Identity and Representation Through the Discourse of “Bize Ait”: Abdürreşid İbrahim’s Writings in Hayat (1905)

Öz

This study examines Abdürreşid İbrahim’s article series titled “Bize Ait”, published in the Hayat newspaper in 1905, within the context of identity formation and representation among Muslim communities in the Russian Empire. The year 1905 marked a period of limited political reforms and relative press freedom in the empire, enabling various ethnic and religious communities to reassess their social and political positions. This atmosphere of relative openness allowed educated intellectuals, in particular, to articulate cultural demands and address social issues more openly. In these articles, İbrahim constructs a collective sense of “we,” developing a vision of shared identity. While primarily focusing on the Tatar communities of the Volga-Ural and Siberian regions, he transcends ethnic boundaries by emphasizing a broader Muslim identity. The articles address the problem of representation among the Turks of the Russian Empire through discussions of linguistic inadequacies, deficiencies in education, and moral and administrative shortcomings. As solutions, İbrahim advocates educational reform, the cultivation of ethical consciousness, and the development of language. The study employs a qualitative content analysis to systematically examine the boundaries of İbrahim’s “we” discourse, the categories of belonging it constructs, and the strategies it uses to guide and mobilize society. The findings demonstrate that the Bize Ait series not only engages with the cultural and political issues of its time but also seeks to foster a conscious and self-aware society. In this respect, the study contributes to a deeper understanding of the historical, cultural, and strategic dimensions of identity debates within the intellectual world of Russian Muslims after 1905. It argues that Abdürreşid İbrahim developed a discourse aimed at promoting internal social transformation and fostering collective consciousness through his writings.

Anahtar Kelimeler

• Abdürreşid İbrahim
• Bize Ait
• Hayat
• Russian Turks
• identity
• representation
• 1905 Revolution

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval because it is based solely on publicly available archival materials, published sources, and secondary literature

“Bize Ait” Söylemi Üzerinden Kimlik ve Temsil: Abdürreşid İbrahim’in 1905 Tarihli Hayat Yazıları

Öz

Bu çalışma, Abdürreşid İbrahim’in 1905 yılında Hayat gazetesinde yayımlanan “Bize Ait” başlıklı makale dizisini, Rusya İmparatorluğu’ndaki Müslüman toplulukların kimlik inşası ve temsiliyet meseleleri bağlamında ele almaktadır. 1905 yılı imparatorluk tarihinde sınırlı reformların ve görece basın özgürlüğünün sağlandığı farklı etnik ve dinî toplulukların kendi toplumsal ve siyasal konumlarını yeniden değerlendirebildiği bir dönemi işaret etmektedir. Bu süreçte ortaya çıkan görece serbestlik, özellikle eğitimli aydın çevrelerin kültürel taleplerini ve toplumsal sorunları açıkça dile getirmesine olanak sağlamıştır. İbrahim, söz konusu makalelerinde “biz” söylemini oluşturarak kolektif bir kimlik tasavvuru geliştirmekte özellikle İdil-Ural ve Sibirya bölgelerinde yaşayan Tatar topluluklarını odağına alırken etnik sınırları aşarak Müslüman kimliğini de ön plana çıkarmaktadır. Makalelerde Rusya Türklerinin temsiliyet sorunu, dil yetersizlikleri, eğitim eksiklikleri ve ahlaki-yönetsel sorunlar çerçevesinde ele alınmakta ve çözüm önerileri olarak eğitim reformları, etik bilinç ve dil geliştirme stratejileri önerilmektedir. Çalışmada, nitel içerik analizi yöntemi uygulanmış, İbrahim’in “biz” söyleminin sınırları, aidiyet kategorileri ve toplumsal yönlendirme stratejileri sistematik olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, “Bize Ait” dizisinin dönemin kültürel ve siyasal meselelerini ele almanın yanı sıra bilinçli bir toplum inşa etmeyi amaçladığını göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, 1905 sonrası Rusya Müslüman entelektüel dünyasında kimlik tartışmalarının tarihsel, kültürel ve stratejik boyutlarını anlamaya katkı sunmakta, Abdürreşid İbrahim’in metinlerinde topluluk içi dönüşümü teşvik eden bir söylem geliştirdiğini ve toplumsal bilinçlenmeye öncülük ettiğini ortaya konmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Abdürreşid İbrahim
• Bize Ait
• Hayat
• Rusya Türkleri
• kimlik
• temsiliyet
• 1905 Devrimi

