Derleme

Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi

Sayı: 2026 24 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi

Öz

Ağız kuruluğu (kserostomi), ağızda kuruluk hissinin subjektif olarak algılanmasıyla karakterize edilen ve sıklıkla tükürük akış hızının azalması veya tükürük içeriğindeki değişikliklerle ilişkili olan bir klinik durumdur. Tükürük ise lubrikasyon, tamponlama, antimikrobiyal savunma ve remineralizasyon gibi temel fonksiyonlarıyla ağız homeostazının korunmasında önemli rol oynar. Bu nedenle, tükürük sekresyonundaki bozukluklar, ağız sağlığı ve sistemik sağlık üzerinde ciddi sonuçlara yol açabilmektedir. Ağız kuruluğu, diş çürükleri, oral enfeksiyonlar, mukozal hassasiyet, yutma güçlüğü ve tat alma bozuklukları gibi problemlere neden olarak bireylerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Ağız kuruluğunun etiyolojisi multifaktöriyeldir ve sistemik hastalıklar, kserojenik ilaç kullanımı, Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar ile baş-boyun radyoterapisi, kemoterapi, hormonal değişiklikler, psikolojik faktörler ve yaşlanma gibi birçok faktörü içermektedir. Ağız kuruluğunun tanısında ayrıntılı anamnez, klinik muayene, Xerostomia Inventory gibi subjektif değerlendirme ölçekleri ile tükürük akış hızı ölçümleri, ultrasonografi ve sialografi gibi görüntüleme yöntemlerini kapsayan bütüncül bir yaklaşım gerekmektedir. Ağız kuruluğunun tedavisi, öncelikle altta yatan nedenin belirlenmesine ve giderilmesine yönelik olup, semptomatik yaklaşımlarla desteklenmektedir. Tedavi seçenekleri arasında yaşam tarzı düzenlemeleri, farmakolojik ajanlar, tükürük uyarıcı ve yerine koyucu preparatlar ile düşük düzey lazer tedavisi ve transkutanöz elektriksel sinir uyarımı gibi güncel yaklaşımlar yer almaktadır. Bu derleme, ağız kuruluğunun nedenleri, tanı yöntemleri ve tedavi yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde ele almakta ve doğru tanı ile bireye özgü tedavi planlamasının önemini vurgulamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Bu makale, Sabriye Sevim Mertoğlu’nun İstanbul Kent Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Bitirme Tezi esas alınarak oluşturulmuştur.

Kaynakça

  1. Abouseif, N., Jaber, M. and Abdelsayed, R.B. (2025) ‘Salivary Gland Sarcoidosis: Systematic Review of Case Reports and Case Series’, Journal of Clinical Medicine, 14(21), article 7539. https://doi.org/10.3390/jcm14217539
  2. Agostini, B.A., Cericato, G.O., Silveira, E.R. da, Nascimento, G.G., Costa, F.D. dos Santos, Thomson, W.M. and Demarco, F.F. (2018) ‘How common is dry mouth? Systematic review and meta-regression analysis of prevalence estimates’, Brazilian Dental Journal, 29(6), pp. 606–618. https://doi.org/10.1590/0103-6440201802302. Akol Görgün, E., Çağlayan, F. and Tohumcu, A. (2024) ‘Sağlıklı bireylerde kuru ağız subjektif semptomlarının görülme sıklığının değerlendirilmesi’, Current Research in Health Sciences, 1(2), pp. 48–51.
  3. Aoun, G., Nasseh, I., and Berberi, A. (2016) ‘Evaluation of the oral component of Sjögren's syndrome: An overview’, Journal of International Society of Preventive and Community Dentistry, 6(4), pp.278–284. https://doi.org/10.4103/2231-0762.186802
  4. Blitzer, G.C., Glazer, T., Burr, A., Gustafson, S., Ganz, O., Meyers, R., McDowell, K.A., Nickel, K.P., Mattison, R.J., Weiss, M., Chappell, R., Rogus-Pulia, N.M., Galipeau, J. and Kimple, R.J. (2023) ‘Marrow-derived autologous stromal cells for the restoration of salivary hypofunction (MARSH): A pilot, first-in-human study of interferon gamma-stimulated marrow mesenchymal stromal cells for treatment of radiation-induced xerostomia’, Cytotherapy, 25(11), pp. 1139–1144. https://doi.org/10.1016/j.jcyt.2023.07.009
  5. Dawes, C., Pedersen, A.M.L., Villa, A., Ekström, J., Proctor, G.B., Vissink, A., Aframian, D., McGowan, R., Aliko, A., Narayana, N., Sia, Y.W., Joshi, R.K., Jensen, S.B. and Wolff, A. (2015) ‘The functions of human saliva: A review sponsored by the World Workshop on Oral Medicine VI’, Archives of Oral Biology, 60(6), pp. 863–874. https://doi.org/10.1016/j.archoralbio.2015.03.004.
  6. de Vries, S.A.G., Tan, C.X.W., Bouma, G., Forouzanfar, T., Brand, H.S. and de Boer, N.K. (2018) ‘Salivary function and oral health problems in Crohn's disease patients’, Inflammatory Bowel Diseases, 24(6), pp. 1361–1367. https://doi.org/10.1093/ibd/izy017.
  7. Dhillon, M., Raju, S.M., Mohan, R.S. and Tomar, D. (2016) ‘Efficacy of TENS on parotid saliva flow’, Journal of Dentistry (Shiraz), 17(3), pp. 164–170.
  8. Dirix, P., Nuyts, S., & Van den Bogaert, W. (2006) ‘Radiation-induced xerostomia’, Cancer, 107(11), pp.2525–2534. https://doi.org/10.1002/cncr.22302.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

24 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

9 Haziran 2026

Kabul Tarihi

12 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 2026

Kaynak Göster

APA
Mertoğlu, S. S., & Yalçın, A. S. (2026). Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi. Istanbul Kent University Journal of Health Sciences, 2026, 86-104. https://izlik.org/JA24ME64ST
AMA
1.Mertoğlu SS, Yalçın AS. Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi. IKUJHS. 2026;(2026):86-104. https://izlik.org/JA24ME64ST
Chicago
Mertoğlu, Sabriye Sevim, ve Ahmet Süha Yalçın. 2026. “Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi”. Istanbul Kent University Journal of Health Sciences, sy 2026: 86-104. https://izlik.org/JA24ME64ST.
EndNote
Mertoğlu SS, Yalçın AS (01 Eylül 2026) Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi. Istanbul Kent University Journal of Health Sciences 2026 86–104.
IEEE
[1]S. S. Mertoğlu ve A. S. Yalçın, “Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi”, IKUJHS, sy 2026, ss. 86–104, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA24ME64ST
ISNAD
Mertoğlu, Sabriye Sevim - Yalçın, Ahmet Süha. “Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi”. Istanbul Kent University Journal of Health Sciences. 2026 (01 Eylül 2026): 86-104. https://izlik.org/JA24ME64ST.
JAMA
1.Mertoğlu SS, Yalçın AS. Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi. IKUJHS. 2026;:86–104.
MLA
Mertoğlu, Sabriye Sevim, ve Ahmet Süha Yalçın. “Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi”. Istanbul Kent University Journal of Health Sciences, sy 2026, Eylül 2026, ss. 86-104, https://izlik.org/JA24ME64ST.
Vancouver
1.Sabriye Sevim Mertoğlu, Ahmet Süha Yalçın. Ağız Kuruluğu: Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi. IKUJHS [Internet]. 01 Eylül 2026;(2026):86-104. Erişim adresi: https://izlik.org/JA24ME64ST