Dijital Bağımlılık Hâlinde Vesayet

Öz

Teknoloji insan hayatının hemen hemen her alanında yer almaktadır. Özellikle internet bağlantısıyla çalışan teknolojik aletler, gündelik hayatın vazgeçilmezi hâline gelmiştir. Ancak insanlar bu teknolojik araçlara bağımlı hâle geldiği için söz konusu durum tedavi gerektiren psikolojik hastalıkları da beraberinde getirmektedir. Dijital oyun bağımlılığı, sosyal medya bağımlılığı, televizyon bağımlılığı, dijital alışveriş bağımlılığı gibi türler, önde gelen dijital bağımlılıklar arasında sayılabilir. Dijital bağımlı kişiler, ailesi ve arkadaşlarıyla iletişim kuramamakta, iş ve akademik hayatlarını sürdürememekte, kişisel ihtiyaçları için bile dijital araçtan ayrılamamaktadır. Bu sonuçlar kişinin kısıtlama ihtiyacının olup olmadığını düşündürmektedir. Çalışmada dijital bağımlılığın kısıtlama sebeplerinin oluşumuna etkisi ve gelecekte yeni bir kısıtlama sebebi olup olamayacağı değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda ilk olarak dijital bağımlılık ve yaygın türleri ortaya konulmuştur. Daha sonra söz konusu türlerin Türk Medeni Kanunu’nda yer alan mevcut kısıtlama sebeplerinin oluşumuna sebebiyet verip vermediği incelenmiştir. Son olarak da dijital bağımlılıklar açısından mevcut kısıtlama sebeplerinin yeterliliği ve gelecekte dijital bağımlılığın yeni bir kısıtlama sebebi olup olamayacağı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital bağımlılık
• kısıtlama
• dijital alışveriş bağımlılığı
• dijital oyun bağımlılığı
• yapay zekâ bağımlılığı.

Guardianship in the Case of Digital Addiction

Öz

Technology is present in almost every aspect of human life. Technological devices, especially those that connect to the internet, have become indispensable to daily life. However, as people become addicted to these technological tools, this situation also leads to psychological disorders requiring treatment. Types such as digital game addiction, social media addiction, television addiction, and digital shopping addiction can be counted among the leading digital addictions. Digitally addicted individuals cannot communicate with their families and friends, cannot continue their business and academic lives, and cannot separate from digital devices even for their personal needs. These results suggest whether the person needs to be placed under guardianship. In this study, the effect of digital addiction on the formation of the reasons for being placed under guardianship and whether it could be a new reason for being placed under guardianship in the future were evaluated. In this regard, firstly digital addiction and its common types were revealed. It then examines whether these types of situations give rise to the existing grounds for guardianship under the Turkish Civil Code. Finally, it assesses the adequacy of existing grounds for guardianship in terms of digital addictions and whether digital addiction could become a new ground for guardianship in the future.

Kaynakça

1. Akçaal, Mehmet, "İsviçre Medenî Kanunu'na Göre Kayyımlık Türleri", Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 20, Sayı 2, 2018, ss. 63-87.
2. Akın, Abdulkadir, İnfaz Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayınları, 2016.
3. Akıntürk, Turgut; Ateş, Derya, Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku, 25. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2024.
4. American Psychiatric Association, Diagnostic And Statistical Manual Of Mental Disorders Fourth Edition (DSM-IV), American Psychiatric Publishing, 1994, https://img3.reoveme.com/m/2ab8dabd068b16a5.pdf (Erişim Tarihi: 5.3.2026).
5. American Psychiatric Association, Diagnostic And Statistical Manual Of Mental Disorders Fifth Edition (DSM-V), American Psychiatric Publishing, 2013, https://dn790004.ca.archive.org/0/items/APA-DSM-5/DSM5.pdf (Erişim Tarihi: 26.06.2025).
6. American Psychiatric Association, Diagnostic And Statistical Manual Of Mental Disorders Fifth Edition Text Revision (DSM-V-TR), American Psychiatric Publishing, 2022, https://www.ifeet.org/files/Diagnostic-and-Statistical-Manual-of-Mental-Disorders,-Fifth-Edition,-Text-Revision--DSM-5-TR---American-Psychiatric-Association---z-lib.org-.epub.pdf (Erişim Tarihi: 5.3.2026).
7. Arısoy, Özden, "İnternet Bağımlılığı ve Tedavisi", Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, Sayı 1, 2011, ss. 55-67.
8. Babin, Barry J.; Darden, William R.; Griffin, Mitch, "Work and/or Fun: Measuring Hedonic and Utilitarian Shopping Value", Journal of Consumer Research, Cilt 20, Sayı 4, March 1994, ss. 644-656, https://www.jstor.org/stable/2489765?seq=1 (Erişim Tarihi: 12.05.2025).

