Mevzuat ve Uygulamada Memurun Mazeret İzni, Hastalık İzni ve Refakat İzni

Öz

Çalışma hayatı içerisinde memurun izin hakkı, önemli ve hassas bir konudur. Zira kamu hizmeti sunumunda memurlar, oldukça geniş bir alanı kapladığından, bunların özlük işleri de önem arz etmektedir. İzin hakkı da bu şekildedir. Memurun izin hakkının genel çerçevesi yasa koyucu tarafından çizilmiştir. İkincil nitelikli düzenlemelerle de tamamlanmaya çalışılmıştır. Mazeret izni, hastalık ve refakat izni konusunda idare, mevzuat gereği çoğunlukla bağlı yetki içerisindedir. Ancak bazı yerlerde idarenin takdir hakkı söz konusudur. Her ne kadar bağlı yetki dolayısıyla izin ya vardır ya da yoktur şeklinde düşünülse de somut olayların çeşitliliği, bağlı yetki halinde dahi yorumlamayı gerektirmektedir. Kamu hizmeti sunumunda ve sosyal hayat içerisinde ortaya çıkan olayların çeşitliliği, izin konusundaki yasal düzenlemelerin, bunların hepsini önceden öngörmesini ve buna göre şekillenmesini imkânsız kılmaktadır. Buna ilaveten bu çeşitlilik dolayısıyla izin hakkının somut olaya uygulanması noktasında yasal düzenlemelerin lafzına bağlı kalmak, yeterli ve sürdürülebilir değildir. Bu sebeple memurun izin hakkı konusundaki yasal düzenlemeler, somut olaya göre yorumlanmalıdır. Yorum yapılırken de memurun hakları ve kamu hizmetinin gereklilikleri arasında denge kurulmalıdır. Danıştay ve kurum kararlarına bakıldığında, memurun izin talebiyle ilgili olarak her somut olay özelinde yorumlar yapıldığı görülmektedir. Bu kararlarda sunulan çözümler, uygulamada izin konusunda karşılaşılan problemlere ışık tutmaktadır. Çalışmada memurun mazeret izni, hastalık ve refakat izni konusu ve uygulamada karışıklığa sebep olan bazı hususlar, Danıştay ve -Devlet Personel Başkanlığı (DPB) özelinde- kurum kararları üzerinden incelenmiş ve uygulamada karşılaşılan bazı soruların cevapları aranmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Memur
• İzin Hakkı
• Mazeret İzni
• Hastalık İzni
• Refakat İzni

Compassionate Leave, Sick Leave and Caregiver Leave of Civil Servants in Legislation and Practice

Öz

Within the workplace, sivil servant's right to leave of absence is a significant and sensitive issue. Because civil servants cover a very broad area in the provision of public services, their personal affairs are also important. The right to leave similarly constitutes an important aspect of these personnel affairs. The general framework of civil servants’ right to leave has been laid down by the legislature. It has also been complemented by secondary regulations. With regard to compassionate leave, sick leave, and caregiver leave, the administration, by virtue of the relevant legislation, mostly acts without discretionary power. However, in some cases, the administration has discretionary power. Although the absence of discretionary power may give rise to the view that leave either exists or does not exist as a matter of law, the diversity of concrete circumstances necessitates interpretation even in situations where the administration acts without discretion. The diversity of events arising in the provision of public services and in social life makes it impossible for legal regulations concerning leave to foresee all such situations in advance and to be shaped accordingly. In addition, due to this diversity, adherence to the literal wording of legal regulations is neither sufficient nor sustainable in applying the right to leave to concrete cases. For this reason, the legal regulations governing civil servants’ right to leave should be interpreted in light of the circumstances of each specific case. While interpreting, a balance must be struck between the rights of the civil servant and the requirements of public service. An examination of the decisions of the Council of State and institutional bodies reveals that interpretations are made on a case-by-case basis with regard to civil servants’ requests for leave. The solutions put forward in these decisions help to clarify the problems encountered in practice concerning leave. In this study, the issues of civil servants’ compassionate leave, sick leave, and caregiver leave, as well as certain matters that give rise to confusion in practice, are examined through the decisions of the Council of State, and the State Personnel Presidency, and answers are sought to some of the questions encountered in practice.

