Nomos Empsychos (νόμος ἔμψυχος) Fikrinin Kökenleri ve Dönüşümü - II

Öz

Bu makale, nomos empsychos (yaşayan yasa) kavramının entelektüel kökenine dair daha geniş kapsamlı bir araştırmanın ikinci bölümünü oluşturmaktadır. İlk makale, bu kavramın antik Yunan felsefesindeki ortaya çıkışını izleyip, geç antik dönem ve erken Hıristiyan düşüncesinde geçirdiği dönüşümü takip ederken, bu çalışma Orta Çağ ve modern bağlamlarda yaşayan kanunun sürekliliği, değişimi ve yeniden yorumlanmasına odaklanmaktadır. Makale, kapsamlı bir vaka analizi sunmak yerine, nomos empsychos motifinin klasik kökenlerinin ötesindeki sürekliliğini göstermek için kronolojik ve kapsamlı olmayan bir yaklaşım benimsemektedir. Makalenin temel argümanı, yaşayan hukukun tarihinin, teolojik kavramların sekülerleşmesi ve modern hukuk ve siyaset düşüncesinde siyasi teolojinin kalıcı varlığı gibi daha geniş bir sürecin parçası olarak anlaşılabileceğidir. Bu bağlamda makale, modern devlet teorisinin tüm önemli kavramlarının sekülerleştirilmiş teolojik kavramlar olduğu yönündeki Carl Schmitt’in iddiasını tartışmaktadır. Ayrıca, çalışma, özellikle Eugen Ehrlich’in hukuk sosyolojisinde geliştirdiği “yaşayan hukuk” kavramının, daha önceki nomos empsychos geleneği ile anlamlı bir şekilde ilişkilendirilip ilişkilendirilemeyeceğini kısaca incelemektedir. Nomos empsychos düşüncesinin kavramsal yaşam öyküsünü ve soy kütüğünü tamamlamaya çalıştığımız bu ikinci makale, bu fikrin modern dönemde de ortadan kalkmadığını veya kavramsal olarak geçerliliğini yitirmediğini iddia etmektedir. Böylelikle çalışma, öncelikle hukuk felsefesi, siyasal ilahiyat, hukuk tarihi ve egemenliğin kavramsal temelleri üzerine mevcut literatüre katkıda bulunmayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

• Nomos empsychos
• yaşayan yasa
• siyasal ilahiyat
• egemenlik
• demokrasi
• monarşi

Origins and Transformation of the Idea of Nomos Empsychos (νόμος ἔμψυχος) – II

Öz

The relationship between democracy, monarchy and the concept of living law further emphasizes the enduring importance of nomos empsychos. Although this concept is most clearly expressed within monarchical and imperial frameworks where law is embodied in the figure of the ruler, it would be misleading to view it as incompatible with democratic thought. On the contrary, the historical origins of living law reveal that democracy and monarchy are not opposing solutions, but rather different responses to the same structural problem: the gap between abstract law and effective authority. In democratic contexts, this gap is managed through institutions, procedures, and collective practices that seek to “animate” the law without personal embodiment. In contrast, in monarchical systems, law is animated through an individual who claims to embody justice, reason, or divine will. Thus, living law points to a common concern rather than being a regime-specific anomaly, illuminating how both democratic and monarchical orders grapple with the necessity of giving life to normativity. From this perspective, nomos empsychos reveals the limits of the simple opposition between the supremacy of law and the supremacy of people, inviting a more nuanced understanding of how legal authority is maintained in different political forms. The article’s main argument is that the history of living law can be understood as part of a broader process, including the secularization of theological concepts and the enduring presence of political theology in modern legal and political thought. In this context, the article discusses Carl Schmitt’s claim that all key concepts of modern state theory are secularized theological concepts. Furthermore, the study briefly examines whether the concept of “living law,” developed by Eugen Ehrlich in legal sociology, can be meaningfully linked to the earlier tradition of nomos empsychos. This second article, which attempts to complete the conceptual life story and genealogy of the nomos empsychos idea, argues that this concept has not disappeared in the modern era or lost its conceptual validity. Thus, the study aims to contribute to the existing literature primarily on legal philosophy, political theology, legal history, and the conceptual foundations of sovereignty.

Anahtar Kelimeler

• Nomos empsychos
• living law
• political theology
• sovereignty
• democracy
• monarchy