9. Becker-Lenz, Roland; Käch, Oliver; Müller-Hermann, Silke; Neuhaus, Lukas, "Selbstbestimmung, Schutz, Wohl. Zielorientierungen im Erwachsenenschutz", Schweizerische Zeitschrift für Soziale Arbeit, 24.18, ss. 58-76.
10. Bettinardi-Angres, Kathy; Angres, Daniel H., "Understanding the Disease of Addiction", Journal of Nursing Regulation, Cilt 1, Sayı 2, 2010, ss. 31-37.
11. Biderbost, Yvo, "Der neue Erwachsenenschutz im Überblick", Nr. 13, 2010, SJZ, ss. 309-320.
12. Botschaft zur Änderung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches (Erwachsenenschutz, Personen- und Kindesrecht), https://www.fedlex.admin.ch/eli/fga/2006/899/de (Erişim Tarihi: 6.3.2026).
13. Brian, David NG; Wiemer-Hastings, Peter, "Addiction to the Internet and Online Gaming", Cyberpsychology & Behavior, Cilt 8, Sayı 2, 2005, ss. 110-13, https://www.researchgate.net/publication/7802995_Addiction_to_the_Internet_and_Online_Gaming (Erişim Tarihi: 11.05.2025).
14. Çam, Emre; İşbulan, Onur, "A New Addiction for Teacher Candidates: Social Networks", TOJET: The Turkish Online Journal of Educational Technology, Cilt 11, Sayı 3, July 2012, ss. 14-19.
15. Dicle, Abdullah Nuri, "Televizyon-Online İzleme Bağımlılığı", Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, 2021, ss. 66-89.
16. Doğan, Ayten, "İnternet Bağımlılığı Yaygınlığı", Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2013.
17. Doğan, Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, 26. Baskı, Yazar Yayınları, Ankara, 2020.
18. Duman, Özlem Deniz, Dijital Bağımlılıklar ve Sosyal Medya Hastalıkları, İskenderiye Yayınevi, İstanbul, 2021.
19. Dural, Mustafa; Öğüz, Tufan; Gümüş, Mustafa Alper, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku, 20. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2025.
20. Egger, Oliver; Rauterberg, Matthias, Internet Behaviour and Addiction, Work& Organisational Psychology Unit (IfAP), Swiss Federal Institute of Technology (ETH), 1996, https://rauterberg.employee.id.tue.nl/ibq/report.pdf (Erişim Tarihi: 26.08.2024).
21. Erden, Seval; Hatun, Osman, "İnternet Bağımlılığı ile Başa Çıkmada Bilişsel Davranışçı Yaklaşımın Kullanılması: Bir Olgu Sunumu", Addicta: The Turkish Journal on Addictions, Sayı 2, 2015, ss. 53-83.
22. Fidan, Hüseyin, "Development and Validation of the Mobile Addiction Scale: The Components Model Approach", Addicta: The Turkısh Journal on Addictions, Cilt 3, Sayı 3, 2016, ss. 452-69, https://www.addicta.com.tr/Content/files/sayilar/11/7.pdf (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
23. Gençcan, Ömer Uğur, Vasilik Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
24. Giray, Louie, "Conceptualizing AI Addiction: Self-Reported Cases of Addiction to an AI Chatbot", June 2024, https://www.researchgate.net/publication/381111596_Conceptualizing_AI_Addiction_Self-Reported_Cases_of_Addiction_to_an_AI_Chatbot (Erişim Tarihi: 01.08.2025).
