Anlaşmalı Boşanma Sonrasında Yoksulluk Nafakasının Taraf İradeleriyle Sona Erdirilmesi Sorunu

Öz

Bu makale, anlaşmalı boşanma protokolü kapsamında kararlaştırılan yoksulluk nafakasının, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra tarafların karşılıklı ve serbest iradeleriyle sona erdirilip erdirilemeyeceği sorununu incelemektedir. Çalışmanın çıkış noktasını, Türk Medeni Kanunu’nun 175 ve 176. maddelerinde yoksulluk nafakasının kurulması, değiştirilmesi ve sona ermesine ilişkin hükümlerin yer almakla birlikte, taraf iradesine dayalı sona erme hâlinin açık ve doğrudan biçimde düzenlenmemiş olması oluşturmaktadır. Bu bağlamda, söz konusu suskunluğun normatif niteliği tartışılmakta; bunun bilinçli bir kanun koyucu tercihini mi yoksa yorum yoluyla doldurulması gereken gerçek bir kanun boşluğunu mu ifade ettiği sorusuna cevap aranmaktadır. Çalışmada, anlaşmalı boşanmanın iradî karakteri ve sözleşme serbestliği ilkesinin aile hukuku alanındaki sınırlı ancak istisnai uygulamaları esas alınmaktadır. Bu çerçevede, yoksulluk nafakasının kuruluşu aşamasında taraflara tanınan geniş irade serbestisinin, nafakanın sona erdirilmesi bakımından tamamen dışlanmasının normatif ve sistematik açıdan tutarlı olmadığı ileri sürülmektedir. Özellikle, anlaşmalı boşanma protokolünün bir bütün olarak tarafların serbest iradelerine dayanan sözleşmesel bir yapı arz ettiği dikkate alındığında, nafakanın devamına ilişkin iradelerin de belirli koşullar altında hukuki sonuç doğurabilmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu kapsamda, TMK m. 176’da taraf iradesine dayalı sona erme hâlinin açıkça düzenlenmemiş olmasının gerçek bir kanun boşluğu niteliği taşıdığı sonucuna varılmaktadır. Çalışmada, bu boşluğun sistematik ve amaçsal yorum ile evleviyet ilkesine dayalı akıl yürütme yoluyla doldurulmasının mümkün ve gerekli olduğu; bu suretle tarafların karşılıklı ve serbest iradelerine hukuki geçerlilik tanınmasının, aile hukukunun koruyucu yapısıyla da bağdaşabileceği ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Boşanma
• Anlaşmalı Boşanma
• Yoksulluk Nafakası
• Sözleşme Serbestliği
• Evleviyet İlkesi
• Kanun Boşluğu

The Issue of Terminating Alimony for Poverty by the Parties’ Will After a Consensual Divorce

Öz

This article examines whether alimony for poverty (maintenance) agreed upon within the framework of a consensual divorce protocol may be terminated by the parties’ mutual and free will after the divorce judgment has become final. The study is grounded in the observation that, while Articles 175 and 176 of the Turkish Civil Code regulate the establishment, modification, and termination of alimony for poverty, they do not expressly address the possibility of termination based solely on the parties’ subsequent agreement. In this respect, the article focuses on the normative nature of this legislative silence and discusses whether it reflects a deliberate legislative choice or constitutes a genuine legal gap that requires completion through interpretation. The analysis is conducted in light of the voluntary character of consensual divorce and the principle of freedom of contract as reflected—albeit in a limited and exceptional manner—in family law. From this perspective, the article argues that excluding the parties’ will entirely at the stage of terminating alimony, despite the broad autonomy granted to them at the stage of its establishment, is neither normatively nor systematically consistent. Given that the consensual divorce protocol represents a contractual arrangement based on the parties’ free will, it is maintained that agreements concerning the continuation or termination of alimony should, under certain conditions, be capable of producing legal effects. Accordingly, the article concludes that the silence of Article 176 of the Turkish Civil Code regarding termination by agreement constitutes a genuine legal gap. It is further argued that this gap should be filled through systematic and teleological interpretation, as well as by reasoning based on the principle of a fortiori (evleviyet), in a manner that allows legal recognition of the parties’ mutual and free will, without undermining the protective function of family law.

Anahtar Kelimeler

• Divorce
• Divorce by mutual consent
• alimony
• legal loophole
• dreedom of contract
• principle of priority of applicatio

Kaynakça

1. Akıntürk T ve Ateş D, Türk Medeni Hukuku: Aile Hukuku, İkinci Cilt (25. bs, Beta 2024).
2. Akipek J G ve Akıntürk T, Türk Medeni Hukuku: Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku (6.bs, Beta 2007).
3. Aktürk E, ‘Mahkeme Dışı Boşanmanın Türk Hukukunda Uygulanması İmkanının Değerlendirilmesi’ (2025) 11(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31-56.
4. Antalya G ve Topuz M, Medeni Hukuk Giriş: Temel Kavramlar - Başlangıç Hükümleri, Cilt I (Seçkin 2024).
5. Antalya G, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (Legal 2015).
6. Arbek Ö, ‘Boşanmanın Mali Sonuçları’ (2005) 54(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 115-163.
7. Ataay A, Medeni Hukukun Temel Teorisi (Fakülteler Matbaası 1965).
8. Atar E A, ‘Nafakadan Feragat’ (2016) 22 (3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (MÜHFHAD) Cevdet Yavuz’a Armağan 251-267.

