Osmanlı Hukukunda Konsolos: Eğriboz Örneği (1714-1815)

Öz

Osmanlı Devletindeki konsolosluk hukukuna ilişkin ticari örfler ve konsolosu kabul eden devletlerin tanıdığı statü, meselenin hukuk doktrininde ele alınmasından tarihsel olarak önce gelmektedir. Bu nedenle konsolos gönderen veya kabul eden devletlerin düzenlemeleri ve uygulamaları önem taşımaktadır. Benzer bir kurum olan elçilik dünya tarihinde çok eski dönemlere dayanırken konsolosluk on sekizinci yüzyılda büyük yaygınlık kazanmıştır. Konsolos uygulamasının hukuki altyapısının gelişmesi ve konsoloslara ilişkin hukuki değerlendirmelerin artışı ise Osmanlılarda on dokuzuncu yüzyılda görülmüştür. Dolayısıyla o döneme kadar konsoloslar hakkında Osmanlılarda ayrıntılı ve bütünlüklü hukuki görüşler pek görülmemiştir. Ahitnameler başta olmak üzere normlar ve bürokratik uygulamalar daha çok yer bulmuştur. Bu makalede, Osmanlı Devletindeki konsolos varlığı ve faaliyeti üzerindeki hukuki vurguyu artırmak amaçlanmaktadır. Makalede, Tanzimat öncesi Osmanlı devletler hukuku ve uygulamalarında konsolosun yerine değinilmiştir. Daha sonra, on beşinci yüzyıldan on dokuzuncu yüzyıl başlarına kadar Osmanlı Devletinde bulunan konsoloslar ve konsoloslara bağlı çalışanlar hakkındaki tarih literatürünün görünümü ele alınmış, aynı yüzyıllar içinde Osmanlı egemenliği altındaki Eğriboz’un siyasi ve sosyo-ekonomik durumu özetlenmiştir. Makalenin üçüncü kısmında, on sekizinci yüzyılda ve on dokuzuncu yüzyılın başlarında Eğriboz’da konsolos bulunduğuna işaret eden Osmanlı bürokratik yazışmaları tanıtılmıştır. Aynı kısımda, Eğriboz’daki konsolosların dava tarafı olarak bürokratik yazışmalarda zikredildiği bazı vakalar analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Konsolos
• Osmanlı hukuku
• Eğriboz
• Türk Hukuk Tarihi
• Ege adaları

Consul in Ottoman Law: The Case of Euboea (1714-1815)

Öz

The commercial customs regarding consular law in the Ottoman Empire and the status recognized by the states accepting the consuls shaped before legal scholars addressed the issue. For this reason, the regulations and practices of the states that send or receive consuls were significant. While the embassy, a similar institution, dates back to ancient times in world history, the consulate became widespread in the eighteenth century. The development of the legal infrastructure of the consul practice and the increase in legal evaluations regarding consuls existed in the Ottomans in the nineteenth century. Therefore, until that period, one could not confront detailed and complete legal opinions about consuls in the Ottoman Empire. Norms and bureaucratic practices, especially ahitnames (covenants), have found more space. In this article, I seek to increase the legal emphasis on the consul‟s presence and activity in the Ottoman Empire. First, I will handle the consul‟s place in pre-Tanzimat Ottoman law and practices. Then, I will discuss the historical literature on consuls and consular employees in the Ottoman Empire from the fifteenth century to the early nineteenth century and I will summarize the political and socio-economic situation of the island of Euboea under Ottoman rule in the same centuries. In the third part of the article, I will introduce Ottoman bureaucratic correspondence indicating the consul‟s presence in Euboea in the eighteenth and early nineteenth centuries. In the same part, I will analyze cases in which consuls cited in bureaucratic correspondence as litigants.

Anahtar Kelimeler

• Consul
• Ottoman Law
• Euboea
• Turkish Legal History
• Aegean Islands

Kaynakça

1. ACKERMANN, Delphine / KNOEPFLER, Denis, “La région de Vathia/Amarynthos au miroir de ses premiers explorateurs: A propos d’une lettre inédite de P. Revelakis à L.-F.-S. Fauvel (1816)”, Antike Kunst, S. 52, 2009, s. 124-163.
2. AKPINAR, Mahmut, “Osmanlı Devleti’nde Şehbenderlik Müessesesi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, 2001. AKYILMAZ, Sevgi Gül, Osmanlı Diplomasi Tarihi ve Teşkilatı, Tablet, İstanbul, 2000.
