1960’ların ideolojik ve patriyarkal normları bağlamında Atıf Yılmaz sinemasında kadın temsili: Ah Güzel İstanbul (1966) örneği

This study aims to examine the impacts of the patriarchal norms, socio-political atmosphere, and ideological climate of 1960s Turkey on Atıf Yılmaz’s 1966 film Ah Güzel İstanbul within the context of female representation. Although Atıf Yılmaz is predominantly defined in the literature as a “director of women’s films” based on his post-1980 works, this study focuses on the relationship between the female figures in the director’s early filmography and the dominant ideology and gender codes of the period. Ah Güzel İstanbul was selected as the sample of this research due to its competent reflection of the growing pains of modernization in the 1960s, waves of rural-to-urban migration, and the social turmoil generated by conflicting views on modernity. Accordingly, the analysis centers on the main character Ayşe’s desire for social mobility, her quest for individual freedom, and her conflict with traditional norms. Grounded in a theoretical framework of feminist film criticism, the sociology of gender, and representation theories in cinema, this study employs textual analysis from the perspective of feminist film criticism as a qualitative research method. The findings demonstrate that female individualization in the film is constrained by a masculine mechanism of control, and that woman’s presence in the public sphere is coded in tandem with the socio-political anxieties of the period. Although limited to a single film, this study is significant in terms of reading the reflections of the period’s socio-political structure in Turkish cinema and offering a micro-level perspective on the ideological codes in the early period of Atıf Yılmaz’s filmmaking.

Bu çalışma, 1960’lar Türkiye’sinin patriyarkal normları ile toplumsal ve ideolojik atmosferinin, Atıf Yılmaz’ın 1966 yapımı Ah Güzel İstanbul filmi üzerindeki etkilerini kadın temsili bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Atıf Yılmaz, 1980 sonrası yapıtları ile literatürde ağırlıklı olarak “kadın filmleri yönetmeni” olarak tanımlansa da bu çalışma, yönetmenin erken dönem filmografisindeki kadın figürlerinin dönemin egemen ideolojisi ve toplumsal cinsiyet kodlarıyla olan ilişkisine odaklanmaktadır. 1960’lı yıllardaki modernleşme sancılarını, taşradan kente göç dalgalarını ve modernleşmeye dair fikir ayrılıklarının yarattığı toplumsal karmaşayı yetkin bir biçimde yansıtması nedeni ile Ah Güzel İstanbul çalışmanın örneklemi olarak seçilmiştir. Bu doğrultuda, filmin başkarakteri Ayşe’nin sınıf atlama arzusu, bireysel özgürlük arayışı ve geleneksel normlar arasındaki çatışması analizin merkezine yerleştirilmiştir. Kuramsal çerçevesini feminist film eleştirisi, toplumsal cinsiyet sosyolojisi ve sinemada temsil kuramlarının oluşturduğu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden feminist film eleştirisi perspektifiyle metin çözümlemesi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, filmde kadın bireyselleşmesinin eril bir denetim mekanizmasıyla sınırlandırıldığını ve kadının kamusal alandaki varlığının dönemsel kaygılarla paralel bir şekilde kodlandığını göstermektedir. Çalışma, tek bir filmle sınırlı olmakla birlikte, dönemin sosyo-politik yapısının Türk sinemasındaki yansımalarını okumak ve Atıf Yılmaz sinemasının erken dönemindeki ideolojik kodlara dair mikro düzeyde bir perspektif sunması bakımından önem taşımaktadır.