İnternete Erişim: Türk İçtihadı ve Karşılaştırmalı Hukuk Işığında Temel Hak mı, Kamu Hizmeti mi?

Öz

Bu makale, internete erişimin bağımsız bir temel insan hakkı olarak mı tanınması gerektiğini, yoksa mevcut hakların kullanılmasını sağlayan teknoloji temelli bir kamu hizmeti olarak mı kavramsallaştırılmasının daha isabetli olacağını analiz etmektedir. Uluslararası belgeler ve mahkeme kararlarında internetin temel hakların kullanımı için kritik bir araç olduğu vurgulanırken, bu hakkın müstakil bir temel hak statüsüne sahip olup olamayacağı konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bir tarafta internetin eğitim, sağlık, ifade ve bilgiye erişim açısından temel hakların kullanımının ön koşulu olduğu savunulmakta; diğer tarafta ise internete erişimin bir teknoloji olduğundan hareketle, mevcut hakların kullanımına hizmet eden aracı bir nitelik taşıdığı ve bağımsız bir hak olarak tanımlanmasının temel haklar sistematiğini zedeleyebileceği ileri sürülmektedir. Bu çalışma, internete erişimi insan hakkı ve temel hak kuramları kapsamında teorik ve karşılaştırmalı hukuk açısından değerlendirmeyi amaçlamakta; Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi belgeleri ile seçilmiş yargı kararları ışığında uluslararası eğilimleri analiz etmekte ve Türk hukukundaki durumu, mevzuat ve güncel içtihatlar çerçevesinde kapsamlı biçimde ele almaktadır. Ayrıca, artan hak taleplerinin yol açabileceği “hak enflasyonu” ve temel hak sistematiğinin sürdürülebilirliğine ilişkin doktriner eleştiriler de göz önünde bulundurularak, internete erişimin hukuk düzenleri içindeki statüsüne bütüncül bir bakış geliştirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hak
• insan hakkı
• temel hak ve özgürlükler
• internete erişim hakkı
• kamu hizmeti.

Internet Access as a Fundamental Right or Public Service: Turkish Jurisprudence in Comparative Perspective

Öz

The right to internet access has become a contentious issue within the context of fundamental human rights in a digitalising era. While international instruments and court decisions underscore that the internet is a critical tool for the exercise of fundamental rights, differing views persist on whether this right should possess the status of a stand-alone fundamental right. On the one hand, it is argued that internet access is a precondition for accessing fundamental rights in terms of education, health, freedom of expression, and access to information. On the other hand, based on the premise that the internet is a technology, it is asserted that it has an instrumental character serving the exercise of existing rights, and that defining it as an independent right could undermine the legal systematic of fundamental rights. This article aims to evaluate internet access from a theoretical and comparative legal perspective within the scope of human rights and fundamental rights theories. It analyses international trends in light of documents from the United Nations and the Council of Europe and selected judicial decisions and comprehensively examines the situation in Turkish law within the framework of its legislation and jurisprudence. Furthermore, by taking into account doctrinal critiques concerning “rights inflation” that may arise from increasing rights claims and the sustainability of the fundamental rights framework, a holistic perspective on the status of internet access within legal orders is developed.

Anahtar Kelimeler

• right
• human rights
• fundamental rights and freedoms
• right to internet access
• public service.

Kaynakça

1. Akdeniz Y and Altıparmak K, İnternet: Girilmesi Tehlikeli ve Yasaktır (İmaj Yayınevi 2008).
2. Alexy R, A Theory of Constitutional Rights (Julian Rivers tr, Oxford University Press 2002).
3. Altıntaş Ş, ‘Türkiye’de İnsan Haklarının Gelişimi ve Kurumsal Yapılanması: İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Örneği’ (Master’s Thesis, Karamanoğlu Mehmetbey University 2019).
4. Anders W, ‘Costa Rica’s High Court Orders Changes to Internet Speed Restrictions’ The Costa Rica Star (25 November 2023) accessed 25 November 2025.
5. Ayaz T and Işıklı Ş, ‘Bir İnsan Hakkı Olarak İnternet Erişimi: Herkes İçin İnternet Tartışması’ (2020) 4 Sophos: Uluslararası Bilişim, Teknoloji ve Felsefe Dergisi 9-28.
6. BGH, Case III ZR 98/12, 24 January 2013, BGHZ 196, 101.
7. BVerfG, Case 1 BvL 28/82, 20 March 1984, BVerfGE 66, 248.
8. Cerf V, ‘Internet Access Is Not a Human Right’ The New York Times (4 January 2012) accessed 24 November 2025.

