Eşdeğer Unsur Doktrininin Faydalı Model Koruma Rejimine Etkisi
Öz
Patent hukukunda geliştirilen eşdeğer unsur doktrini, istemlerde yer alan teknik unsurların yalnızca lafzî anlamlarıyla değil, aynı işlevi aynı şekilde yerine getirerek aynı sonucu doğuran eşdeğer unsurları da kapsayacak biçimde yorumlanmasına imkân tanımaktadır. Patent korumasının etkinliğini sağlayan bu yaklaşımın faydalı model koruma rejimine uygulanması ise, faydalı modelin patentten farklı yapısal özellikleri nedeniyle ayrı bir değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Faydalı model korumasının tarihsel gelişimi, hukuki niteliği ve ekonomik işlevi, patent korumasından ayrılan yönleriyle birlikte değerlendirildiğinde; buluş basamağı şartının aranmaması, daha düşük koruma eşiğinin benimsenmesi ve tescil sisteminin niteliği, koruma kapsamının yorumunda belirleyici unsurlar olarak ortaya çıkmaktadır. Patent ve faydalı model koruma rejimleri arasındaki bu yapısal farklılıklar, eşdeğer unsur doktrininin her iki koruma türünde aynı kapsamda uygulanmasını haklı kılmamaktadır. SMK m.145 hükmü uyarınca patent hükümlerinin faydalı modellere uygulanabilmesi, faydalı modelin özelliğiyle çelişmeme şartına bağlıdır. Bu nedenle eşdeğer unsur doktrini, faydalı model bakımından istemlerde açıklanan teknik öğretinin sınırlarını aşacak, tekniğin bilinen durumuna ait çözümleri veya bağımsız teknik katkı niteliğindeki alternatifleri koruma kapsamına dâhil edecek şekilde uygulanmamalıdır. Karşılaştırmalı hukukta geliştirilen ilkeler de, faydalı model bakımından eşdeğerlik değerlendirmesinin patent hukukuna kıyasla daha dar ve istisnai bir yaklaşımla yapılmasını desteklemektedir. Sonuç olarak, faydalı model koruma rejiminde eşdeğer unsur doktrininin uygulanması mümkün olmakla birlikte, bu uygulamanın istem merkezli, öngörülebilirliği esas alan ve faydalı modelin düşük teknik eşiğini gözeten sınırlı bir yorum yöntemi olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
The Impact of the Doctrine of Equivalents on the Utility Model Protection Regime
Öz
The doctrine of equivalents is one of the fundamental mechanisms for determining the scope of protection in patent law, preventing third parties from avoiding infringement through insignificant technical modifications while preserving the essence of the patented invention. Although firmly established in patent law, its applicability to utility model protection remains controversial because utility models differ from patents in their legal structure, protection requirements and legislative purpose. This study examines whether the doctrine of equivalents may be applied to utility models under Turkish law and, if so, to what extent. Utility models were introduced to encourage practical and incremental innovations that do not satisfy the stricter patentability requirements. Unlike patents, Turkish utility model protection requires novelty and industrial applicability but not inventive step. Although the current system requires a search report before registration, utility models continue to represent a simplified protection regime with a lower threshold of protection. These structural differences directly affect the determination of the scope of protection and justify a more restrictive approach to the doctrine of equivalents. The study demonstrates that the scope of protection in utility model law, as in patent law, is primarily determined by the claims. Claims define the technical features for which protection is sought and establish the legal limits of the exclusive right. However, claims cannot be interpreted solely according to their literal wording, nor may purposive interpretation justify an unlimited expansion of protection. The interpretation of claims must balance the legitimate interests of the right holder with the principles of legal certainty and fair competition. Comparative analysis shows that although legal systems adopt different approaches to utility model protection, they consistently recognise its structural distinction from patent protection. German law has historically treated utility models as an independent form of protection characterised by a lower inventive threshold, while Italian case law accepts the doctrine of equivalents only within the limits of the technical teaching disclosed in the claims. Although United States law does not recognise utility models, the development of the doctrine of equivalents in patent law demonstrates that the doctrine itself has never been regarded as an unlimited mechanism for extending claim scope. Under Turkish law, Article 145 of the Industrial Property Code permits the subsidiary application of patent provisions to utility models only where such application is compatible with the nature of utility model protection. Accordingly, Article 89 governing claim interpretation may apply by analogy, provided that its application remains consistent with the legislative purpose and structural characteristics of the utility model system. The study concludes that the doctrine of equivalents should be recognised in utility model law only within significantly narrower limits than in patent law. It should not extend protection to independent technical contributions exceeding the technical teaching disclosed in the claims or to subject matter already belonging to the state of the art, since such an interpretation would effectively transform utility model protection into patent protection despite the absence of the inventive step requirement. The legitimate function of the doctrine is therefore limited to preventing the circumvention of the technical teaching disclosed in the claims through insignificant technical modifications. A restrictive application of the doctrine best reconciles the protection of utility model proprietors with legal certainty, fair competition and the public interest while preserving the distinctive legislative purpose and structural integrity of the utility model system.
Anahtar Kelimeler