Anahtar Kelimeler

• Civil Servant
• Rights of Leave of Absence
• Compassionate Leave
• Sick Leave
• Caregiver Leave

Kaynakça

1. Acar OK, ‘Devlet Personel Başkanlığından Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynaklar Ofısıne: Kamu Personel Yönetımınde Örgütsel Değışım’ (2021) 20 (78) Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 1026-1046.
2. Akyılmaz B, ‘Takdir Yetkisinin Yargısal Denetimi’ (1998) 1 (1) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi 23-57.
3. Akyılmaz B, Sezginer M and Kaya C, Türk İdare Hukuku (19.Baskı, Seçkin 2025)
4. Altunok B, ‘Türkiye’de İş-Yaşam Dengesini Sağlamaya Yönelik “İzin Politikalarının” “İş Kanunu” ve “Devlet Memurları Kanunu” Perspektifinde İncelenmesi’ (2024) 12 (1) Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 31-44.
5. Bilmez N and Akay H, ‘Kamu Personel Yönetiminde Merkezi Kurum İhtiyacı: Devlet Personel Başkanlığından Yeni Sisteme Geçiş’ (2024) 17 (LXXIII) Journal of History School 3142-3169.
6. Bucaktepe A, ‘The Rights of Leave of Absence of Civil Servants’ (2024) 12 (1) Jurnal Cita Hukum 129-146.
7. Çağlayan R, İdare Hukuku Dersleri (13. Baskı, Adalet Yayınevi 2025)
8. ‘Devlet Personel Başkanlığı’nın 649 Sayılı Mütalaası’ (Devlet Personel Başkanlığı (DPB) 2016) accessed 2 December 2025

9. ‘Devlet Personel Başkanlığı’nın 3419 Sayılı Mütalaası’ (Devlet Personel Başkanlığı (DPB) 2011) accessed 30 November 2025
10. ‘Devlet Personel Başkanlığı’nın 5725 Sayılı Mütalaası’ (Devlet Personel Başkanlığı (DPB) 2015) accessed 30 November 2025
11. ‘Devlet Personel Başkanlığı’nın 9645 Sayılı Mütalaası’ (Devlet Personel Başkanlığı (DPB) 2011) accessed 1 December 2025
12. ‘Devlet Personel Başkanlığı’nın 22333 Sayılı Mütalaası’ (Devlet Personel Başkanlığı (DPB) 2011) accessed 1 December 2025
13. Dönmez M, ‘Devlet Memurlarının İzin Hakları’ (2002) 74 (437) Türk İdare Dergisi 169-189.
14. Ekin A and Kayırgan H, ‘Uluslararası Alanda ve Türk Hukukunda Eşit Davranma İlkesi Bağlamında Ebeveyn İzni’ (2013) 15 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1045-1066.
15. Erol S, ‘6111 sayılı Kanun’un Çalışma Yaşamına Etkisinin Değerlendirilmesi’ (2011) 3 (4) Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi 81-98.
16. Hüseyınlı N and Özçelık Kaynak K, ‘Türk Hukukunda Refakat İzni ve Uygulamadaki Yeri (Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Örneği)’ (2020) 10 (1) Sosyal Güvenlik Dergisi 59-73.
17. Kabakcı M, ‘İş Ile Aile Hayatının Bağdaştırılması: Bakım İzni’ (2012) 1 (1) Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 56-82.
18. Karatepe Ş, ‘İdarenin Takdir Yetkisi’ (1991) 63 (392) Türk İdare Dergisi 63-119.
19. Sancakdar O and Önüt LB, Memur Hukuku (1.Baskı, Seçkin 2024)
20. Seçkın S and Üstün G, ‘İdarı İşlemlerde Takdır Yetkısı ve Gerekçe İlkesı’ 21 (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 509-534.
21. Sökmen U, ‘Mazeret İznı Yıllık İzınden Düşülür Mü?’ (2012) (152) Vergi Raporu 105-112.
22. Tetık AT, ‘Hukuk Devleti İlkesi Bağlamında Takdir Yetkisi ve Yerindelik Denetimi İlişkisi’ (2017) 25 (2) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 265-294.
23. Uğur S and Uğur Ö, ‘İş Kanunu ve Devlet Memurları Kanunu Kapsamında Çalışanların Ebeveynlığe İlışkın Hakları’ (2017) 22 (3) Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 663-684.
24. Yayla Y, ‘İdarenin Takdir Yetkisi’ (1964) 30 (1-2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi 201-211.
25. Yıldırım R and Çınarlı S, Türk İdâre Hukuku Dersleri Cilt-1 (1. Baskı, Astana Yayınları 2018)