from Local to Universal Cilt. 5, Sayı. 11, 173-195, Aralık, 2025
• Demir, D. (2018). Another Kind of Muralnomad: Bedri Rahmi Eyüboğlu’s Mosaic Wall From the Turkish Pavilion at the Brussels Expo 58. Thresholds, 46, 120-143. https://doi.org/10.1162/thld_a_00032
• Demir, H. (2023). Cultural Memory Coding in Metaverse and Pluriverse: Multicultural Memory Mirrors of Art and Design. The Journal of Academic Social Sciences, 11(144), 335-350. https://doi.org/10.29228/asos.71623
• Eroğlu Bilgin, S. (2023). Geleneksel Antep İşı̇ Nakışlarda Toplumsal Belleğin İzleri: Bebekli Motı̇f. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 375-400. https://doi.org/10.30692/sisad.1279994
• Eyüpoğlu, B. R. (1958). Mozaik Duvar. [Mozaik]. Expo 58 Brüksel, Belçika. https://10haber.net/kultur-sanat/bedri-rahminin-kayip-mozaikleri-yillarin-gizemi-cozuldu-306286/
• Fretz, E. (2010). Jean-Michel Basquiat: A Biography. Greenwood. https://doi.org/10.5040/9798400674020
• Garakhanova, N. (2023). Dijital Sanatın Türkiye’nin Kültür Diplomasisindeki Potansiyeli ve Geleceği. Social Mentality And Researcher Thinkers Journal, 73(73), 3833-3840. https://doi.org/10.29228/smryj.69719
• Garay, U., Pérez, E., Casanova, J., & Kratohvil, M. (2022). Color Intensity, Luminosity, Contrast and Art Prices: The Case of Jean-Michel Basquiat. Academia Revista Latinoamericana De Administración, 35(3), 303-328. https://doi.org/10.1108/arla-05-2021-0110
• Gergin, A. (2023). Edward Hooper, Gregory Crewdson Ve David Fincher’ı̇n Görsel Kurgularında Metı̇nlerarasilik Bağlamı. Uluslararası Sosyal Bilimler Ve Sanat Araştırmaları, 2(1), 28-49. https://doi.org/10.32955/neuissar202321673
• Gökçen, Ş. (2018). Kamusal Sanat ve Kültür Eksenli Kentsel Dönüşüm. International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 6(6), 215-236. https://doi.org/10.29228/ijiia.6.68
• Guo, Q. (2019). Mirror Room (Pumpkin)—Yayoi Kusama’s Psychological Space. Art and Design Review, 07(01), 22-28. https://doi.org/10.4236/adr.2019.71003
• Gülerer, S., & Efe, İ. (2020). An Examinaton on Sürmeli Bey and Telli Senem Story in the Context of Transition From Folktales to Novel. The Journal of Social Sciences, 48(48), 213-231. https://doi.org/10.29228/sobider.46467
• Günay, B. (2024). Video Sanatında Çevreci Yaklaşımlar. Art/Icle Sanat Ve Tasarım Dergisi, 4(2), 180-195. https://doi.org/10.56590/stdarticle.1532879
• Güner, A. (2024). Dijital Sanatta Küyerel Dokunuşlar. Art and Interpretation, 44, 13-21. https://doi.org/10.47571/sanatyorum.1471003
• Güney, E. (2020). Kültürel Değişimler İlişkisinde Post-Dijital Sanat: Sınır İhlalleri. Journal of Arts, 3(2), 129-142. https://doi.org/10.31566/arts.3.010
• Güngör, T. (2021). Mekânsal Değerinin Ötesinde Kültürel Bir Öge Olarak Pazar Yeri: Sanatçının Tuvallerinde Konumları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(4), 2243-2255. https://doi.org/10.33206/mjss.893401
• Karademir Hazır, I., & Purhonen, S. (2017). Kültürel Açılım, Hepçillik ve Seçkin Sanatın Düşüşü: Türkiye-Avrupa Karşılaştırması. İlef Dergisi, 4(1), 29-58. https://doi.org/10.24955/ilef.332367
• Karadeniz, C., & Aybek, E. C. (2019). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na Bağlı Özel Müzelerde Çalışan Müze Uzmanlarının Kültürel Çeşitliliğe Yaklaşımları. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute, 35. https://doi.org/10.30794/pausbed.457729
• Kaymak, N., & Öğretir Özçelik, A. D. (2020). Evrensel Değerler Üzerine Bir İnceleme: Vikingler Çizgi Film Örneği. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 26-43. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.733890