3. ANDERSON, Sonia P., An English Consul in Turkey: Paul Rycaut at Smyrna (1667-1678), Oxford University Press, New York, 2001.
4. ATEŞ, Ahmet, “Ma’nevi ve Ağrıboz Fetih-namesi”, Fatih ve İstanbul: İstanbul Fethi Derneği Neşriyatından Yıllık Dergi, C. 1, S. 3-6, 1953-1954, s. 281-313.
5. AYBAY, Rona, Tarih ve Hukuk Açısından Konsolosluk, Türkiye İş Bankası, İstanbul, 2009.
6. AYYUB, Khalil Michael, “Muhammad Ali and the British Consuls”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, American University of Beirut, 1942.
7. BAKER, Thomas, Piracy and Diplomacy in Seventeenth-Century North Africa: The Journal of Thomas Baker, English Consul in Tripoli (1677-1685), ed. PENNELL, C.R., Fairleigh Dickinson University Press, Rutherford, 1989.
8. BALTA, Evangelia, L’Eubée à la fin du XVe siècle: Économie et population: Les registres de l’année 1474, Etaireía Evvoïkón Spoudón, Atina, 1989.

9. BALTA, Evangelia, “15’nci Yüzyıl Sonlarında Ağrıboz Adası: Ekonomi ve Nüfus: 1474 Yılının Osmanlı Kayıtları”, Tarih Araştırmaları Dergisi, S. 26, 1990-1991, s. 297-301.
10. BALTA, Evangelia, “Économie et espace rural en Eubeé aux XVe-XVIe s.: Du document fiscal à la construction d’un modéle”, Problemes et approches de l’histoire ottomane: Un itineraire scientifique de Kayseri à Eğriboz, The Isis Press, İstanbul, 1997, s. 17-20.
11. BALTA, Evangelia, “Rural and Urban Population in the Sancak of Euripos in the Early 16th Century”, Problemes et approches de l’histoire ottomane: Un itineraire scientifique de Kayseri à Eğriboz: The Isis Press, İstanbul, 1997, s. 21-66.
12. BALTA, Evangelia, “Karystia de l’Eubée (XVe-XVIIe siècles)”, Peuple et production: Pour une interprétation des sources ottomanes, The Isis Press, İstanbul, 1999, 75-146.
13. BARON DE TOTT, François, La correspondance consulaire de crimee du Baron De Tott (1767-1770), The Isis Press, İstanbul, 2014.
14. BAYRAKTAR, Hilmi, “XVIII. ve XIX. Yüzyıllarda Halep Eyaleti’nde Yabancı Devlet Konsolosluklarının ‘Himayan’ Suistimalleri”, Türk Dünyası Araştırmaları, S. 124, 2000-2001, s. 187-195.
15. BİLSEL, Mehmet Cemil, Hukuku Düvel (II): Devletler Arasında Münasebat: Devlet Reisleri, Hariciye Vekilleri, Elçiler, Konsoloslar, Ankara Üniversitesi, Ankara, 1934.
16. BOOGERT, Maurits Hubrecht van den, “Consular Jurisdiction in the Ottoman Legal System in the Eighteenth Century”, Oriente Moderno, C. 83, S. 3, 2003, S. 613-634.
17. BOOGERT, Maurits Hubrecht van den, The Capitulations and the Ottoman Legal System: Qadis, Consuls and Beratlıs in the 18th Century, Brill, Leiden, 2005.
18. BOOGERT, Maurits Hubrecht van den, Kapitülasyonlar ve Osmanlı Hukuk Sistemi: 18. Yüzyılda Kadılar, Konsoloslar ve Beratlılar, çev. TUNCER, Ali Coşkun, Türkiye İş Bankası, İstanbul, 2014.
19. BREWER, Mitra Jonah, “Gold, Frankincense, and Myrrh: French Consuls and Commercial Diplomacy in the Ottoman Levant (1660–1699)”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Georgetown University, 2002.
20. BURSALI, Osman Safa, “The Ottoman Law of War and Peace: The Ottoman Empire and Tribute Payers (Viorel Panaite)”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, S. 6, 2008, s. 117-125.