25. Griffiths, Mark D., "Technological Addictions", Clinical Psychology Forum, February 1995, ss. 14-19.
26. Güner, Cemil, Milletlerarası Özel Hukukta Yetişkinlerin Korunması Bağlamında Vesayet, Kısıtlılık ve Kayyımlık, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
27. Günüç, Selim; Doğan Keskin, Ayten, "Online Shopping Addiction: Symptoms, Causes and Effects", Addicta: The Turkish Journal On Addictions, Cilt 3, Sayı 3, Winter 2016, ss. 353-64, https://www.addicta.com.tr/Content/files/sayilar/11/3.pdf (Erişim Tarihi: 12.05.2025).
28. Häfeli, Christoph, "Das neue Kindes- und Erwachsenenschutzrecht – Eine Zwischenbilanz und Perspektiven", Justletter, 2013.
29. Hatemi, Hüseyin, Aile Hukuku, 10. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2023.
30. Hazar, Murat, "Sosyal Medya Bağımlılığı-Bir Alan Çalışması", İletişim Teorı ve Araştırma Dergisi, Sayı 32, 2011, ss. 151-175.
31. İbrahim Kaplan, "İsviçre Medeni Kanunu'nun (Zgb'nin) Yetişkinlerin Korunmasına İlişkin Yeni Hükümlerinin Değerlendirilmesi", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 137, 2018, ss. 375-404.
32. İmamoğlu, S. Hülya, "İsviçre Medeni Kanununun Tıbbî Tedbirlerde Temsil Hakkındaki Yeni Hükümlerine Bakış", e-akademi Hukuk, Ekonomi ve Siyasal Bilimler Aylık İnternet Dergisi, Sayı 132, 2013, ss. 1-22.
33. Keskin, Dilşad, "İsviçre Hukukunda Tedbir Vekâleti", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 64, Sayı 2, 2015, ss. 365-403.
34. Kılıçoğlu, Ahmet M., Aile Hukuku, 8. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2025.
35. Korkmaz, Ali, Dijital Bağımlılık Dijital Bağımlılar İçin Davranış Önerileri, İksad Yayınları, Ankara, 2023.
36. Köprülü, Bülent; Kaneti, Selim, Aile Hukuku, 2. Baskı, Özdem Kardeşler Matbaası, İstanbul, 1986.
37. Kubey, Robert; Csikszentmihalyi, Mihaly, "Television Addiction is No Mere Metaphor", Scientific American, Cilt 286, Sayı 2, March 2002, ss. 74-80.
38. Meerloo, Joost A. M., "Television Addiction and Reactive Apathy", The Journal of Nervous and Mental Disease, Cilt 120, Sayı 3, September 1954, s. 290-291.
39. Ögel, Kültekin, İnternet Bağımlılığı, Kültür Yayınları, İstanbul, 2017.
40. Öğüt, Nesrin; Karakoç, Enderhan, "Dijital Bağımlılık ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki İlişki", Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi - Yapay Zekâ Özel Sayısı, Sayı 46, 2024, ss. 1-18.
41. Özgenç, Nuri Berkay, "Türk Hukukunda Özgürlüğü Bağlayıcı Bir Cezaya Mahkûmiyetin Sonucu Olarak Kişinin Kısıtlanması", Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 26, Sayı 2, 2020, ss. 652-668.
42. Öztan, Bilge, Aile Hukuku, 6. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2015.
43. Ruhi, Canan; Ruhi, Ahmet Cemal, Vesayet Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2024.
44. Shaffer, Howard J.; Hall, Matthew N.; BiIt, Joni Vander, "Computer Addiction: A Critical Consideration", American Journal of Orthopsychiatry, Cilt 70, Sayı 2, April 2000, ss. 162-168.