• Koç, A. M., & Sesigür, A. (2023). Interdisciplinarity in Art Education With Experimental Aspects: Yunus Emre in the Language of Visual Arts. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 346-374. https://doi.org/10.34056/aujef.1217631
• Koç, E. (2018). Kırsal Kimlikli Medeniyetler Beşiğinden Değer Temelli Kentleşme Açılımlarına: Bursa-İznik Kentsel Tasarım Stüdyosu Dersi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(1), 29-61. https://doi.org/10.19171/uefad.450035
• Kusama, Y. (2009). Sonsuzluk Aynalı Odalar. [Enstalasyon]. Hirshhorn Museum, Newyork, Amerika Birleşik Devletleri. https://hirshhorn.si.edu/kusama/infinity-rooms/
• Kusama, Y. (2024). Balkabağı. [Enstalasyon]. The Round Pond, Kensington Bahçeleri, Londra. https://www.serpentinegalleries.org/whats-on/yayoi-kusama-pumpkin-2024/
• Lucas, T. (2015). A Window to the World of Ai Weiwei. The Lancet, 386(10008), 2047. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(15)00989-7
• Lutyens, C.-M., & Christov-Moore, L. (2020). Neglect and the Kaleidoscopic Mind: Psychology and Mental Health in Contemporary Art. Arts, 9(2), 47. https://doi.org/10.3390/arts9020047
• Mamur, N. (2017). Ekolojik Sanat: Çevre Eğitimi İle Sanatın Kesişme Noktası. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1000-1016. https://doi.org/10.17860/mersinefd.316297
• Movahedi, S., & Homayounpour, G. (2012). The Couch and the Chador. The International Journal of Psychoanalysis, 93(6), 1357-1375. https://doi.org/10.1111/j.1745-8315.2012.00658.x
• Neshat, S. (1998). Kendinden Geçme. [Video Enstalasyon]. Whitney Amerikan Sanat Müzesi, New York, Amerika Birleşik Devletleri. https://www.thebroad.org/art/shirin-neshat/rapture
• Neshat, S. (1998). Türbülans. [Video Enstalasyon]. Lahore Biennale, Lahor, Pakistan. https://publicdelivery.org/shirin-neshat-turbulent/
• Neshat, S. (2019). Erkeksiz Kadınlar. [Film]. İtalya. https://www.imdb.com/title/tt1498887/
• Niechciał, P. (2019). Female Post-Revolutionary Voices – Literature and Art Without Men. Studia Litteraria, Special Issue, 163-173. https://doi.org/10.4467/20843933st.19.031.10974
• Oskay, N. (2019). Örme Giysi Tasarımında Postmodern Sanata Yönelik Eğilimler. Akademik İncelemeler Dergisi, 14(2), 277-298. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.522471
• Özgen Topcuoğlu, Ü. I., & Yaman, H. S. (2024). Çağdaş Sanatta Kırıcı Bir Öğe Olarak Değişen, Dönüşen Oturma Birimleri Ve Sanatçılardan Örnekler. Rumelide Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 38, 922-937. https://doi.org/10.29000/rumelide.1439778
• Özkan, Ç. (2020). Sürdürülebilir Gastronomi Turizmi Kapsamında Somut Olmayan Kültürel Miras Unsuru: Hıdırellez Pilavı Üzerine Bir Araştırma. Türk Turizm Arastırmaları Dergisi, 4(1), 361-373. https://doi.org/10.26677/tr1010.2020.317
• Öztürk, İ. (2011). Türk Halı ve Düz Dokumaları Üzerine Tartışılması Önerilen Konular. Ariş, 6, 94-99. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.22
• Risser, R. E. (2018). Qur’anic Recitation and the Aesthetics of Piety. Journal of Aesthetics and Art Criticism, 76(3), 309-318. https://doi.org/10.1111/jaac.12578
• Rodrigues, L. (2010). “SAMO© as an Escape Clause”: Jean-Michel Basquiat’s Engagement With a Commodified American Africanism. Journal of American Studies, 45(2), 227-243. https://doi.org/10.1017/s0021875810001738
• Rounthwaite, A. (2008). Veiled Subjects: Shirin Neshat and Non-Liberatory Agency. Journal of Visual Culture, 7(2), 165-180. https://doi.org/10.1177/1470412908091936
• Saadi-nejad, M. (2009). Mythological Themes in Iranian Culture and Art: Traditional and Contemporary Perspectives. Iranian Studies, 42(2), 231-246. https://doi.org/10.1080/00210860902764946
• Saggese, J. M. (2014). Reading Basquiat: Exploring ambivalence in American art. Univ of California Press.