21. CALAFAT, Guillaume, “A ‘Nest of Pirates’? Consuls and Diplomatic Intermediaries in Algiers during the 1670s”, Studi e materiali di storia delle religioni, C. 84, S. 2, 2018, s. 529-547.
22. CANSEVER, Sıddık, “Eğribozlu Mehmed Emin Sırri: Hayatı, Eserleri, Divanının Edisyon Kritik Metni ve Değerlendirmesi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2005.
23. CHMIEL, Piotr, “Prehistory of Consular Diplomacy: A New Perspective on the Activity of 17th-Century Venetian Consuls in the Ottoman Empire”, The Seventeenth Century, C. 37, S. 6, 2022, s. 1009-1029.
24. DEĞDAŞ, Ulaş Can, “Konsoloslukların Kuruluşu, Görev ve Yetkileri”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, 2018.
25. DEMİR, Uğur, “Kırım’da İlk Rus Konsolosluğunun Açılması, Faaliyetleri, Kapatılması ve Buna Dair Tartışmalar (1763-1766)”, Crimean Historical Review, S. 2, 2014, s. 39-49.
26. DEMİRYÜREK, Mehmet, “XVIII. Yüzyılda İngiltere’nin Draç ve Tevabi’i (Arnavutluk) Konsolosluğu”, Balkanlarda Sosyal Bilimler Kongresi (II) (30 Mayıs - 6 Haziran 2010, Prizren), eds. CAN, A. Vecdi / TÜRKMENOĞLU KÖSE, Dilşad / BİTİM, Semih / ŞANSLI, Ahmet, Sakarya Üniversitesi / Türk Bilim Araştırma Vakfı / Universiteti i Prishtinës / Yozgat Bozok Üniversitesi, 2010, C. 1, s. 73-84.
27. DEMİRYÜREK, Mehmet, “Yabancı Konsolos, Konsolos Tercümanı ve Tercüman Hizmetkarlarının Serbest Dolaşım Belgeleri: Beratlar ve Yol Emirleri (1600-1800)”, Kebikeç: İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, S. 30, 2010, 87-102.
28. DEMİRYÜREK, Mehmet, “XVII. Yüzyıl Sonlarında Hollanda’nın Draç ve Tevabii Konsolosluğu (1684-1700)”, Büyük Türk Dili Kurultayı (VIII) (25-28 Eylül 2013, Tiran), eds. ATABEY, İbrahim / ÖZYÜREK, Rasim, Bilkent Üniversitesi, Ankara, 2013, s. 194-202.
29. DEMİRYÜREK, Mehmet, “XVIII. Yüzyılda İki Sicilya Krallığı’nın Arnavutluk Konsolosluğu”, Yeni Türkiye, S. 69, 2015, s. 4884-4896.
30. DEMİRYÜREK, Mehmet, “The Consulate of Russia in Cyprus in the Later 18th and Early 19th Century”, Türk Tarih Kongresi (XVI) (20-24 Eylül 2010, Ankara), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2015, C. 4/2, s. 715-726.
31. DEMİRYÜREK, Mehmet, Ottoman Documents on the English in the Ottoman Empire (1700-1800): Consulates, Consuls and Travellers, The Isis Press, İstanbul, 2017.
32. DEMİRYÜREK, Mehmet / YAZAR, Hakan, “Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Kıbrıs’ta İngiltere Konsolosluğu (1700-1800)”, Belleten, S. 290, 2017, s. 89-134.
33. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Ali Emiri Abdülhamid I, 20-1725, 71-4912. İstanbul.
34. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Ali Emiri Mustafa III, 295-23596. İstanbul.
35. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Ali Emiri Osman III, 34-2448. İstanbul.
36. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Ali Emiri Selim III, 34-1918, 97-5823, 155-9271, 173-10379, 287-16724, 349-20082. İstanbul.
37. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Bab-ı Asafi Divan-ı Hümayun Sicillatı Mühimme Defterleri, 120-1077. İstanbul.
38. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Cevdet Hariciye, 5-214, 24-1161, 26-1281, 69-3443, 91-4519, 111-5548, 112-5566, 114-5689, 167-8305. İstanbul.
39. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Hatt-ı Hümayun, 1188-46781. İstanbul.
40. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, İbnülemin Hariciye, 17-1582. İstanbul.
41. DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI, Müzehheb Ferman ve Beratlar, 378, 800, 1322. İstanbul.
42. Documents diplomatiques et consulaires relatifs à l’histoire du Liban et des pays du Proche-Orient du XVII siècle à nos jours, ed. ISMAIL, Adel, Editions des Oeuvres Politiques et Historiques, Beyrut, 1982.
