THE EXERCISE OF STOP AND IDENTIFY AUTHORITY AT FIXED CHECKPOINTS IN TURKISH AND GERMAN LAW

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1 , 221 - 268 , 28.03.2026

Alparslan Dereli

https://doi.org/10.58733/imhfd.1825213

https://izlik.org/JA66BD78LB

Öz

This study offers a comparative analysis of the legal framework governing the authority of law enforcement officers in Türkiye and Germany to stop individuals and vehicles and request identification at fixed checkpoints. Given that this authority entails a direct interference with fundamental rights and freedoms, it must be examined with precision in terms of both constitutional limits and legal foundations. In Türkiye, this authority is regulated under Article 4/A of the Law on the Duties and Authorities of the Police (PVSK), whereas in Germany, it is regulated not only under federal laws (BPolG) but also under state laws (such as PAG, PolG-NRW, and BW-PolG), and further elaborated in the Code of Criminal Procedure (StPO) for judicial purposes. The study reveals that such authority may be exercised both for preventive (administrative) and investigative (judicial) purposes; however, it must be limited by concrete and reasonable grounds. In both legal systems, the principles of legality and proportionality are emphasized to prevent arbitrary use of this power. While German law includes systematic and detailed regulations concerning fixed checkpoints, significant uncertainties persist within Turkish law.

Anahtar Kelimeler

Authority to stop and request identification , Law enforcement officer , Freedom of movement , Fixed checkpoint , Preventive and protective measures

Türk ve Alman Hukuku Bakımından Sabit Kontrol Noktalarında Durdurma ve Kimlik Sorma Yetkisinin Uygulanması

https://izlik.org/JA66BD78LB

Öz

Çalışma, Türkiye ve Almanya’daki kolluk kuvvetlerinin sabit kontrol noktalarında kişileri ve araçları durdurma ile kimlik sorma yetkisinin hukuki çerçevesini karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Kolluğun bu yetkisi, bireylerin temel hak ve özgürlüklerine doğrudan müdahale niteliği taşıdığından, hem anayasal sınırlar hem de yasal dayanaklar bakımından titizlikle incelenmesi gereken bir konudur. Türkiye’de bu yetki Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’nun (PVSK) 4/A maddesinde düzenlenmiştir. Alman hukukunda ise yetkinin dayanakları hem federal düzeydeki kanunda (BPolG) hem de eyalet polis kanunlarında (PAG, PolG-NRW, BW-PolG vb.) yer almakta; ayrıca Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (StPO) adli amaçlarla uygulanmasına ilişkin çeşitli hükümler bulunmaktadır.
Çalışmada, sabit kontrol noktalarında yapılan işlemlerin hem önleyici (idari) hem de soruşturma (adli) amaçlarla kullanılabileceği; ancak bu yetkinin somut ve makul sebeplerle sınırlı olması gerektiği ortaya konulmuştur. Her iki ülke hukuk sisteminde de durdurma ve kimlik sorma yetkisinin keyfi kullanılmasına karşı ölçülülük ve kanunilik ilkeleri vurgulanmaktadır.
Alman hukukunda sabit kontrol noktalarına ilişkin düzenlemelerin sistematik ve ayrıntılı biçimde kaleme alındığı görülürken, Türk hukukunda bu alanda mevzuatın önemli ölçüde belirsizlikler içerdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Durdurma ve kimlik sorma yetkisi , Kolluk görevlisi , Seyahat özgürlüğü , Sabit kontrol noktası , Önleme ve koruma tedbiri

