Similarities Between the Thoughts of Jean Bodin and Ibn Khaldun on Sovereignty

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1 , 187 - 220 , 28.03.2026

Yasin Aydoğdu

https://doi.org/10.58733/imhfd.1876808

https://izlik.org/JA54ET63AC

Öz

Sovereignty is one of fundamental concepts in the intellectual emergence and institutional development of the modern state. It is a phenomenon that has been observed throughout history in human communities, even if the term has not been used. The concept of sovereignty as the power to command exists in both the pre-modern and modern state periods. Jean Bodin (1530-1596) is widely regarded as the first person to conceptualize the idea of sovereignty, a notion as old as human history, as a fundamental element of the modern state within a specific systematic framework. At the time, Bodin’s ideas were considered positive for protecting the natural rights and freedoms of individuals, as well as ensuring public order, while also strengthening the absolute power of the monarchy. His views and thoughts influenced on many subsequent writers. In addition, many thinkers and writers before Bodin had conducted studies on states and political organizations, attempting to define the concept in relation to their own time. One of them is the famous Islamic thinker Ibn Khaldun. Approximately two centuries before Bodin, Haldun outlined the framework of sovereignty and wrote books containing detailed and forward-thinking analyses of various social science topics, primarily related to the state and governance. This study seeks to shed light on the similarities between Jean Bodin’s thoughts on sovereignty and Ibn Khaldun’s ideas. Rather than choosing between the two philosophers, it aims to provide a comprehensive overview of the comparisons made in the literature on this subject.

Anahtar Kelimeler

State , Sovereignty , Jean Bodin , Ibn Khaldun , Political Power

Jean Bodin ve İbn-i Haldun’un Egemenlik Üzerine Düşünceleri Arasındaki Benzerlikler

https://izlik.org/JA54ET63AC

Öz

Modern devletin düşünsel oluşum ve kurumsal gelişim sürecinde temel kavramlardan biri olan egemenlik, her ne kadar terim olarak kullanılmasa dahi tekabül ettiği anlam itibarıyla insan topluluklarında tarih boyunca varlık göstermiştir. Gerek modern devlet öncesi dönemde gerekse modern devlet ile beraber iktidarın emretme gücü olarak egemenlik düşüncesi ile karşılaşılabilmektedir. İnsanlık tarihi kadar eski bir kavram olan egemenliği, modern devletin temel unsuru olarak belirli bir sistematik dahilinde ele alan ve kavramsallaştıran ilk kişi olarak Jean Bodin (1530-1596) gösterilir. Bodin’in görüşleri yaşadığı dönemde monarşinin gücünü mutlaklaştırmakla beraber bireylerin doğal hak ve özgürlüklerinin korunması ile kamu düzeninin sağlanması konusunda olumlu bulunmuştur. Onun görüş ve düşünceleri kendisinden sonra yaşayan birçok yazarı doğrudan etkilemiştir. Bununla beraber Bodin’den önce birçok düşünür ve yazar tarafından devlet ve siyasal organizasyonlar üzerine çalışmalar yapılmış, kendi dönemlerine dair analizler ile bu kavram tarif edilmeye çalışılmıştır. Bunlardan biri de ünlü İslam düşünürü İbn-i Haldun’dur. Bodin’den yaklaşık iki asır önce egemenlik düşüncesinin çerçevesini çizen İbn-i Haldun, devlet ve yönetime dair konular başta olmak üzere sosyal bilimlerin farklı alanlarında detaylı ve çağının ötesinde analizler içeren eserler kaleme almıştır. Jean Bodin’in egemenlik üzerine düşünce ve açıklamaları ile İbn-i Haldun’un fikirleri arasında benzerliklerin arandığı bu çalışmada her iki düşünür arasında bir tercih yapmaktan ziyade literatürde bu konuda yapılan kıyaslamalara kapsamlı bir ışık tutmak amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Devlet , Egemenlik , Jean Bodin , İbn-i Haldun , Siyasi İktidar