43. DO PAÇO, David, “Une collaboration économique et sociale: Consuls et protecteurs des marchands ottomans à Vienne et à Trieste au XVIIIe siècle”, Cahiers de la Méditerranée, S. 98.
44. EKİNCİ, Ekrem Buğra, Osmanlı Hukuku: Adalet ve Mülk, Arı Sanat, İstanbul, 2008.
45. ELGADDARI, Sara, Britain and the Regency of Tripoli: Consuls and Empire-Building in Nineteenth-Century North Africa, I.B. Tauris, Londra, 2022.
46. ERDOĞRU, Mehmet Akif, “Onsekizinci Yüzyıl Sonlarında Kıbrıs’ta Avrupalı Konsoloslar ve Tercümanları”, Kıbrıs Araştırmaları Kongresi (II) (24-27 Kasım 1997, Gazimağusa), eds. BOZKURT, İsmail / ATEŞİN, Hüseyin / KANSU, M., Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, 1999, C. 2, s. 315-328.
47. FAIVRE D’ARCIER, Amaury, Les oubliés de la liberté: Négociants, consuls et missionnaires français au Levant pendant la Révolution (1784-1798), Peter Lang, Brüksel, 2007.
48. FLEET, Kate, “Turkish-Latin Diplomatic Relations in the Fourteenth Century: The Case of the Consul”, Oriente Moderno, C. 83, S. 3, 2003, s. 605-611.
49. FRARY, Lucien J., “Russian Consuls and the Greek War of Independence (1821-31)”, Mediterranean Historical Review, C. 28, S. 1, 2013, s. 46-65.
50. GAHRAMANOVA, Aytaj, “Diplomasi ve Konsolosluk Hukukunda Yargı Bağışıklığı ve Türk Hukuku Uygulaması”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2021.
51. GHILARDI, Matthieu / Tim KINNAIRD / Katerina KOULI / Andrew BICKET / Yannick CREST / François DEMORY / Doriane DELANGHE / Sylvian FACHARD / David SANDERSON. “Reconstructing the Fluvial History of the Lilas River (Euboea Island, Central West Aegean Sea) from the Mycenaean Times to the Ottoman Period”, Geosciences, C. 12, S. 5, 2022, s. 204-231.
52. GÖZÜBÜYÜK, Sevil, “Paris’ten Halep Konsolosluğuna Louis Gédoyn ve Günlüğü (1623-1624)”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi, 2022. HADDURİ, Macid, İslam Hukukunda Savaş ve Barış, Ekin, İstanbul, 2018.
53. HAVUZ, Sümeyye, “Venedik Konsolosu Gio. Antonio Maria Morana'nın Haleb’e Dair Gözlemleri”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2020.
54. HEINSEN-ROACH, Erica, Consuls and Captives: Dutch-North African Diplomacy in the Early Modern Mediterranean, University of Rochester Press, Rochester, 2019.
55. HORII, Yukata, “Venetian Consul and Residents in Egypt under Ottoman Conquest”, Quaderni di Studi Arabi, C. 15, S. Supplement, 1997, s. 121-132.
56. HORII, Yukata, “Capitulations and Negotiations: The Role of the Venetian Consul in Early Ottoman Egypt”, Mediterranean World, S. 19, 2008, s. 207-216.
57. İNBAŞI, Mehmet, “Eğriboz Sancağı İdarecileri (1756-1792)”, Cihannüma: Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, C. 6, S. 1, 2020, s. 59-78.
58. İPŞİRLİ, Mehmet, “Elçi”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1995, C. 11, s. 3-15.
59. KARABIYIK, Şule, “Osmanlı Devleti’nde Görev Yapan İspanyol Konsoloslar (1785-1912)”, Vakanüvis: Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 1, 2017, s. 119-138.
60. KARAKOÇ, İrem, “Türk Hukuk Tarihi’nde Uluslararası Andlaşmaların Uluslararası Hukukun Gelişim Sürecindeki Yeri”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 2, 2004, s. 199-254.
61. KARAKOÇ, İrem, Hukuk Tarihinde Vatandaşlık - Yabancılık Statüsü, Yetkin, İstanbul, 2012.
62. KAYA, Ali İrfan, “Venediklilerin 1688 Ağriboz Muhasarası ve Osmanlı Müdafaası”, ASOS Journal: The Journal of Academic Social Science, S. 7, 2014, s. 352-360.