Kaynakça

1. Abidoğlu, İbrahim, “Durkheim Sosyolojisinde ‘Devlet’ Kavramından ‘Toplum’ Kavramına Geçişin Düşünsel Serüveni”, NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, Sayı 14, 2024, ss. 56-74.
2. Ağaoğulları, Mehmet Ali, “Halk ya da Ulus Egemenliğinin Kurumsal Temelleri Üzerine Birkaç Düşünce”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt 41, Sayı 1, 2015, ss. 131-152.
3. Austin, John (Terc. Ülker Yükselbaba, Saim Üye, Umut Koloş), Hukukun Belirlenmiş Alanı, Tekin Yayınevi, İstanbul, 2015.
4. Baştürk, Efe, “Modern Egemenliğin ‘Nomos’u Olarak İstisna Hali”, Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 15, 2013, ss. 71-83.
5. Baygül, Sefa, “Rousseau’da Modern Devlet Kuramının Kökenine, Doğa Durumu, Toplum Sözleşmesi ve Genel İrade Bağlamında Kısa Bir Bakış”, Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, Sayı 5, 2021, ss. 336-353.
6. Bayra, A. Ersin, “Güvenlik Devleti: Leviathan’dan Hukuk Devletine, Hukuk Devletinden Leviathan’a”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, 2019, ss. 93-130.
7. Berman, Harold J. (Terc. Kıvılcım Turanlı), Hukuk ve Devrim, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2020.
8. Bodin, Jean (Terc. Julian H. Franklin), On Sovereignty, 13. Bası, Cambridge University Press, New York, 2010.