9. Atar E A, ‘Türk Boşanma Hukukunda Bir İhtiyaç: Kısmi Anlaşmalı Boşanma’ (2025) 22 (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 551 - 606.
10. Atmaca H Ü, Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma Protokolü (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Yeditepe Üniversitesi 2017).
11. Baygın C ve Nar A, Medeni Hukuk Dersleri I: Başlangıç Hükümleri ve Kişiler Hukuku (Yetkin 2024).
12. Burcuoğlu H, ‘4721 Sayılı Yeni Medeni Kanun’un Boşanma Düzenlemesinin Eleştirisi ve Uygulamada Karşılaşılabilecek Sorunlar’ (2004) 5(51) Antalya Barosu Dergisi 40-69.
13. Ceylan E, Türk ve İsviçre Hukukunda Boşanmanın Hukuki Sonuçları (Galatasaray Üniversitesi Yayınları 2006).
14. Ceylan E, ‘İsviçre, Fransa, Belçika, İspanya ve İtalya Hukukundaki Boşanma Sebeplerinin Türk Hukukuyla Mukayesesi’ (2018) 6(12) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 315-334.
15. Çakırca S, ‘Kardeşler Arasında Nafaka Yükümlülüğü’ (2015) 65(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (AÜHFD) 65-102.
16. Dede İ, ‘Türk Boşanma Hukukuna Farklı Bir Yaklaşım: Zina ve Haysiyetsiz Hayat Sürme Arasındaki Kesin Sınır’ (2017) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (MÜHFHAD) 643 - 664.
17. Demir M, Türk Medeni Hukuk Öğreti ve Uygulamasında Yoksulluk Nafakası (Seçkin 2018).
18. Demir R, ‘Yoksulluk Nafakasının Sona Erme Sebepleri ve Yoksulluk Nafakasının Süresizliğine Dair Tartışmalar’ (2020) Türkiye Barolar Birliği Dergisi (TBBD) 221-249.
19. Demirbaş A, ‘Güncel Tartışmalarla Yoksulluk Nafakası’ (2015) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 219-226.
20. Demirsatan B, ‘Boşanmada Ev Hayvanlarının Hukuki Durumu’ (2020) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 137-160.
21. Dural M, Öğüz T ve Gümüş M A, Türk Özel Hukuku, Cilt III: Aile Hukuku (Filiz Kitabevi 2024).
22. Edis S, Medeni Hukuka Giriş (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1979).
23. Ercan İ, ‘Boşanma Davalarında Geçerli Olan Yargılama İlkeleri’ (2014) 4(2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 249-269.
24. Erdem M ve Makaracı B A, Aile Hukuku (2. bs, Seçkin 2024).
25. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (23. bs, Yetkin 2018).
26. Ersöz O, Türk Hukukunda Zina Sebebiyle Boşanma (On İki Levha 2018).
27. Feyzioğlu F N, Aile Hukuku (3. bs, Filiz 1986).
28. Gençcan Ö U, Nafaka Hukuku (2. bs, Yetkin 2021).
29. Gözler K, Hukuka Giriş (16. bs, Ekin 2019).
30. Güllüoğlu Y ve Aydın Engin S, ‘Türk Hukukunda Yoksulluk Nafakası’ (2025) 83(4) Ankara Barosu Dergisi 487- 532.
31. Gümüş M A, Borçlar Hukukunun Genel Hükümleri, Cilt II (3. bs, Yetkin 2021).
32. Gürzumar A, Die Rolle des Richters im Ehescheidungsprozess in der Schweiz und in der Türkei (Bizim Büro 1991).
33. Hatemi H ve Gökyayla E, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (3. bs, Vedat 2015).
34. Hoşlan Ö C, Anlaşmalı Boşanma Protokollerine İlişkin Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi in Medeni Hukuk Alanındaki Güncel Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi Sempozyumları, Cilt II: Aile Hukuku (On İki Levha 2019).
35. Jungo A, CHK: Handkommentar zum Schweizer Privatrecht Personen- und Familienrecht - Partnerschaftsgesetz, Art 1-456 ZGB (Schultess 2016).
36. Kahraman S, Yoksulluk Nafakası (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi 2025).
37. Kalender A, Türk Aile Hukukunda Boşanma Nafakası (Yoksulluk Nafakası) (Adalet 2021).
38. Kayıhan Ş ve Ünlütepe M, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (6. bs, Seçkin 2018).
39. Kocabaş G, ‘Evlilik Sonrası Dayanışma İlkesi ve Bu İlkenin Sınırı Olarak Clean Break İlkesi Doğrultusunda Yoksulluk Nafakasını Belirleyici Ölçütler’ (2013) 19(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 357-391.
40. Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukukuna Giriş: Hukuki İşlem, Sözleşme (Filiz 2017).