9. Conseil Constitutionnel, Decision No 2009-580 DC, 10 June 2009.
10. Costa Rica Constitutional Chamber (Sala IV), Decision No 2010-012790, 30 July 2010.
11. Çeçen A, İnsan Hakları (3rd edn, Savaş Yayınevi 2000).
12. De Hert P and Kloza D, ‘Internet (Access) as a New Fundamental Right: Inflating the Current Rights Framework?’ (2012) 3(3) European Journal of Law and Technology 1-17.
13. Directive (EU) 2018/1972 of the European Parliament and of the Council of 11 December 2018 establishing the European Electronic Communications Code (recast) [2018] OJ L321/36.
14. Doğan İ, İnsan Hakları Hukuku (Astana Yayınları 2019).
15. Dural M, Türk Özel Hukuku (6th edn, Filiz Kitabevi 2011).
16. Dworkin R, Taking Rights Seriously (Harvard University Press 1977).
17. Erdoğan M, İnsan Hakları Teorisi ve Hukuku (2nd edn, Orion Kitabevi 2011).
18. European Court of Human Rights, ‘Factsheet - Access to Internet and Freedom to Receive and Impart Information and Ideas’ (2021) accessed 24 November 2025.
19. Financial Times, ‘Peers Call for UK Broadband to Be Classed as Public Utility’ (7 February 2015) accessed 25 November 2025.
20. Gözler K, İnsan Hakları Hukuku (2nd edn, Ekin Yayınevi 2018).
21. Guadamuz A, ‘Costa Rican Court Declares the Internet as a Fundamental Right’ Technollama (12 August 2010) accessed 25 November 2025.
22. Gustin S, ‘Is Broadband Internet Access a Public Utility?’ Time (9 January 2013) http://business.time.com/2013/01/09/is-broadband-internet-access-a-public-utility/accessed 10 November 2025.
23. Harkin J, ‘Is Access to the Internet Now a Human Right?’ The Sunday Times (2009) accessed 25 November 2025.
24. Hart HLA, Essays on Bentham: Jurisprudence and Political Theory (Clarendon Press 1982).
25. Hellenic Parliament, The Constitution of Greece (Official English Translation) accessed 24 November 2025.
26. Henderson C, ‘The Digital Divide and Human Rights during COVID-19’ (2021) 25(4) The International Journal of Human Rights 567-589.
27. Işık A, İnternet Aktörleri ve Egemenliğin Değişen Boyutları: Digital Services Act ve Türk Mevzuatı Özelinde Bir İnceleme (On İki Levha Yayıncılık 2023).
28. Kent B, Türkiye’de İnternet Sitelerine Erişimin Engellenmesi (Adalet Yayınevi 2019).
29. Kontacı E, ‘Anayasada Sayılmayan Hakların Yargısal Korunması’ (2017) 66(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 437-472.
30. Koçak KA, ‘Yasemin Devrimi’nden “Arap Baharı”na Tunus’ (2012) 22 Yasama Dergisi 25-63.
31. Kurt A, ‘İnternet Ortamında Radyo ve Televizyon Yayıncılığı ile İlgili Güncel Sorunlar ve RTÜK Denetimi’ (2020) İstanbul Barosu Dergisi 39-47.
32. Law No 5651 on the Regulation of Publications on the Internet and Combating Crimes Committed by Means of Such Publications, Official Gazette 23 May 2007, No 26530.
33. Lucchi N, ‘Access to Network Services and Protection of Constitutional Rights: Recognizing the Essential Role of Internet Access for Freedom of Expression’ (2011) 19(3) Cardozo Journal of International and Comparative Law 645-684.
34. MacCormick N, Legal Right and Social Democracy: Essays in Legal and Political Philosophy (Clarendon Press 1982).
35. Mathiesen K, ‘The Human Right to Internet Access: A Philosophical Defense’ (2012) 18 International Review of Information Ethics 9-22.
36. Nomer M, İnternete Erişim Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2023).
37. Öngören G, İnternet Hukuku (Öngören Hukuk Yayınları 2006).
38. Özkan S, ‘İnsan Haklarının Tarihsel Gelişimi ve Kuşak Sınıflandırması’ (2015) 5(1) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 101-132.
39. Öztan B, Medeni Hukukun Temel Kavramları (36th edn, Turhan Kitabevi 2012).
40. Raz J, The Morality of Freedom (Oxford University Press 1986).
41. Reglitz M, ‘The Human Right to Free Internet Access’ (2020) 37(3) Journal of Applied Philosophy 495-514.
42. Skepys B, ‘Is There a Human Right to the Internet?’ (2012) 5(4) Journal of Politics and Law 15-23.
43. Söyler Y, Kamu Hukuku Açısından Devletin İnterneti Düzenleme Yetkisi (Savaş Yayınevi 2014).
44. Şahin S, ‘İnternete Erişim Hakkı’ (Master’s Thesis, Dokuz Eylül University 2022).
45. Tully S, ‘A Human Right to Access the Internet? Problems and Prospects’ (2014) 14(2) Human Rights Law Review 175-195.
46. Turkish Constitutional Court, App No 2014/3986 (Twitter Judgment), 2 April 2014.
47. Turkish Constitutional Court, App No 2017/22355 (Wikipedia Judgment), 26 December 2019.
48. UN Human Rights Council (UNHRC) Res 20/8 ‘The Promotion, Protection and Enjoyment of Human Rights on the Internet’ (16 July 2012) UN Doc A/HRC/RES/20/8.
49. Universal Service Law (Law No 5369), Official Gazette 25 June 2005, No 25856.
50. Vasak K, ‘Human Rights: A Thirty-Year Struggle’ (1977) UNESCO Courier 29-31.
51. Wang X, ‘Time to Think about Human Right to the Internet Access: A Beitz’s Approach’ (2013) 6(3) Journal of Politics and Law 67-79.
52. Yüksel İ, ‘İnternete Erişim Hakkı’ (2022) 80(3) Ankara Barosu Dergisi 151-170.
53. Zhu JA, ‘Human Rights to the Internet: A Review of the Contemporary Debate’ (2022) 13(1) Jurisprudence 45-62.