9. Burns, James Henderson, The Cambridge History of Medieval Political Thought c. 350–c. 1450, Cambridge University Press, Cambridge, 2007.
10. Chesnut, Glenn F., “The Ruler and the Logos in Neopythagorean, Middle Platonic, and Late Stoic Political Philosophy”, Religion (Heidentum: Römische Religion, Allgemeines [Forts.]), Ed. Wolfgang Haase, De Gruyter, Boston, 1978.
11. Chrysostom, John, Homilies on Matthew, Homily 1.1., https://www.newadvent.org/fathers/200101.htm (31.01.2026).
12. Chrysostom, John, Homily 13 on First Timothy, Timothy 4:11-14, https://www.newadvent.org/fathers/230613.htm (31.01.2026).
13. Clement, The Stromata, Kitap II, Bölüm IV, https://www.newadvent.org/fathers/02102.htm (31.01.2026).
14. Clement (Terc. William Wilson), The Writings of Clement of Alexandria, Christian Library, Cilt 4, T. and T. Clark, Edinburgh, 1867.
15. Çavuş, Levent, “Modern Tanrı-Devletin Tarihöncesi: Hıristiyanlık’ta ve İslam’da İktidar”, Milel ve Nihal, Cilt 14, Sayı 1, 2017, ss. 201-233.
16. Çevik, Cengiz, “Policraticus’ta Yasanın Efendisi ve Kölesi Olarak Kral”, Felsefi Düşün, Sayı 10, 2010, ss. 26-45.
17. Dumont, Louis, Essays on Individualism: Modern Ideology in Anthropological Perspective, University of Chicago Press, Chicago; London, 1986.
18. Ehrlich, Eugen (Terc. Artun Mimar), Hukuk Sosyolojisinin Temel İlkeleri, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2019.
19. Eryiğit, Abdullah, “Nomos Empsychos (νόμος ἔμψυχος) Fikrinin Kökenleri ve Dönüşümü”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2025, ss. 181-254.
20. Eryiğit, Abdullah, Yasa-üstü İnsan: Platon’dan Agamben’e Hukuk ve Yasa İkileminde İnsan, Runik Yayınları, İstanbul, 2021.
21. Eusebius of Caesarea (Terc. William John Ferrar), Demonstratio Evangelica, Kitap IV, Bölüm II, 1920, https://www.tertullian.org/fathers/eusebius_de_06_book4.htm (31.01.2026).
22. Gaius (Terc. Samuel Parsons Scott), The Institutes of the Civil Law, Université Grenoble Alpes, Commentary I, para. 4-5, https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/ (31.01.2026).
23. Gierke, Otto (Terc. Ernest Barker), Natural Law and the Theory of Society: 1500 to 1800, Cilt 1, Cambridge University Press, Cambridge, 1934, s. 50 ve 51.
24. Gierke, Otto (Terc. Frederic William Maitland), Political Theories of the Middle Age, Cambridge University Press, Cambridge, 1900.
25. Goodenough, Erwin R., An Introduction to Philo Judaeus, 2. Bası, Basil Blackwell, Oxford, 1962.
26. Goodenough, Erwin R., “The Political Philosophy of Hellenistic Kingship”, Yale Classical Studies, Cilt 1, Yale University Press, New Haven, 1928, ss. 55-105.
27. Horky, Phillip Sidney; Johnson, Monte Ransome, “On Law and Justice: Attributed to Archytas of Tarentum”, Early Greek Ethics, Ed. Phillip Sidney Horky, Monte Ransome Johnson, Oxford University Press, Oxford, 2020.
28. Hunger, Herbert, “State and Society in Byzantium”, Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature, Cilt 82C, Sayı 8, 1982, ss. 197-209.
29. Innocent IV, https://www.britannica.com/biography/Innocent-IV (31.01.2026).
30. Institutiones, Kitap II, Başlık 17, § 8, https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/ (31.01.2026), Cod. Iust. 2.17.8.
31. Justinianus (Terc. Samuel Parsons Scott), Codex Iustinianus, Kitap I, Constitutio, Cod. Iust. 1.14.11(I), https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/ (31.01.2026).
32. Justinianus (Terc. Samuel Parsons Scott), Digesta, The Roman Law Library, Université Grenoble Alpes, https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/ (31.01.2026).
33. Justinianus (Terc. Samuel Parsons Scott), The Novels of Justinian, Novella 105, Bölüm II, IV, https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/ (31.01.2026).
34. Kantorowicz, Ernst H. (Terc. Ümit Hüsrev Yolsal), Kralın İki Bedeni: Ortaçağ Siyaset Teolojisi Çalışması, Bilge Su Yayıncılık, Ankara, 2018.
35. Klassen, William, “The King as ‘Living Law’ with Particular Reference to Musonius Rufus”, Sciences Religieuses / Studies in Religion, Cilt 14, Sayı 1, 1985, ss. 63-71.
36. Lactantius, Divine Institutes, Kitap IV, Bölüm 25, https://www.newadvent.org/fathers/07014.htm (31.01.2026).
37. Lewis, Charlton T.; Short, Charles, A Latin Dictionary, Clarendon Press, London; Oxford, 1879.
38. Martens, John W., One God, One Law: Philo of Alexandria on the Mosaic and Greco-Roman Law, Brill Academic Publishers, Boston; Leiden, 2003.
39. Nazianzen, Gregory, Orations, Oration 43.80, https://www.newadvent.org/fathers/310243.htm (31.01.2026).
40. Nelken, David, “Eugen Ehrlich, Living Law, and Plural Legalities”, Theoretical Inquiries in Law, Cilt 9, Sayı 2, 2008, ss. 443-471.
41. Nenizili Gregorios, https://tr.wikipedia.org/wiki/Nenizili_Gregorios (31.01.2026).
42. Özcan, Mehmet Tevfik, “Hukuk Devleti: Modern Toplumun Hukuk Aracılığıyla Siyasal Meşruiyeti”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 64, Sayı 2, 2011, ss. 119-144.
43. Özpolat, Haşim, “Tanrının Siyasetinden Siyasetin Tanrısına Egemenlik Kuramının Dönüşümü”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 23, Sayı 2, 2017, ss. 143-166.
44. Plutarch (Terc. Bernadotte Perrin), The Complete Works of Plutarch, To An Uneducated Ruler, Delphi Classics, East Sussex, 2013.
45. Rousseau, Jean-Jacques (Terc. Vedat Günyol), Toplum Sözleşmesi, 10. Bası, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2013.
46. Runia, David T., Philo in Early Christian Literature: A Survey, Van Gorcum, Assen, 1993.
47. Salisburyli John (Terc. Celalettin Güngör), Policraticus ve Salisburyli John’un Siyaset Kuramı, Barış Kitap, Ankara, 2015.
48. Saygılı, Abdurrahman, “Jean Bodin’in Egemenlik Anlayışı Çerçevesinde Kralın İki Bedeni Kuramına Kısa Bir Bakış”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 63, Sayı 1, 2014, ss. 185-198.
49. Saygılı, Abdurrahman, “Modern Devlet’in Beden İdeolojisi Üzerine Kısa Bir Deneme”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 54, Sayı 3, 2005, ss. 324-340.
50. Saygılı, Abdurrahman, “Modern Devlet’in Çıplak Sureti”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 59, Sayı 1, 2010, ss. 61-97.
51. Schmitt, Carl (Terc. Emre Zeybekoğlu), Siyasal İlahiyat: Egemenlik Kuramı Üzerine Dört Bölüm, 2. Bası, Dost Kitabevi, Ankara, 2005.
52. Spencer, Herbert, The Man versus the State, The Caxton Printers, Caldwell, 1960.
53. Stertz, Stephen A., “Themistius: A Hellenic Philosopher-Statesman in the Christian Roman Empire”, The Classical Journal, Cilt 71, Sayı 4, 1976, ss. 349-358.
54. Strauss, Leo (Terc. Özgüç Orhan), Platon’un Politik Felsefesi: Kriton, Cilt II, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2018.
55. Themistius (Terc. Peter Heather, David Moncur), Politics, Philosophy, and Empire in the Fourth Century: Select Orations of Themistius, Liverpool University Press, Liverpool, 2001.
56. Tussay, Ákos, A History of the Nomos Empsychos Ideas, Doktora Tezi, Pázmány Péter Catholic University, 2022.
57. Uzziah, https://en.wikipedia.org/wiki/Uzziah (31.01.2026).
58. Vatter, Miguel E., Living Law: Jewish Political Theology From Hermann Cohen to Hannah Arendt, Oxford University Press, New York, 2021.
59. Wolf, John B., Louis XIV, W. W. Norton & Company, New York, 1968.
60. Yeşilyurt, Yaşar, “Kutsal Vatandaşlık ve Ulus: Modern Devletin Teolojik İnşası”, İçtimaiyat, Cilt 9, Sayı 1, 2025, ss. 48-65.