Destekleyen Kurum

v v

Etik Beyan

Bu çalışma yalnızca kamuya açık arşiv materyallerine, yayımlanmış kaynaklara ve ikincil literatüre dayandığı için etik kurul onayı gerektirmemektedir

Kaynakça

1. Süreli Yayınlar “Ana Dili”, İrşad, 30 Ocak 1906.
2. “Bizim Qonşuların Bize Mehribanlığı”, Hayat, 9 Haziran 1905.
3. “Gazetemizin Mesleği”, Hayat, 7 Haziran 1905.
4. İbrahim, A. “Bize Aid”, Hayat, 7 Haziran 1905.
5. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 9 Haziran 1905.
6. İbrahim, A. “Bize Aid”, Hayat, 16 Haziran 1905.
7. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 17 Haziran 1905.
8. İbrahim, A. “Bize Aid”, Hayat, 1 Temmuz 1905.

9. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 2 Temmuz 1905.
10. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 5 Temmuz 1905.
11. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 7 Temmuz 1905.
12. İbrahim, A. “Bize Aid”, Hayat, 13 Temmuz 1905.
13. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 16 Temmuz 1905.
14. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 19 Temmuz 1905.
15. İbrahim, A. “Bizə Aid”, Hayat, 21 Temmuz 1905.
16. Araştırma Eserleri ve Makaleler Acar, K. (2008). 1905 Rus Devrimi’nin Genel Bir Değerlendirmesi. Divan. Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 13/24, 79-98.
17. Akan, O. (2017). Abdürreşid İbrahim’e Göre Japonya’da Modernizm ve İslam. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
18. Alp, A. (2012, Haziran). 20. yüzyıl başında Orenburg Mahkeme-i Şeriyesi'nin Rusya Müslümanları Açısından Konumu ve Önemi. Volga-Ural Bölgesinde İslam Medeniyeti Beşinci Uluslararası Sempozyumunda bildiri, Kazan.
19. Aydın, S. (1993). Modernelşme ve Milliyetçilik, Ankara: Gündoğan Yayınları.
20. Baykara, H. (1975). Azerbaycan İstiklal Mücadelesi Tarihi, İstanbul: Gençlik Basımevi.
21. Bozkurt, G. S. (2004). İsmail Bey Gaspiralı ve Eğitim reformu. İsmail bey Gaspiralı için. Ed. Hakan Kırımlı. Ankara: Kırım.
22. Devlet, N. (2014). Rusya Türklerinin Millî Mücadele Tarihi (1905-1917), Ankara: Türk Tarih Kurumu.
23. Garipova, R. (2014). Orenburgskoe Magometanskoe Dukhovnoe Sobranie kak Shariatskiy Sud. Gasyrlаr Avazy – Ekho Vekov, no. 3/4, 2014, 26-31.
24. Georgeon, F. (1986). Türk Milliyetçiliğinin Kökenleri Yusuf Akçura (1976-1935), Ankara: Yurt Yayınları.
25. Hablemitoğlu, N. (2019). Gaspiralı İsmail, İstanbul: Pozitif Yayınları.
26. Kılıçaslan, Y. (2025). Aziz Guriy Kardeşlik Cemiyetinin 1872-73 Raporunda İdil-Ural Tatarlarının Dini Durumu Hakkında Tespitler, İdil-Ural Araştırmaları Dergisi, 7 (2), 221-233.
27. Kurat, A. N. (2014). Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Ankara: Türk tarih Kurumu.
28. Meyer, J. (2021). İmparatorluklar Arası Türkler (1856-1914), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. Özbek, N. (1995). Abdürreşid İbrahim: İslamcı Bir Eylem Adamı. Toplumsal Tarih, 4/ 19, 7-12.
30. Özcan, U. (2010). Ahmet Ağaoğlu ve Rol Değişikliği, İstanbul: Kitabevi. Riasanovsky, Nicholas V- Steinberg, Mark D. (2016), Rusya Tarihi Başlangıçtan Günümüze, İstanbul: Inkılap.
31. Sibgatullina, A. (2014). İki İmparatorluk Arasında Rusyalı Müslüman Türkler, İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
32. Swietochowski, T. (1988). Müslüman Cemaatten Ulusal Kimliğe Rus Azerbaycanı (1905, 1920), Ankara: Bağlam Yayınları.
33. Türkoğlu, İ. (1993) Rusya Türklerinden Abdürreşid İbrahim (1857-1944), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.