Secondary Victimization of Child Victims of Sexual Abuse in Criminal Proceedings: A Case Study in Light of the European Court of Human Rights Judgment

Öz

This study aims to examine a European Court of Human Rights (ECtHR) ruling that found the repeated questioning of a child victim of sexual abuse during criminal proceedings to be a violation of the prohibition of torture and inhuman treatment. It also discusses Child Advocacy Centers (Çocuk İzlem Merkezleri, ÇİM) as a potential solution to prevent secondary victimization. In the case before the ECtHR, a minor who reported sexual abuse was forced to testify 12 times in different trials, often in the presence of the perpetrators. The child had to recount traumatic events repeatedly to five different investigators, four of whom were male. Despite expert recommendations that the child should not participate in proceedings due to psychological harm, the court disregarded these concerns. The ECtHR ruled that the failure to protect the child’s psychological integrity violated Article 3 of the European Convention on Human Rights. To minimize the secondary victimization of child abuse survivors, forensic and medical procedures should be conducted by trained professionals in specialized centers in a single session. Expanding and strengthening Child Advocacy Centers across all provinces is crucial to ensuring a more child-sensitive justice system.

Anahtar Kelimeler

• Child abuse
• child sexual abuse
• interviewing a child victim of sexual abuse
• Child Advocacy Center
• European Court of Human Rights

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararı Işığında Cinsel Şiddet Mağduru Çocukla Adli Görüşme Sürecinde Çocuğun İkincil Mağduriyeti: Olgu Analizi

Öz

Bu çalışma, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) bir kararını ele alarak, cinsel istismar mağduru bir çocuğun ceza yargılaması sürecinde defalarca ifade vermesinin işkence ve kötü muamele yasağının ihlali olarak değerlendirilmesini incelemekte ve bu soruna çözüm olarak Çocuk İzlem Merkezlerini (ÇİM) tartışmayı amaçlamaktadır. AİHM'ye taşınan olayda, küçük yaşta cinsel istismara uğradığını bildiren mağdur çocuk, ceza yargılaması sürecinde 12 kez ifade vermek zorunda kalmış ve her seferinde istismara ilişkin detayları faillerin huzurunda anlatmıştır. Çocuk, dört farklı erkek soruşturmacı dahil olmak üzere beş farklı kişi tarafından sorgulanmış, süreç boyunca ciddi psikolojik zarar görmüş ve uzun süre tedavi görmek zorunda kalmıştır. Uzmanların, çocuğun psikolojik durumunu göz önünde bulundurarak duruşmalara katılmaması yönündeki tavsiyeleri mahkeme tarafından dikkate alınmamıştır. AİHM, çocuğun psikolojik bütünlüğünün korunmadığını belirterek Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesinin (işkence ve kötü muamele yasağının) ihlal edildiğine karar vermiştir. Cinsel istismar mağduru çocukların ikincil mağduriyetlerini en aza indirmek için adli, tıbbi ve psikososyal işlemler, bu alanda uzman kişiler tarafından tek merkezde tek seferde gerçekleştirilmelidir. Bu amaca hizmet eden Çocuk İzlem Merkezlerinin tüm illerde yaygınlaştırılması ve etkin bir şekilde çalışmasının sağlanması, çocuk dostu bir adalet sistemi için büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk istismarı
• çocuk cinsel istismarı
• cinsel istismar mağduru çocukla görüşme
• çocuk izlem merkezi
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Kaynakça

1. 2012/20 Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) Genelgesi, 04.10.2012 tarihli ve 28431 sayılı Resmî Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/10/20121004.htm (21.02.2025).
2. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Bülteni”, Sayı 21, Şubat 2023.
3. Akço, Seda; Dağlı, Tolga; İnanıcı, Mehmet Akif; Kaynak, Hatice; Oral, Resmiye; Şahin, Figen; Sofuoğlu, Zeynep; Ulukol, Betül, “Child Abuse and Neglect in Turkey: Professional, Governmental and Non-Governmental Achievements in Improving the National Child Protection System”, Paediatrics and International Child Health, 2013, Cilt 33, Sayı 4, ss. 301-309.
4. Avrupa Konseyi, Çocukların Cinsel Suistimal ve Cinsel İstismara karşı Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi, 2007, http://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168046e1de (21.02.2025).
5. B. / Rusya Kararı, No. 36328/20, 7 Şubat 2023, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-222872 (21.02.2025).
6. Babayiğit, Celal; Çalıcı, Can; Ziyalar, Neylân; Aşıcıoğlu, Faruk, “Suç Mağduru Çocuğun Dinlenmesi: Yargılamanın Değişik Safhalarında Görevli Kamu Personelinin Görüşlerinin İncelenmesi”, Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi, 2019, Cilt 16, Sayı 2, ss. 135-144.
7. Bayrak, Nurten Gülsüm; Gürhan, Nermin; Karakaş, Didar, “Türkiye’de Çocuk İzlem Merkezleri, Adli Görüşme Süreci ve Hemşirelerin Rol-Sorumlulukları”, Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, Cilt 37, Sayı 3, 2021, ss. 217-222.
8. Bilginer, Samiye Çilem; Çalışkan, Deniz, “Çocuğu İstismardan Korumada Yeni Bir Yaklaşım: Çocuk İzlem Merkezleri”, Ed. Yasemin Karaman Kepenekçi, Pelin Taşkın, Prof. Dr. Emine Akyüz’e Armağan, Pegem Akademi Yayınları, Ankara, 2018, ss. 119-128.

9. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (BMÇHS), 1989, Madde 12, https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child (21.02.2025).
10. Ceci, Stephen J.; Bruck, Maggie, Jeopardy in the Courtroom: A Scientific Analysis of Children’s Testimony, American Psychological Association, Washington, 1995.
11. Cross, Theodore P.; Fine, Janet E.; Jones, Lisa M.; Walsh, Wendy A., “Mental Health Professionals in Children’s Advocacy Centers: Is There Role Conflict?”, Journal of Child Sexual Abuse, 2012, Cilt 21, Sayı 1, ss. 91-108.
12. Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü, Sağlık Hizmetleri Daire Başkanlığı, Çocuk İzlem Merkezleri Listesi, 29.11.2024, https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/TR,43119/cocuk-izlem-merkezi-cim-listesi.html (21.02.2025).
13. Faller, Kathleen Coulborn, Interviewing Children About Sexual Abuse: Controversies and Best Practice, Oxford University Press, New York, 2007.
14. Korkman, Julia; Otgaar, Henry; Geven, Laura M.; Bull, Ray; Cyr, Mireille; Hershkowitz, Irit; Mäkelä, Jari-Matti; Mattison, Michelle; Milne, Rebecca; Santtila, Pekka; van Koppen, Peter; Memon, Amina; Danby, Meaghan; Filipovic, Luna; Garcia, Francisco Javier; Gewehr, Elsa; Gomes Bell, Olivia; Järvilehto, Liisa; Kask, Kristjan; Körner, André; Lacey, Emily; Lavoie, Jennifer; Magnusson, Mikaela; Miller, Quincy C.; Pakkanen, Tom; Peixoto, Carlos Eduardo; O. Perez, Christina; Pompedda, Francesco; Su, I-An; Sumampouw, Nathanael Elnadus Johanes; van Golde, Celine; Waterhouse, Genevieve F.; Zappalà, Angelo; Volbert, Renate, “White Paper on Forensic Child Interviewing: Research-Based Recommendations by the European Association of Psychology and Law”, Psychology, Crime & Law, Cilt 31, Sayı 8, 2024, ss. 987-1030, https://doi.org/10.1080/1068316X.2024.2324098 (21.02.2025).
15. Kök, Hilal, Türkiye’de Cinsel İstismara Uğrayan Çocuklara Yönelik Hizmet ve Uygulamaların Değerlendirilmesi: Bir Model Önerisi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Hizmet Anabilim Dalı, 2019.
16. Kök, Hilal; Erbay, Ercüment, “Cinsel İstismara Maruz Bırakılan Çocuklara Hizmet Sunan Çocuk İzlem Merkezleri Üzerine Bir Araştırma”, Toplum ve Sosyal Hizmet, Cilt 34, Sayı 2, 2023, ss. 381-403.
17. Lam, Michael E.; Hershkowitz, Irit; Orbach, Yael; Esplin, Philip W., Tell Me What Happened: Structured Investigative Interviews of Child Victims and Witnesses, John Wiley & Sons, Chichester, 2011, http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/14675/1/125.pdf (21.02.2025).
18. Lyon, Thomas D., “Applying Suggestibility Research to the Real World: The Case of Repeated Questions”, Law and Contemporary Problems, 2002, Cilt 65, Sayı 1, ss. 97-126.
19. Malloy, Lindsay C.; Lyon, Thomas D.; Quas, Jodi A., “Filial Dependency and Repeated Events: Children’s Memory for a Repeated Experience”, Journal of Experimental Child Psychology, 2007, Cilt 98, Sayı 2, ss. 108-124.
20. Pipe, Margaret-Ellen; Lamb, Michael E.; Orbach, Yael; Stewart, Heather; Sternberg, Kathleen J.; Esplin, Phillip, “Factors Associated with Nondisclosure of Suspected Abuse During Forensic Interviews”, Ed. Margaret-Ellen Pipe, Michael E. Lamb, Yael Orbach, Ann-Christin Cederborg, Child Sexual Abuse: Disclosure, Delay, and Denial, 2007, ss. 77-96.
21. Poole, Debra A.; Lamb, Michael E., Investigative Interviews of Children: A Guide for Helping Professionals, American Psychological Association, 2011.
22. Pynoos, Robert S.; Steinberg, Alan M.; Piacentini, John C., “A Developmental Psychopathology Model of Childhood Traumatic Stress and Intersection with Anxiety Disorders”, Biological Psychiatry, Cilt 46, Sayı 11, 2019, ss. 1542-1554.
23. Saywitz, Karen J.; Goodman, Gail S.; Lyon, Thomas D., “Interviewing Children”, Ed. John E. B. Myers, The APSAC Handbook on Child Maltreatment, 3. Bası, Sage Publications, 2011, ss. 337-360.
24. T.C. Adalet Bakanlığı, Çocuk Adalet Sistemi Raporu, Adalet Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2020.
25. Topdemir, Canan, “İstismar Mağduru Çocuğun Korunmasında Bir Uygulama: Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM)”, Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, Cilt 43, 2016.
26. United Nations Children’s Fund (UNICEF), Guidelines on Justice in Matters Involving Child Victims and Witnesses of Crime, United Nations, New York, 2017.
27. World Health Organization (WHO), Responding to Children and Adolescents Who Have Been Sexually Abused: WHO Clinical Guidelines, World Health Organization, Geneva, 2018.