• Sağsöz, G. (2020). Resimli Çocuk Kitaplarının Barış Eğitimi Bileşenlerinden “Kültürel Farkındalık” Bileşeni Açısından İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 37(1), 24-46. https://doi.org/10.32600/huefd.489181 Art Production in a Multidisciplinary Approach from Local to Universal Cilt. 5, Sayı. 11, 173-195, Aralık, 2025
• Sanyal, S. K. (2014). Critiquing the Critique: El Anatsui and the Politics of Inclusion. World Art, 4(1), 89-108. https://doi.org/10.1080/21500894.2014.893902
• Schauder, S. (2024). Basquiat, Peintre De L’a-Norme. Topique, n° 160(1), 203-216. https://doi.org/10.3917/top.160.0201
• Sivri, M. T. (2018). Establishing an Authentic Artistic Identity. Romanian Journal of Psychoanalysis, 11(2), 27-40. https://doi.org/10.2478/rjp-2018-0015
• Soylu, R., & Köroğlu, D. (2017). Semiotic Analysis of Bedri Rahmi Eyuboglu’s Asik Veysel. Idil Journal of Art and Language, 6(35). https://doi.org/10.7816/idil-06-35-07
• Stewart, S. (2013). Evaluating Culture: Sociology, Aesthetics and Policy. Sociological Research Online, 18(1), 61-70. https://doi.org/10.5153/sro.2831
• Strafella, G., & Berg, D. (2015). “Twitter Bodhisattva”: Ai Weiwei’s Media Politics. Asian Studies Review, 39(1), 138-157. https://doi.org/10.1080/10357823.2014.990357
• Sungurlar, I. (2023). The Understanding of Color in Bedri Rahmi Eyüboğlu’s Paintings and Poems. Akra Kültür Sanat ve Edebı̇ yat Dergı̇ sı̇, 11(29), 149-164. https://doi.org/10.31126/akrajournal.1125681
• Tokdil, E. (2022). Conversion of Convoluted and Extraordinary Lives into Artistic Production: The Case of Judith Scott and Yayoi Kusama. Leader-member exchange and innovative work behavior: the moderating role of domain knowledge, 5, 1022-1039.
• Uluç, G., & Süslü, B. (2017). Cultural Encounters: Hybrid Musics. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 7(3), 475-487. https://doi.org/10.7456/10703100/010
• Uyar, S. (2023). Mülteci Krizi Karşısında Aktivist Bir Sanatçı: Al Weiwei. Kent Akademisi, 16(3), 1946-1961. https://doi.org/10.35674/kent.1163837
• Xenakis, I., & Arnellos, A. (2014). Aesthetics as an Emotional Activity That Facilitates Sense-Making: Towards an Enactive Approach to Aesthetic Experience. 245-259. https://doi.org/10.1007/978-94-017-9379-7_15
• Yazar, T., & Geçen, F. (2018). Görsel Sanatlarda Evrensel Dil ve Sanatsal Sembolizm. Journal of International Social Research, 11(61), 556-567. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2946
• Ye, T. (2024). Installation Art Challenges Traditional Concepts of Art and Exhibition Space—Taking “Infinity Mirror Room” as an Example. Journal of Education Humanities and Social Sciences, 42, 18-23. https://doi.org/10.54097/0rrxsq03
• Yetimova, S., & Aslan, M. (2018). A Discourse Analyse on Nuri Bilge Ceylan’s Film on International Press’ Critiques: Once Upon a Time in Anatolia. Asya Studies, 5, 73-86. https://doi.org/10.31455/asya.453717
• Yıldız, E. (2022). Ulusallık ve Evrensellik Tartışmaları Bağlamında Türkiye’nin Uluslararası Sergilerde ve Bienallerde Temsili (1950-1970). Yedi Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 27, 95-111. https://doi.org/10.17484/yedi.938194
• Yılmaz, E., & Küçükşahin, E. (2017). Fikret Otyam’ın Resimlerinde Halk Sanatının Etkisi: Yerellik ve Evrensellik Bağlamında Bir Değerlendirme. Art-E Sanat Dergisi, 10(19), 160-160. https://doi.org/10.21602/sduarte.285201
• Zeid, F. (1980). Geçmişten Biri. [Tuval Üzerine Yağlı Boya]. Raad Zeid Al-Hussein Koleksiyonu. https://wannart.com/icerik/24065-gecmisten-biri-fahrelnissa-zeid
• Zeid, F. (1981). İlahi Koruma. [Tuval Üzerine Yağlı Boya]. The Khalid Shoman Collection, Amman, Ürdün. https://www.ibraaz.org/interviews/218
• Zhang, L., & Frazier, T. (2015). ‘Playing the Chinese Card’: Globalization and the Aesthetic Strategies of Chinese Contemporary Artists. International Journal of Cultural Studies, 20(6), 567-584. https://doi.org/10.1177/1367877915600554