Selected Linguistic Terminlogy in Bekir Chobanzade’s Scholarly Legacy

Öz

This article presents a scientific study of B. Chobanzade, who made outstanding contributions to the development of Turkology, particularly Azerbaijani Turkology. He offered exceptional services in the fields of language development, teaching, and research. His extensive body of work has consistently attracted the attention of linguists as a valuable scholarly source. Throughout his career, the renowned scholar firmly advocated for his mother tongue and the Turkish language, ultimately sacrificing his life for this cause. In this article, we examine B. Chobanzade’s scientific approaches concerning linguistic terminology and analyze a number of terms used in his works (such as “damar” (root), “şekilçi” (affix), “eskilmiş sözler” (archaisms), “sövtiyyat” (phonetics), “şekliyat” (morphology), “nehv” (syntax), zamir (pronoun) etc.). The scholar’s views on the borrowing of linguistic terms are also discussed. The aim of this article is to explore early 20th century scientific approaches of the Turkish and Azerbaijani language studies, and to familiarize readers with the linguistic views of one of the active participants of the First Turkological Congress – Bekir Chobanzade.

Anahtar Kelimeler

• Bekir Chobanzade
• Linguistic Terminology
• Turkic Languages
• Grammar
• Turkology
• Arabic Borrowings

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution or organization for this study

Proje Numarası

Bulunmamaktadır

Etik Beyan

In this study, the rules of scientific research and publication ethics have been followed, and all sources have been cited appropriately

Teşekkür

I am submitting my manuscript for consideration for publication in your journal. I would like to thank you and the reviewers in advance for your time and the evaluation process

Bekir Çobanzade’nin Bilimsel Mirasında Bazı Dilcilik Terimleri

Öz

1926 yılında düzenlenen 1. Bakü Türkoloji Kurultayı’nın aktif katılımcılarından biri olan Bekir Çobanzade, dilin kurulması, öğretimi ve bilimsel olarak araştırılması alanlarında önemli ve özgün katkılar sunmuştur. Onun geniş kapsamlı çalışmaları günümüzde de dil bilim araştırmaları açısından değerli bir kaynak niteliği taşımakta ve araştırmacıların dikkat odağında yer almaktadır. Ünlü bilim insanı, daima ana dil ilkesini savunmuş hep Türkçenin geliştirilmesi yönünde kararlı bir tutum sergilemiştir ve hayatını da bu yolda feda etmiştir. Bu çalışma, Türkolojinin ve Azerbaycan Türkolojisinin gelişmesinde önemli hizmetlerde bulunmuş Çobanzade’nin dil bilimsel terminolojiye ilişkin görüşleri ele alınmış; onun eserlerinde yer verdiği “damar”, “şekilçi”, “eskimiş sözler”, “sövtiyyat, “şekliyyat”, “nehv”, “zamir” gibi terimler ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ayrıca çalışmada bilim insanının dilcilik terimlerinin oluşumu ve alınma yollarına dair düşüncelerine de yer verilmiştir. Çalışmanın temel amacı 20. yüzyılın başlarında Türkçenin ve Azerbaycan Türkçesinin terminoloji farklılıklarını bilimsel bir perspektifle değerlendirmek, Çobanzade’nin dilcilik görüşlerini derinlemesine incelemek ve bu bağlamda da dilimizde kullanılan dilcilik terimlerinin tarihsel gelişimine ışık tutmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Bekir Çobanzade
• Dilcilik Terimleri
• Türk Dilleri
• Gramer
• Türkoloji
• Arapça Alıntılar

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan finansal destek alınmamıştır

Proje Numarası

Bulunmamaktadır

Etik Beyan

Bu makalede bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuş ve tüm kaynaklar usulüne uygun şekilde gösterilmiştir

Teşekkür

Çalışmamı derginizde değerlendirilmek üzere sunuyorum. Değerli vaktiniz ve hakemlerin yapacağı incelemeler için şimdiden teşekkür ederim

Kaynakça

1. Bulut, A. (2008). Nahiv Terimlerinin Ortaya Çıkış Süreci. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VIII sayı: 2 s. 89-104. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52409).
2. Çobanzade, B. (2007). Seçilmiş Eserleri (Beş cildde, I–V cildler). Bakü: Şerk-Gerb.
3. Drevnetürkskiy Slovar. (1969). Leningrad: Nauka.
4. Eraslan, K. (2011). Gramer Yazımıyla İlgili Metot Sorunları. Türk Gramerinin Sorunları: Bildiriler (s. 8–13). Ankara: TDK Yayınları.
5. Ereb Dilinin Qrammatikası. (2011). (E. Şekerov, Toplayan ve tercüme eden). Bakı: Maarif.
6. Erol H.A., Kurt F. Gramer Terimleri Esasinda Özbek Türkçesi Terim Türetme Yollari Üzerine. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature5(3) 2019, s. 458-470 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/774848
7. Gülensoy, T. (2011). Türkiye Türkçesinin Grameri Nasıl Yazılmalıdır. İçinde Türk Gramerinin Sorunları: Bildiriler (ss. 14–16). Ankara: TDK Yayınları.
8. Gürsoy, N. E. (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu. Ankara: TDK Yayınları.

9. Hacıyev, T. (2013). Türkler Üçün Ortaq Ünsiyyet Dili. Bakı: Tehsil.
10. Kırımlı, İ. O. (1999). Türk Şair ve Bilgini Bekir Sıdkı Çobanzade. İstanbul: Lebib Yalkın Yayınları.
11. Korkmaz, Z. (1992, 2007). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
12. Nedir Ne Demek. Muzafun ileyh Nedir, Muzafun ileyh Ne Demek. http://www.nedirnedemek.com/muzafun-ileyh-nedir-muzafun-ileyh-ne-demek adresinden 25 Kasım 2025’te alınmıştır.
13. Nerimanoğlu, K. V., & Ağakişiyev, E. (2006). 1926-cı il I Bakı Türkoloji Qurultayı. Bakı: Çinar-Çap neşriyyatı.
14. Russko-uygurskiy Slovar. (1954, 1956). Moskva: Gos. İzd.-vo İnostrannıx Slovarey.
15. Serdar, Z. (2011). Azerbaycan Dili Morfologiyasının Tedqiqi Tarixi (XX esr). Bakı: Elm ve tehsil.
16. Yarımçıq Ömrün Hekayeti – Bekir Çobanzade. (2012, Sentyabr 2). https://news.milli.az/society/135768.html
17. Zülfikar, H. (2011). Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları. In Türk Gramerinin Sorunları: Bildiriler (s. 13). Ankara.