63. KENANOĞLU, M. Macit / KENANOĞLU, Figen, “Osmanlı Hukukunda Konsolosluk Mahkemelerinin Yeri: İtalyan Konsolosluğu Mahkemesi Tahrir Defterleri”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, S. 7, 2009, s. 63-70.
64. KIEL, Machiel, “Eğriboz”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1994, C. 10, s. 491-493.
65. KIEL, Machiel, “Little-Known Ottoman Gravestones from Some Provincial Centres in the Balkans: Eğriboz/Chalkis, Niğbolu/Nikopol and Rusçuk/Russe”, Comité International des Études Pré-Ottomanes et Ottomanes Symposium (September 28-30, 1991, Istanbul), eds. BACQUE-GRAMMONT, Jean-Louis / TİBET, Aksel,: Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1996, C. 1, s. 319-332.
66. KILIÇ, Musa, “Osmanlı Devleti’nde Şehbenderlik Kurumu”, Osmanlı Diplomasi Tarihi: Kurumları ve Tatbiki, eds. YALÇINKAYA, Mehmet Alaaddin / KURTARAN, Uğur, Altınordu, Ankara, 2018, s. 95-115.
67. KIYÇAK, Özgür, “Klasik Türk Edebiyatında Şehbender”, Turkish Studies: Language and Literature, C. 14, S. 3, 2019, s. 1297-1318.
68. KOCABAŞOĞLU, Uygur, Majestelerinin Konsolosları: İngiliz Belgeleriyle Osmanlı İmparatorluğu’ndaki İngiliz Konsoloslukları (1580-1900), İletişim, İstanbul, 2004.
69. KONAN, Belkıs, Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Hukuki Statüsü, Statü, Ankara, 2013.
70. KONTOGIANNIS, Nikos D., “Euripos-Negroponte-Eğriboz: Material Culture and Historical Topography of Chalcis from Byzantium to the End of the Ottoman Rule”, Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik, S. 62, 2012, s. 29-56.
71. KONTOGIANNIS, Nikos D., “Chalcis: A Historical Overview”, Venetian and Ottoman Heritage in the Aegean: The Bailo House in Chalcis, Greece, eds. KONTOGIANNIS, Nikos D. / SKARTSIS, Stefania S., Brepols, Turnhout, 2020, s. 21-30.
72. KONTOGIANNIS, Nikos D. / SKARTSIS, Stefania S., “Reading Social Change on a Potter’s Wheel: Chalcis (Euboea) from the Byzantine to the Modern Greek Era”, Byzantine and Modern Greek Studies, C. 45, S. 2, 2021, s. 199-221.
73. KORTUNAY, Aydın, “Milletlerarası Hukukta Diplomasi Temsilcileri ve Konsolosların Dokunulmazlık ve Bağışıklıkları”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 1996.
74. KÖSE, Osman, “Balkanlarda Rus Konsolosluklarının Kuruluşu ve Faaliyetleri”, Turkish Studies: International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, C. 1, S. 2, 2006, s. 153-171.
75. KUL, Muhittin, “Muhasara ve Deprem: Kal’a-i Ağrıboz Tamiratları (1688-1715)”, History Studies: International Journal of History, C. 13, S. 1, 2021, s. 69-97.
76. KUZUCU, Serhat, “Rusya Ahidname Defterine Göre XVIII. Yüzyılda Osmanlı-Rus Ticari İlişkilerinin Seyri”, Tarih Araştırmaları Dergisi, S. 59, 2016, s. 63-84.
77. KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., “Ahidname: Türk Tarihi”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1988, C. 1, s. 536-540.
78. KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., “Berat”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1992, C. 5, s. 472-473.
79. LEGRAND, Philippe-Ernest, “Biographie de Louis-François-Sébastien Fauvel, antiquaire et consul (1753-1838) (I)”, Revue Archéologique, S. 30, 1897, s. 41-66, 185-201, 385-404.
80. LEGRAND, Philippe-Ernest, “Biographie de Louis-François-Sébastien Fauvel, antiquaire et consul (1753-1838) (II)”, Revue Archéologique, S. 31, 1897, s. 94-103, 185-223.