41. Kulaklı E, ‘Yoksulluk Nafakası ve Yoksulluk Nafakasının Süresi Bağlamında Bir Mukayeseli Hukuk İncelemesi’ (2018) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 237-268.
42. Kılıçoğlu A M, Aile Hukuku (7.bs, Turhan 2024).
43. Kırca Ç, ‘Örtülü (Gizli) Boşluk ve Bu Boşluğun Doldurulması Yöntemi Olarak Amaca Uygun Sınırlama’ (2001) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (AÜHFD) 103-104.
44. Narmanlıoğlu Ü, ‘Kanunun Anlam Bakımından Uygulanması’ in Prof Dr Turhan Tufan Yüce’ye Armağan (2001) 93-118.
45. Oğuzman K ve Barlas N, Medeni Hukuk Giriş: Kaynaklar - Temel Kavramlar (On İki Levha 2024).
46. Oğuzman K ve Dural M, Aile Hukuku (3. bs, Filiz 2001).
47. Oğuzman K ve Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Cilt I (19. bs, Vedat 2021).
48. Öncü Ö, ‘Eşlerin Anlaşmalı Boşanma Çerçevesinde Mal Rejiminin Tasfiyesine Yönelik Olarak Yaptıkları Anlaşmalar’ (2017) 19 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 793-835.
49. Özdemir G, ‘Yoksulluk Nafakası Kavramı ve Süresiz Yoksulluk Nafakası Tartışması’ (2020) 12(27) Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi 25-52.
50. Özdemir N, Türk-İsviçre Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (Beta 2003).
51. Özdemir S O, ‘Türk Hukukunda Boşanma Sisteminde Revizyon İhtiyacı’ (2015) Public and Private International Law Bulletin (MHB) 29-46.
52. Özer M T, Medeni Hukukta Hata Kavramı (On İki Levha 2019).
53. Özsunay E, Medeni Hukuka Giriş (5.bs, Güryay 1986).
54. Öztan B, Aile Hukuku (6.bs, Turhan 2015).
55. Sarı S, Evlilik Birliğinde Yasal Mal Rejimi Olarak Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Beşir 2007).
56. Sevim A A, ‘Yoksulluk Nafakası’ (2007) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası (İÜHFM) 285-303.
57. Seçer Ö, ‘Anlaşmalı Boşanmada Eşlerin Yaptıkları Anlaşma’ (2016) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 259-286.
58. Seçer Ö, ‘İsviçre ve Türk Hukuklarında Anlaşmalı Boşanma ve Fiili Ayrılık Sebebiyle Boşanma’ (2009) 63-64 Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kazancı Hakemli Hukuk Dergisi 39-69.
59. Somer H N, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (14.bs, Beta 2015).
60. Şahin M, ‘Türk-İsviçre Medeni Kanunlarına Göre Evlilik Sonrası Katkının (Yoksulluk Nafakasının) Şartları (TMK m 175-ZGB m 125)’ (2017) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 75-81.
61. Tekinay S S, Türk Aile Hukuku (7.bs, Filiz 1990).
62. Tosun Y, ‘Türk ve İsviçre Hukukunda Yoksulluk Nafakasının ve Doğurduğu Hukuki Sorunların İncelenmesi’ (2015) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 53-77.
63. Tutar E, Mukayeseli Hukuktaki Gelişmeler Işığında Yoksulluk Nafakası (Seçkin 2025).
64. Uzun M, Yargıtay Kararları Kapsamında Yoksulluk Nafakası (Vedat 2013).
65. Ürem Çetinel M ve Güneş B S, ‘Mahkeme Dışı Boşanma Kurumu ve Türk Hukukunun Bu Kuruma Yaklaşımı’ (2020) 1(5) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 309-340.
66. Yazıcı H ve Atasoy H, Şahıs, Aile ve Miras Hukuku ile İlgili Yargıtay Tatbikatı 1952-1970 (Kardeş Matbaası 1970).
67. Yağcı K, ‘Yoksulluk Nafakasında Süresizlik Sorunu’ (2018) İstanbul Hukuk Mecmuası 323-324.
68. Yücel S, ‘Yargıtay Kararları Işığında Anlaşmalı Boşanma Davası Sonrasında Nafaka ve Tazminat Talepleri’ (2018) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 239-240.
69. Yıldırım A, ‘Yoksulluk Nafakası ve Yoksulluk Nafakasında Süre Sorunu’ (2016) XIV(157) Legal Hukuk Dergisi 59-88.
70. Yıldırım E, Yoksulluk Nafakası (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi 2020).
71. Yılmaz Bilgin E P, Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (On İki Levha 2016).
72. Yılmaz S, Medeni Hukuk, Cilt III: Aile Hukuku (Yetkin 2023).
73. Zevkliler A, Acabey B ve Gökyayla E, Medeni Hukuk (6. bs, Savaş 1999).
74. Zeytin Z, Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiyesi (Seçkin 2017).