Araştırma Makalesi

Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi

Cilt: 11 Sayı: 2 12 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi

Öz

Westphalia Barışı ile kurulan ve devletlerin egemen eşitliğini esas alan uluslararası sistem, özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında yaşanan kitlesel insan hakları ihlalleriyle birlikte dönüşüme uğramıştır. Saldırı suçu, savaş suçları ve insanlığa karşı suçların uluslararası suç olarak kabul edilmesi, devletlerin mutlak egemenliği anlayışını tartışmaya açmış; daha önce iç mesele olarak görülen alanlarda uluslararası sorumluluk fikri güç kazanmıştır. Bu dönüşüm sürecinde Soğuk Savaş sonrası süreçte gündeme gelen insani müdahale kavramı, kavramsal ve uygulamaya ilişkin eleştiriler nedeniyle yetersiz görülmüş ve yerini “Koruma Sorumluluğu” (Responsibility to Protect) anlayışına bırakmıştır. Koruma sorumluluğu, yalnızca askerî müdahaleyi değil; krizlerin ortaya çıkmasını önleyici tedbirleri, kriz anında askerî olmayan ve askerî araçları ve müdahale sonrası yeniden inşa süreçlerini kapsayan bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Bu kapsamda öncelikli sorumluluk egemen devlete ait olmakla birlikte, devletin yetersiz kaldığı veya isteksiz olduğu durumlarda uluslararası toplumun sorumluluğu gündeme gelmektedir. Bu makale, koruma sorumluluğu kavramının insani felaketlere çözüm üretme kapasitesini, Orta Afrika Cumhuriyeti örneği üzerinden ele almaktadır. Literatürde sıklıkla Libya ve Darfur gibi örneklere odaklanılmasına karşın, Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki (OAC) müdahalenin sınırlı etkisi büyük ölçüde göz ardı edilmektedir. Çalışmada Birleşmiş Milletler kararları, uluslararası raporlar ve insan hakları kuruluşlarının verileri karşılaştırmalı olarak analiz edilerek, koruma sorumluluğu kavramının uygulamadaki etkinliği sorgulanmaktadır. Bu hususta özellikle insani krizlere dair veri analizi yapabilecek uluslararası kuruluş eksikliği, uluslararası toplumun çıkar odağının uzağında yer alan OAC’daki sürece müdahil olmadaki isteksizliği, görevlendirilen misyonun gerekli askeri, mali ve teknik yeterlilikten yoksun bırakılması gibi hususlara dikkat çekilecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. African Arguments, “Central African Republic: peace talks without the talks”, 15 Mayıs 2013, Erişim Tarihi 07 Ocak 2026.
  2. African Union Security and Peace Counsil, 385st Meeting, 19 Temmuz 2013, Erişim Tarihi 15 Nisan 2025.
  3. Anadolu Ajansı, “Gazze’de son 24 saatte 18 kişi açlıktan hayatını kaybetti”, 21 Temmuz 2025, Erişim Tarihi 21 Temmuz 2025.
  4. African Arguments, “Why is the African Union still failing its people on peace and security? - By Martin Plaut”, 9 Ağustos 2014, Erişim Tarihi 07 Ocak 2026.
  5. Alunaza SD. H ve Sherin V, ‘The Failure of MINUSCA as Peacekeeping Force in the Central African Republic (CAR) in 2013-2015’, (2015) 4(2) Journal Social Politic 1-17.
  6. Amnesty International Publications, Central African Republic: Human Rights Crisis Spiralling Out of Control,Country of Origin Research and Information, CORI Country Report Central African Republic, Ekim 2013.
  7. Amnesty International, Ethnic ctober and Sectarian Killing in The Central African Republic, 2014.
  8. B. Lillich R, ‘Sovereignty and Humanity: Can They Converge?’ iç Atle Grahl- Madsen ve Jiri TomanBerlin (edr), The Spirit of Uppsala, (De Gruyter 1984).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk ve Beşeri Bilimler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

12 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

13 Ocak 2026

Kabul Tarihi

3 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Koç, Z. (2026). Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 1323-1359. https://doi.org/10.58733/imhfd.1862566
AMA
1.Koç Z. Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi. İMHFD. 2026;11(2):1323-1359. doi:10.58733/imhfd.1862566
Chicago
Koç, Zekeriya. 2026. “Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 (2): 1323-59. https://doi.org/10.58733/imhfd.1862566.
EndNote
Koç Z (01 Ekim 2026) Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 2 1323–1359.
IEEE
[1]Z. Koç, “Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi”, İMHFD, c. 11, sy 2, ss. 1323–1359, Eki. 2026, doi: 10.58733/imhfd.1862566.
ISNAD
Koç, Zekeriya. “Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/2 (01 Ekim 2026): 1323-1359. https://doi.org/10.58733/imhfd.1862566.
JAMA
1.Koç Z. Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi. İMHFD. 2026;11:1323–1359.
MLA
Koç, Zekeriya. “Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 11, sy 2, Ekim 2026, ss. 1323-59, doi:10.58733/imhfd.1862566.
Vancouver
1.Zekeriya Koç. Koruma Sorumluluğu Üzerine Bir Değerlendirme: BM’nin 2013 Tarihli Orta Afrika Cumhuriyeti Müdahalesi. İMHFD. 01 Ekim 2026;11(2):1323-59. doi:10.58733/imhfd.1862566