81. LOWE, C.G., “Fauvel’s First Trip through Greece”, Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, C. 5, S. 2, 1936, s. 206-224.
82. MAMALOUKOS, Stavros, “The Fortifications of Chalcis (Evripos/Negreponte/Egriboz), Greece”, Defensive Architecture of the Mediterranean (XI), eds. GARCÍA-PULIDO, Luis José / NAVARRO PALAZÓN, Julio, Editorial Universitat Politècnica de València, Valensiya, 2020, s. 631-638.
83. MAMALOUKOS, Stavros, “A Tale of Two Cities: Chalcis/Negroponte and Chios/Scio during Morosini’s Campaign”, Morosini e Archeologia: Atti della Giornata di Studio 30 ottobre 2019, ed. KORRÈ, Katerina B., Istituto Ellenico di Studi Bizantini e Postbizantini di Venezia, Venedik, 2021, 71-89.
84. MASSÉ, Alexandre, “French Consuls and Philhellenism in the 1820s: Official Positions and Personal Sentiments”, Byzantine and Modern Greek Studies, C. 41, S. 1, 2017, s. 103-118.
85. MICHAUD, Hélène, “La nomination d’un consul français a Alexandrie au XVIe siècle”, Revue d’histoire moderne et contemporaine, C. 7, S. 3, 1960, s. 233-242.
86. MOMDJIAN, Maran, “The Levantine Merchant Consuls of Aleppo: The Commercial Elites (1750-1850)”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, University of California, Los Angeles, 2017.
87. OĞUZ, Mustafa / BALTA, Evangelia, “Le Kanunname de I’Euripe (milieu du XVIe siècle)”, Osmanlı Araştırmaları, S. 18, 1998, s. 9-45.
88. OSMANAĞAOĞLU KARAHASANOĞLU, Cihan, Tanzimat Dönemi İtibarıyla Osmanlı Tabiiyyetinin (Vatandaşlığının) Gelişimi, Legal, İstanbul, 2004.
89. ÖRSTEN ESİRGEN, Seda, Osmanlı Devletinde Yabancılara Verilen Kamu Hizmeti İmtiyazları, Turhan, Ankara, 2012.
90. ÖZEL, Ahmet, “Darüssulh”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1994, C. 9, s. 5.
91. ÖZKAPLAN YURDAKUL, Nurcan, İngiltere Ortadoğu’ya Nasıl Girdi? Basra ve Bağdat’ta İngiliz Konsoloslukları, Kronik Kitap, İstanbul, 2018.
92. ÖZKUL, Ali Efdal, “The Consuls and Their Activities in Cyprus under the Ottoman Administration (1571-1878)”, Turkish Studies: International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, C. 8, S. 2, 2013, s. 239-283.
93. PANAITE, Viorel, The Ottoman Law of War and Peace: The Ottoman Empire and Tribute Payers, Columbia University Press, New York, 2000.
94. PANAITE, Viorel, “French Capitulations and Consular Jurisdiction in Egypt and Aleppo in the Late Sixteenth and Early Seventeenth Centuries”, Well-Connected Domains: Towards an Entangled Ottoman History, eds. FIRGES, Pascal W. / GRAF, Tobias P. / ROTH, Christian / TULASOĞLU, Gülay, Brill, Leiden, 2014, s. 71-87.
95. PANAITE, Viorel, The Ottoman Law of War and Peace: The Ottoman Empire and Its Tribute-Payers from the North of the Danube, 2. Basım, Brill, Leiden, 2019.
96. PARLAZ, Selim, “Ceneviz Konsolos Mektuplarına Göre 1660-1680 Arasında Hollandalı Tüccarların Osmanlı Limanlarındaki Faaliyetleri”, Tarih İncelemeleri Dergisi, C. 35, S. 2, 2020, s. 679-700.
97. PARMAKSIZOĞLU, İsmet, “Rusya’nın Mikenos Adasında Konsolosluk Kurma Teşebbüsü ve Bununla İlgili Vesikalar”, Belleten, S. 161, 1977, s. 125-135.
98. PIA PEDANI, Maria, “Venetian Consuls in Egypt and Syria in the Ottoman Age”, Mediterranean World, S. 18, 2006, s. 7-21.
99. PICCIOTTO, Emilio, The Consular History of the Picciotto Family, 1998.
100. POUMARÈDE, Géraud, “Naissance d’une institution royale: Les consuls de la nation française en Levant et en Barbarie aux XVIe et XVIIe siècles”, Annuaire-Bulletin de la Société de l’histoire de France, 2001, s. 65-128.