Etik Beyan

Bu makale Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

• Akal C B, Modern Düşüncenin Doğuşu İspanyol Altın Çağı (2. Baskı, Dost 2016).
• Alatas S F, Makers of Islamic Civilitaion Ibn Khaldun (5. Baskı, Oxford University Press 2015).
• Alighieri D, Monarşi (Begüm Yiğit çev, Pinhan 2017).
• Anayurt Ö, Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar) (8. Baskı, Seçkin 2025).
• Ashraf S M, Ibn Khaldun His Life and Work (Muhammad Abdullah Enan çev, Bengal Art Press 1941).
• Benn, S I ve Peters R S, Social Principles and the Democratic State (George Allen & Unwin Press 1977).
• Beriş H E, ‘Egemenlik Kavramının Tarihsel Gelişimi ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme’ (2008) 63(1) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 55-80.
• Bodin J, Egemenlik Üzerine (Reha Kuldaşlı çev, Timaş 2024).
• Bodin J, Method for the Easy Comprehension of History (Beatrice Reynolds çev, Columbia University Press 1945).
• Bodin J, On Sovereignty - Four Chapters from The Six Books of the Commonwealth (Julian H. Franklin çev, Cambridge University Press 2010).
• Bodin J, The Six Bookes of a Commonweale (M.J. Tooley çev, Basil Blackwell Press 1955).
• Bodin J, The Six Books of the Commonwealth (Richard Knolles çev, Impensis G. Bishop Press 1606).
• Bodini I, Methodus ad Faciliem Historiarum Cognitionem (Impensis Haeredum Lazari Zetzneri 1627).
• Brown J L, Methodus Ad Facilem Historiarum Cognitionem of Jean Bodin: A Critical Study (Catholic University of American Press 1939).
• Çelik Y, ‘Geçmişten Günümüze Egemenlik Kavramı ve Değişen Egemenlik Anlayışı’ (2018) 22(3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 393-441.
• De Jouvenel B, Soveregnity an Inquiry into the Political Good (J.F. Huntington çev, Cambridge University Press 1957).
• Eckstein H, ‘Devlet Bilimi Üzerine’ (Mehmet Turhan çev) (1980) 37(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 192-222.
• Ekiz S, ‘Jean Bodin’in Siyaset Felsefesinde Devlet ve Egemenlik’ (2020) 22(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 633-691.
• Erdoğan M, Anayasal Demokrasi (10. Baskı, Siyasal 2013).
• Eren A, Anayasa Hukuku Dersleri Genel Esaslar – Türk Anayasa Hukuku (7. Baskı, Seçkin 2025).
• Ergül E, ‘Jean Bodin’in Devlet Teorisi Üzerindeki Osmanlı Etkisi’ (2016) 20(1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 303-346.
• Göze A, Siyasal Düşünceler ve Yönetimler (19. Bası, Beta 2021).
• Gözler K, Devletin Genel Teorisi (3. Baskı, Ekin 2011).
• Göztepe E, Avrupa Birliği’nin Siyasal Bütünleşmesi ve Egemenlik Yetkisinin Paylaşılması Sorunu (Seçkin 2008).
• Gürkan Ü, ‘Hukuk Sosyolojisi Açısından İbni Haldun’ (1967) 24(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 223-246.
• Hakyemez Y Ş, Mutlak Monarşilerden Günümüze Egemenlik Kavramı Doğuşu, Gelişimi, Kavramsal Çerçevesi ve Dönüşümü (Seçkin 2004).
• Haldûn İ, Mukaddime (Cilt 1-2) (Halil Kendir çev, Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları 2017).
• Haldun İ, Bilim ile Siyaset Arasında Hatıralar (et-Ta’rif) (Vecdi Akyüz çev, 5. Baskı, Dergah 2024).
• Haldun İ, Mukaddime (Cilt 1-2) (Süleyman Uludağ yay.haz, 5. Baskı, Dergah 2007).
• Haldun İ, Mukaddime Evrensel Tarih ve Toplum Bilimlerine Giriş (Cemal Aydın yay.haz, 4. Baskı, Timaş 2024).
• Haldun İ, Mukaddime Osmanlı Tercümesi (Cilt 1-2-3) (Pîrîzâde Mehmed Sâhib çev, Yavuz Yıldırım, Sami Erdem, Halit Özkan, M. Cüneyt Kaya yay.haz, Klasik 2008).
• Haldun İ, Şark İslam Klasikleri Mukaddime (Cilt 1-2-3) (Zakir Kadirî Ugan çev, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları 1990).
• Haldun İ, Mukaddime (Cilt 1-2) (Turan Dursun çev, Onur 1977).
• Hassan Ü, ‘İbn Haldun Mukaddimesi Metninin Yaygınlık Kazanması Üzerine Notlar’ (1973) 28(3) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 111-126.
