Düzenli Spor Yapan ve Sedanter Ergenlerde Psikososyal Uyum: Yeterlik Alanları ve Problem Davranışların Karşılaştırmalı Analizi

Bu araştırmanın temel amacı, düzenli spor yapan ergenler ile sedanter yaşam tarzını sürdüren akranlarının psikososyal uyum düzeylerini yeterlik ve problem davranış alanları üzerinden karşılaştırmaktır. Ayrıca gruplar arası farklılıkların cinsiyet ve ergenliğin gelişimsel evresine göre incelenmesi ve sporcu ergenlerde spora katılım yoğunluğunun uyum göstergeleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın örneklemini Çankırı’da yaşayan ve yaşları 12–17 arasında değişen 165 sporcu ve 110 sedanter ergen olmak üzere toplam 275 katılımcı oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında “Sosyo-Demografik Bilgi Formu” ve “Gençler İçin Kendini Değerlendirme Ölçeği” kullanılmış; veriler bağımsız örneklemler için t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile analiz edilmiştir. Sonuçlara göre sporcu ergenlerin sedanter akranlarına kıyasla sosyallik puanları anlamlı düzeyde daha yüksek, okul yeterliği puanları ise daha düşük bulunmuştur. Problem davranış alanında ise sporcu ergenler içe ve dışa yönelim sorunları ile sosyal, düşünce ve dikkat sorunları dahil tüm alt boyutlarda sedanter gruba göre daha düşük puanlar almıştır. Cinsiyet açısından kızların içe yönelim sorunları puanlarının her iki grupta da daha yüksek olduğu; sedanter grupta erkeklerin dışa yönelim sorunlarında kızlardan anlamlı biçimde daha yüksek puan aldığı görülmüştür. Gelişimsel dönem karşılaştırmalarında, orta ergenlik dönemindeki sporcu ergenlerde problem davranış puanları genel olarak ilk ergenlik dönemindekilere göre daha düşükken; sedanter ergenlerde aynı dönemde yeterlik düzeylerinde azalma ve dışa yönelim sorunlarında artış gözlenmiştir. Ayrıca spora katılım yoğunluğunun sporcu ergenlerde özellikle somatik yakınmalar ve dikkat sorunlarında artışla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Genel olarak bulgular, düzenli spor yaşantısının ergenlerin psikososyal uyumunu belirgin biçimde desteklediğini, ancak sportif katılımın niteliği, süresi ve bireysel farklılıklara bağlı olarak bazı risk alanlarının da ortaya çıkabileceğini göstermektedir.

The primary aim of this study is to compare the psychosocial adjustment levels of adolescents who regularly engage in sports with those who maintain a sedentary lifestyle, focusing on competence and problem behavior domains. A further objective is to examine group differences by gender and developmental stage, and to determine the effects of sport participation intensity on adjustment indicators among athletic adolescents. The study sample consisted of 275 adolescents residing in Çankırı, including 165 athletes and 110 sedentary adolescents aged 12–17. Data were collected using the “Socio-Demographic Information Form” and the “Youth Self-Report”, and analyzed through independent samples t-tests and one-way ANOVA. According to the findings, athletic adolescents had higher social competence scores but lower school competence scores than their sedentary peers. In the domain of problem behaviors, athletes obtained lower scores across all subscales, including internalizing and externalizing problems as well as social, thought, and attention problems. Regarding gender, girls showed higher internalizing problem scores in both groups, whereas sedentary boys scored higher than girls on externalizing problems. Developmental comparisons indicated that athletic adolescents in middle adolescence had lower problem behavior scores than those in early adolescence, while sedentary adolescents showed decreased competence levels and increased externalizing problems during the same period. Additionally, higher sport participation intensity among athletes was associated with increased somatic complaints and attention problems. Overall, the findings indicate that regular sport participation contributes to adolescents’ psychosocial adjustment, although certain risk areas may emerge depending on the intensity, nature, and individual characteristics of sport involvement.