101. PROUSIS, Theophilus Christopher, British Consular Reports from the Ottoman Levant in an Age of Upheaval (1815-1830), The Isis Press, İstanbul, 2008.
102. REÇBER, Kamuran, Diplomasi ve Konsolosluk Hukuku, Dora, Bursa, 2011.
103. SALEM, E.R., “Hukuk-ı Beynelmilel: Türkiye’de Memurin-i Siyasiye ve Konsolosların Selahiyet-i Kazaiyeden Masuniyeti”, Hukuki Bilgiler Mecmuası, C. 1, S. 7, 1927, s. 371-378.
104. SAVAŞ, Ali İbrahim, “Konsolos”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara, 2002, C. 26, s. 178-180.
105. SEVİĞ, Vedat Raşit, “Konsolosun Hukuki Vazifeleri”, İdare Dergisi, C. 36, S. 7, 1962, s. 185-187.
106. SIGNORI, Umberto, “Supplier pour le consulat: Entre défense des intérêts personnels et service fidèle des consuls vénitiens dans le Levant ottoman (1670-1703)”, Cahiers de la Méditerranée, S. 98, 2019.
107. STEENSGAARD, Niels, “Consuls and Nations in the Levant from 1570 to 1650”, Scandinavian Economic History Review, C. 15, S. 1-2, 1967, s. 13-55.
108. ŞAKİROĞLU, Mahmut H., “Balyos”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1992, C. 5, s. 43-47.
109. ŞİŞMAN, Ayşin, “1702-1708 Tarihleri Arasında Türk-Fransız İlişkilerinde Konsolos Arzları ve Bunlara Ait Hükümler”, Belleten, S. 237, 1999, s. 509-557.
110. ŞİŞMAN, Ayşin, “Osmanlı-Fransız İlişkileri (1740-1789): Konsolos Arzlarına Göre”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, 2011.
111. TEMEL, Mehmet, “18-20. Yüzyıllarda Türkiye-Danimarka İlişkileri”, Tarih İncelemeleri Dergisi, C. 22, S. 1, 2007, s. 117-172.
112. Tercüman-ı Düvel Defteri: XVIII. Yüzyılda Osmanlı’da Yabancı Konsolosluk Tercümanları ve Hizmetkarları, ed. POLATCI DEMİRKOL, Türkan, Berikan, Ankara, 2019.
113. TURNAGİL, Ahmet Reşit, İslamiyet ve Milletler Hukuku, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1943.
114. TÜRKHAN, Mehmet Sait, “Lazkiye Limanı’nda İngiliz Konsolosları ve Tüccarları (1700-1772)”, Cihannüma: Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, C. 7, S. 2, 2021, s. 229-251.
115. “Un consul à Chio nommé par Duquesne”, Bulletin de la Société de l’histoire du protestantisme français, S. 85, 1936, s. 444.
116. WATENPAUGH, Heghnar Zeitlian, “A French Humanist in the Islamic City: The Chevalier d’Arvieux (1635-1702), Merchant and Consul in Aleppo”, Thresholds, S. 27, 2003, s. 18-22.
117. WATKINSON, Sarah, “The Stevens Family: Consuls in Malta and the Levant”, Journal of Maltese History, C. 5, S. 2, 2018, s. 62-75.
118. YILMAZ, Özgür, “Güney Karadeniz’de Yeni Fransız Politikası: Pascal Fourcade ve Sinop Konsolosluğu (1803-1809)”, Cahiers balkaniques, S. 42, 2014.
119. YILMAZ, Özgür, “Trabzon’da Fransız Varlığının İlk Dönemleri: Pierre Jarôme Dupre’nin Trabzon Konsolosluğu (1803-1820)”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, S. 21, 2016, s. 87-120.
120. YILMAZ, Tugay, “1760-1849 Tarihli Prusya Ahidname Defterine Göre Osmanlı-Prusya İlişkileri”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi, 2018.
121. ZIVAS, D., “The Turkish Fortress of Karababa”, Actes VIII. réunion scientifique: Les fortifications depuis l’antiquité jusqu’au Moyen-Age dans le monde méditerranéen (25-29 avril 1968, Athènes), Technikó Epimelitírio Elládas, Atina, 1970, s. 147-156.