45. Sussman, Steve; Sussman, Alan N., "Considering the Definition of Addiction", Internetional Journal of Environmental Research and Public Health, Sayı 8, 2011, ss. 4025-4038.
46. Sussman Steve; Moran, Meghan B., "Hidden Addiction: Television", Journal of Behavioral Addictions, Cilt 2, Sayı 3, 2013, ss. 125-132.
47. Şahin, İsmail, "From the Social-Cognitive Career Theory Perpective: A College of Education Faculy Model Explaining Their Intention to Use Educational Technology", Journal of Educational Computing Research (JECR), Cilt 38, Sayı 1, 2008, (Aktaran: Duman, Özlem Deniz, Dijital Bağımlılıklar ve Sosyal Medya Hastalıkları, İskenderiye Yayınevi, İstanbul, 2021).
48. Şener, Esat, Her Yönü ile Vesayet ve Velayet Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 1996.
49. Tanhan, Fuat; Özok, Halil İbrahim; Tayiz, Volkan, "Yapay Zekâ Bağımlılığı", Bağımlılık-Nörobilimden Dijital Dünyaya, Ed. Fuat Tanhan; Cemile Hürrem Ayhan, Palme Yayınevi, 2024, https://www.researchgate.net/publication/390583111_YAPAY_ZEKA_BAGIMLILIGI (Erişim Tarihi: 06.08.2025).
50. Tarhan, Nevzat; Nurmedov, Serdar, Bağımlılık, 10. Baskı, Timaş Yayınları, İstanbul, 2024.
51. Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük, 12. Baskı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2023.
52. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, Dijital Oyun Bağımlılığı Çalıştayı Sonuç Raporu, 07-08 Kasım 2018, Ankara. Uzun, Özlem; Yıldırım, Veli; Uzun, Erman, "Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Ergenlerde Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları ve Sosyal Medya Bağımlılığı, Benlik Saygısı ve Algılanan Sosyal Destek İlişkisi", Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, Cilt 10, Sayı 3, 2016, ss. 142-147.
53. Yavuz, Cevdet; Erlüle, Fulya; Topuz, Murat, Yeni Vesayet Hukukuna Doğru: Yetişkinlerin Korunması Hukuku (İsviçre Örneği), Beta Yayınları, İstanbul, 2017.
54. Yıldırım, Abdulkerim, Türk Aile Hukuku, Savaş Yayınevi, Ankara, 2014.
55. Yengin, Deniz, "Teknoloji Bağımlılığı Olarak Dijital Bağımlılık", The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication – TOJDAC, Cilt 9, Sayı 2, April 2019, ss. 130-144.
56. Yıldız, Ekrem; Gürsoy, Serhan, Türk Vesayet Hukuku Yargılama Usul ve Esasları, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2010.
57. Yolga-Tahiroğlu, Ayşegül; Çelik, Gonca; Fettahoğlu, Çiğil; Yıldırım, Veli, "Psikiyatrik Bozukluğu Olan ve Olmayan Ergenlerde Problemli İnternet Kullanımı", Nöropsikiyatri Arşivi Cilt 47, 2010, ss. 241-46, https://www.researchgate.net/publication/269973066_Psikiyatrik_Bozuklugu_Olan_ve_Olmayan_Ergenlerde_Problemli_Internet_Kullanimi (Erişim Tarihi: 06.08.2025).
58. Young, Kimberly S., "Internet Addiction: The Emergence of a New Clinical Disorder", CyberPsychology & Behavior, Cilt 1, Sayı 3, 1998, ss. 237-244.
59. Zeytin, Zafer; Ergün, Ömer, Türk Medeni Hukuku, 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.