• Hinsley F H, Sovereignty (2. Baskı, Cambridge University Press 1986).
• Işık A, ‘Bir Orta Çağ Düşünürü Olarak Dante ve Seküler Düşünceye Katkısı’ (2025) 83(1) Ankara Barosu Dergisi 629-659.
• Jackson R, ‘Introduction: Sovereignty at the Millennium’ iç Robert Jackson (ed) Sovereignty at the Millennium (Wiley-Blackwell 1999) 1-18.
• Jones W T, ‘Machiavelli to Bentham’ iç Edward McChesney Sait (ed) Masters of Political Thought (C.2) (George G. Harrap 1947).
• Kanadoğlu O K ve Duygun A M, Anayasa Hukukunun Genel Esasları (3. Baskı, On İki Levha 2023).
• Kanadoğlu O K, Gümüş C ve Şahin B N, ‘Atatürk’ün Egemenlik Anlayışı ve Egemenlik Anlayışlarının Türk Anayasalarına Yansımaları’ (2023) (169) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 1-45.
• Kapani M, Politika Bilimine Giriş (28. Basım, Bilgi 2011).
• Katsiaficas G, ‘İbn Khaldun: A Dialectical Philosopher for the 21st Century’ (1999) 21(1) New Political Science 45-57.
• Khaldûn I, The Muqaddimah (Franz Rosenthal çev, Princeton Classic Edition 2015).
• Koçak M, Batıda ve Türkiye’de Egemenlik Anlayışının Değişimi (Eski Kavramlar – Yeni Anlamlar) (Seçkin 2006).
• Korkut L, ‘Ulus Devletin Ortaya Çıkışından Günümüze Kadar Kamu Hukukunda Egemenlik Kavramlaştırmaları’ (2015) 2(1) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31-78.
• Lipson L, Politika Biliminin Temel Sorunları (Tuncer Karamustafaoğlu çev, AÜHF Yayınları 1978).
• Machiavelli N, Hükümdar (Necdet Adabağ çev, 31. Basım, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 2025).
• Machiavelli N, The Prince (Robert M. Adams çev, 2. Baskı, W.W. Norton & Company Press 1992).
• Mahdi M, ‘Ibn Khaldun’ iç M. M. Sharif (ed) A History of Muslim Philosophy (Vol. 2) (Otto Harrassowitz, 1966) 961-984. William H M, Dünya Tarihi (Alâeddin Şenel çev, 13. Baskı, İmge 2008).
• Nagan W P ve Aitza P H, ‘Sovereignty in Theory and Practice’ (2012) 13(2) San Diego International Law Journal 429-520.
• Öncü A, Sosyoloji Ya Da Tarih İbn-i Haldun ve Mukaddime Üzerine Bir Deneme (Öteki 1993).
• Pemberton J, Sovereignty Interpretations (Palgrave Macmillan, 2009).
• Saygılı A, ‘Jean Bodin’in Egemenlik Anlayışı Çerçevesinde Kralın İki Bedeni Kuramına Kısa Bir Bakış’ (2014) 63(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 185-198.
• Schmitt C, Siyasi İlahiyat Egemenlik Kuramı Üzerine Dört Bölüm (Emre Zeybekoğlu çev, 6. Baskı, Dost 2020).
• Shepard M A, ‘Sovereignty at the Crossroads: A Study of Bodin’ (1930) 45(4) Political Science Quarterly 580-603.
• Stowasser B, ‘Ibn Khaldun’s Philosophy of History: The Rise and Fall of States and Civilizations’ (1984) 39(1) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 185-190.
• Şenel A, Siyasal Düşünceler Tarihi Tarihöncesinde İlkçağda Ortaçağda ve Yeniçağda Toplum ve Siyasal Düşünüş (4. Baskı, Bilim ve Sanat 1995).
• Teziç E, Anayasa Hukuku (13. Baskı, Beta 2013).
• Titus C H, ‘A Nomenclature in Political Science’ (1931) 25(3) The American Political Science Review 615-627.
• Tonybee A J, A Study of History (Vol 3) (Oxford University Press 1934).
• Tunçay M, Batı’da Siyasal Düşünceler Tarihi Yeni Çağ Seçilmiş Yazılar (Kronik 2024).
• Turhan M, Anayasal Devlet (3. Baskı, Naturel 2004).
• Uygun O, Devlet Teorisi (3. Baskı, On İki Levha 2017).
• Uygun O, İbni Haldun’un Toplum ve Devlet Kuramı (On İki Levha 2019).
• Yaylı H ve Yıldırım O, ‘İbn Haldun Düşüncesinde Egemenlik Olayı’ (2019) 6(12) Akademik Hassasiyetler 181-202.
• Yıldırım Z, ‘Teokratik Devlet – Laik Devlet Bağlamında İbn-i Haldun’un Devlet Teorisi’ (2023) (75) Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 304-320.
• Yıldız M, ‘İbni Haldun’un Tarihselci Devlet Kuramı’ (2010) (10) FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 25-55.