Kaynakça

• Akgül A, Genel İdari Kolluk Faaliyetleri ve Yargısal Denetimi (Adalet Yayınevi 2016).
• Alpsoy Z, ‘PVSK m. 4/A Kapsamında Durdurma ve Kimlik Sorma’ (2024) (1) Yıldırım Beyazıt Hukuk Fakültesi Dergisi 1-49.
• Baytaz A.B, ‘6638 Sayılı Kanun ile PVSK ve CMK’da Yapılan Değişikliklerin Değerlendirilmesi’ (2015) 73(2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 29-47.
• Belz R, Mußmann E, Kahlert H ve Sander G.G, Polizeigesetz für Baden-Württemberg mit Erläuterungen (9. Auflage, Richard Boorberg Verlag 2022).
• Benfer J ve Bialon J, Rechtseingriffe von Polizei und Staatsanwaltschaft-Voraussetzungen und Grenzen (4. Auflage, C. H. Beck 2010).
• Centel N ve Zafer H, Ceza Muhakemesi Hukuku (21. Baskı, Beta Yayıncılık 2022).
• Çakıroğlu Ş, ‘Önleyici Tedbirlerde Makul Sebep Kavramı’ (2024) (2) Suç ve Ceza Dergisi 201-226.
• Dereli A, Türk ve Alman Ceza Hukukunda Kolluğun Zor ve Silah Kullanma Yetkisi (Seçkin Yayıncılık 2025).
• Erb V, ‘StPO § 163b’ iç Becker J.P, Erb V, Esser R, Graalmann-Scheerer K, Hilger H ve Ignor A (edr), Löwe-Rosenberg Die Strafprozeßordnung und das Gerichtsverfassungsgesetz Großkommentar-Band 5/2 (27. Auflage, De Gruyter 2018)
• Erdağ, A.İ, 'Kolluğun Durdurma Yetkisi ve Durdurma Üzerine Yapılabilecek İşlemler' iç Polise Görev, Yetki ve Sorumluluk Veren Mevzuat Uygulamaları Eğitim Projesi MUYEP Tebliğleri-II, (EGM-Eğitim Dairesi Başkanlığı Yayınları 2008) 39-46.
• Erdağ, A.İ, ‘Kolluğun Durdurma ve Kimlik Sorma Yetkisi (PVSK madde 4/A)’ (2010) (4) Ankara Barosu Dergisi 37-60.
• Erman B., Özcan O, Yetkin E, Börekçi E.B ve Üzeltürk S.Ş.T., Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi Hakkında Tespit, Düşünce ve Eleştiriler (E-kitap, Yeditepe Üniversitesi Yayınevi 2020).
• Eryılmaz B, ‘5681 Sayılı Kanun İle Polis Vazife ve Selahiyet Kanunundaki (PVSK) Değişiklikler Sonrası Oluşan Yeni Durum; Bir Adım İleri, İki Adım Geri’, Polise Görev, Yetki ve Sorumluluk Veren Mevzuat Uygulamaları Eğitim Projesi (MUYEP) Tebliğleri-II (Emniyet Genel Müdürlüğü Yayınları 2008) 17-38.
• Eryılmaz M.B, Türk ve İngiliz Hukukunda ve Uygulamasında Durdurma ve Arama (Seçkin Yayıncılık 2003).
• Galeri A, Önleyici Polislik (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2009).
• Gözler K, İdare Hukuku-Cilt II (3. Baskı, Ekin Yayınevi 2019).
• Güven F, ‘Önleyici Güvenlik Hizmeti Olarak Polisin Kimlik Sorma ve Önleme Arama Yetkisi’ (Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi 2014).
• Hauck P, ‘StPO § 111’, iç Becker J.P, Erb V, Esser R., Graalmann-Scheerer K., Hilger H.ve Ignor A. (edr), Löwe-Rosenberg Die Strafprozeßordnung und das Gerichtsverfassungsgesetz Großkommentar-Band 3/1 (27. Auflage, De Gruyter 2019).
• Hauschild J, ‘StPO § 111’ iç Knauer C, Kudlich H ve Schneider H (der) Münchener Kommentar zur StPO-Band 1 (2. Auflage, C.H. Beck 2023).
• Henrichs S ve Weingast K, ‘StPO § 111‘ iç Cristoph Barthe ve Jan Gericke (edr) Karlsruher Kommentar zur Strafprozessordnung mit GVG, EGGVG und EMRK (9. Auflage,C.H. Beck 2023).
• Huber M, ‘StPO § 111’, iç Graf, J.P (ed) BeckOK StPO mit RiStBV und MiStra (55. Auflage, C.H. Beck 2025).
• İşçi Z, Adli ve Önleme Aramaları ile El Koyma İşlemleri (Polis Akademisi Yayınları 2021).
• Kölbel R ve Neßeler K, ‘StPO § 163b’ iç Knauer C, Kudlich H ve Schneider H (edr), Münchener Kommentar zur StPO-Band 2 (2. Auflage, C.H. Beck 2024).
• Kramer U, Bayerisches Polizei und Sicherheitsrecht (Verlag W. Kohlhammer 2023).
• Kugelmann D, Polizei und Ordnungsrecht (2. Auflage, Springer 2011).
• Marquardt A ve Oelfke C, Basiswissen Strafprozess für Polizeibeamte Mit praktischen Beispielsfällen (Verlag W. Kohlhammer 2022).
• Özay İ.H, Günışığında Yönetim (2. Baskı, Filiz Kitabevi 2004).
• Özbek, V.Ö, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Kararları Işığında Polis Hukuku, İnternet Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Temel Haklara Müdahaleler ve Hukuka Aykırı Müdahalelere Karşı Korunma Çareleri (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2023).
• Soyaslan D, ‘Durdurma ve Kimlik Sorma’, iç Köksal Bayraktar, Zuhal Dönmezer-Çakıroğlu ve Hakan Kızılaslan (edr), Ord. Prof. Dr. Sulhi Dönmezer Armağanı Cilt 2 (Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi ve Türk Ceza Hukuku Derneği 2008) 1143-1159.
• Sönmez N, ‘Önleyici Kolluk Hizmetleri Bağlamında Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’na Göre Polisin Durdurma Yetkisi’ (2011) 6(1) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 213-265.
• Tan T, İdare Hukuku (8. Baskı, Turhan Kitabevi 2019).
• Ünver Y ve Hakeri H, Ceza Muhakemesi Hukuku-Cilt II (20. Baskı, Adalet Yayınevi 2023).
• von Häfen M, ‘StPO § 163b’, iç Graf J.P (ed) BeckOK StPO mit RiStBV und MiStra (55. Auflage, C.H. Beck 2025).
• Wehr M, Nomos-Kommentar Bundespolizeigesetz (3. Online Auflage, Nomos 2021), (https://beck-online.beck.de, Erişim Tarihi: 10.05.2025).
• Weingarten J, ‘StPO § 163b’ ve ‘StPO § 163c’ iç Cristoph Barthe ve Jan Gericke (edr) Karlsruher Kommentar zur Strafprozessordnung mit GVG, EGGVG und EMRK (9. Auflage,C.H. Beck 2023).
• Yenisey F, ‘Faili “Tekrar Tanımaya Yarayan” Önleme ve Koruma Tedbirleri (Durdurma, Kimlik Sorma, Kimlik Tespiti, Parmak İzi Alma, Fotoğraf Çekme, Fizik Kimliğin Tespiti)’ iç Polise Görev, Yetki ve Sorumluluk Veren Mevzuat Uygulamaları Eğitim Projesi (MUYEP) Tebliğleri-II, (Emniyet Genel Müdürlüğü Yayınları 2008) 5-16.
• Yenisey F, ‘Önleme Tedbirlerinde Kolluğun Yetkileri’ (1978) 1(1) Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 49-55.
• Yenisey F, Kolluk Hukuku (2. Baskı, Beta Yayıncılık 2015).
• Yenisey F ve Nuhoğlu A, Ceza Muhakemesi Hukuku (12. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
• Yıldırım T, Yasin M., Kaman N., Özdemir H.E, Fiş Üstün G., Çakır H.M ve Okay Tekinsoy Ö, İdare Hukuku (8. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2020).
• Yurtlu F, ‘Güncel Yargıtay Kararları Işığında Önleme Araması Neticesinde Elde Edilen Delillerin Hukuka Uygunluğu Üzerine Bir Değerlendirme’ (2025) 11(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 289-312.
• Zafer H, ‘Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair 5681 Sayılı Kanun’un Değerlendirilmesi’, iç Köksal Bayraktar, Zuhal Dönmezer-Çakıroğlu ve Hakan Kızılaslan (edr), Ord. Prof. Dr. Sulhi Dönmezer Armağanı Cilt 2 (Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi ve Türk Ceza Hukuku Derneği 2008) 1573-1602.
• Zeybek C, ‘Kişiler ve Araçların Durdurulmasında Polisin Zor Kullanması’, iç Köksal Bayraktar, Zuhal Dönmezer-Çakıroğlu ve Hakan Kızılaslan (edr), Ord. Prof. Dr. Sulhi Dönmezer Armağanı Cilt 2 (Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi ve Türk Ceza Hukuku Derneği 2008) 1603-1613.