Sovyet Sinemasında Aile Propagandası: Pavlik Morozov Filmi Örneği

Öz

Sovyetler Birliği’nde aile hiçbir dönemde liderin, devletin, partinin ya da kolektifin önüne konmamıştır. Bu anlayış doğrultusunda Bolşevikler, bireylerin aileye değil devlete sadakat göstermesini sağlamak amacıyla çeşitli politikalar geliştirmiştir. 1920’lerde şekillenmeye başlayan bu politikalar, Sovyetler Birliği’nin yıkılışına kadar farklı biçimlerde varlığını sürdürmüştür. Aile kurumunun yerine devleti koymayı hedefleyen bu ideolojik yönelim, propaganda araçlarıyla da desteklenmiştir. Bu çalışmada, söz konusu politikaların ve propagandaların bir örneği olan Pavlik Morozov anlatısı ele alınmıştır. Pavlik Morozov, babasını yasa dışı faaliyetleri nedeniyle ihbar eden ve bu yüzden hayatını kaybeden bir çocuktur. Çalışmanın örneklemini oluşturan Pavlik Morozov (Lev Durasov, 1963) filmi, bu anlatının sinemaya uyarlanmış hâlidir. Bu bağlamda, anlatının hangi amaçla oluşturulduğu ve aile kurumu üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ayrıca anlatının zaman içindeki dönüşümü ve filmin bu değişimlere nasıl uyum sağladığı betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda, Morozov anlatısının değişen aile politikalarına bağlı olarak yumuşatıldığı, ancak propaganda aracı olarak kullanılmaya devam ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Propaganda filmi
• Sovyetler Birliği
• Sovyet Ailesi
• Pavlik Morozov.

Family Propaganda in Soviet Cinema: The Case of the Film Pavlik Morozov

Öz

In the Soviet Union, the family was never prioritized over the leader, the state, the party, or the collective. In line with this view, the Bolsheviks developed policies to ensure individuals showed loyalty to the state rather than their families. These policies, shaped in the 1920s, evolved and persisted until the Soviet Union’s collapse. This ideological stance, which aimed to replace the family with the state, was reinforced through propaganda. This study examines the Pavlik Morozov narrative as an example of such policies. Pavlik Morozov was a child who reported his father for illegal activities and was later killed. The film Pavlik Morozov (Lev Durasov, 1963) serves as a cinematic adaptation of this story. The study explores the purpose behind the creation of this narrative and its impact on the family institution. Using descriptive analysis, it concludes that while the narrative was softened in line with shifting family policies, it continued to function as a tool of propaganda.

Anahtar Kelimeler

• Propaganda film
• Soviet Union
• Soviet family
• Pavlik Morozov.

Kaynakça

1. Ball, A. M. (1994). And now my soul is hardened: abandoned children in Soviet Russia 1918-1930. Berkeley, California: University Of California Press.
2. Bell, D. (2013). İdeolojinin sonu: ellilerdeki siyasi fikirlerin tükenişine dair (Çev: V. Hacıoğlu). İstanbul: Sentez Yayıncılık.
3. Clawson, R. W. (1973). Political socialization of children in the USSR. Political Science Quarterly, 88(4), 684-712. Druzhnikov, L. (1997). Informer 001: the myth of Pavlik Morozov. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers.
4. Eisenstein, S. (Yönetmen). (1937). Bejin Çayırı [Bezhin Meadow] [Film]. Mosfilm.
5. Ekk, N. (Yönetmen). (1931). Hayat Yolu [Putyovka v zhizn] [Film]. Mezhrabpomfilm.
6. Engels, F. (1974). Ütopik sosyalizm ve bilimsel sosyalizm (Çev: Ö. Ünalan). Ankara: Sol Yayınları.
7. Engels, F. (2000). Ailenin, özel mülkiyetin ve devletin kökeni (Çev: Ö. Ünalan). İstanbul: Eriş Yayınları.
8. Fainsod, M. (1970). How Russia is ruled. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.

9. Figes, O. (2011). Karanlıkta fısıldaşanlar: Stalin Rusya’sında özel yaşam (Çev: N. Elhüseyni). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
10. Fitzpatrick, S. (1999). Everyday Stalinism: ordinary life in extraordinary times: Soviet Russia in the 1930s. New York: Oxford University Press.
11. Friedrich, C. ve Brzezinski, C. J. (1964). Totaliter diktatörlük ve otokrasi (Çev: O. Onaran). Ankara: Türk Siyasi İlimler Yayınları.
12. Geiger, K. (1968). The family in Soviet Russia. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
13. Goldman, W. Z. (1993). Women, the state and revolution: Soviet Family policy and social life, 1917-1936. Cambridge, Massachusetts: Cambridge University Press.
14. Hoffman, D. (2003). Stalinist values: the cultural norms of Soviet modernity, 1917-1941. Ithaca, New York: Cornell University Press.
15. Kadykało, A. (2018). The pioneer movement in the contemporary perception of Russians. Przegląd Rusycystyczny, 161, 44-63.
16. Kelly, C. (2006). Comrade Pavlik: the rise and fall of a Soviet boy hero. Londra: Granta Books.
17. Kelly, C. (2007). Children’s world: growing up in Russia, 1890-1999. New Haven, Connecticut: Yale University Press.
18. Kenez, P. (2001). Cinema and Soviet society from the Revolution to the death of Stalin. London & New York: I.B. Tauris.
19. Lefebvre, H. (2019). Gündelik hayatın eleştirisi-2. (Çev: Işık Ergüden). İstanbul: Sel Yayıncılık.
20. Lewin, M. (2022). Sovyet yüzyılı (Çev: R. Akman). İstanbul: İletişim Yayınları.
21. Loeb, S., Dynarskı, S., Mcfarland, D., Morrıs, P., Reardon, S., & Reber, S. (2017). Descriptive analysis in education: a guide for researchers. Washington, D.C.: Institute Of Education Sciences.
22. Mandelstam, N. Y. (2022). Her şeye rağmen ümitli olmak (Çev: F. Ö. Yıldırım). İstanbul: Dorlion Yayınları.
23. Marx, K. ve Engels, F. (2008). Komünist manifesto (Çev: C. Üster, N. Deriş). İstanbul: Can Yayınları.
24. Marx, K. ve Engels, F. (2013). Alman ideolojisi. (Çev: T. Ok, O. Geridönmez). İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
25. Öksüz Karademir, C., & Kaya, M. (2020). Sınıf eşitsizliğinin Bourdieu’nun sermaye ve habitus kavramları üzerinden değerlendirilmesi: Parazit filminin betimsel analizi. TRT Akademi, 5(10), 644-667.
26. Onoprienko, A. (2008). Soviet family policy and nation building represented through feminine images in women’s magazines from the 1930s through 1950s. Budapest: Central European University Department Of Gender Studies.
27. Pyrev, I. (Yönetmen). (1936). Parti Kartı [Partiynyy Bilet] [Film]. Mosfilm.
28. Şahin, F. ve Gürbüz, S. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (1. Bs). Ankara: Seçkin Yayıncılık. Saraç, H. (2019). Sovyet propaganda dili. İstanbul: Değişim Yayınevi.
29. Scott, C. J. (2020). Devlet gibi görmek: bazı toplumsal kalkınma planlarının başarısızlık hikayeleri (Çev: O. Karakaş). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
30. Siegelbaum, L. (1998). Soviet State and society between the wars. Cambridge, Massachusetts: Cambridge University Press.
31. Taylor, R. (1998). Film propaganda: Soviet Russia and Nazi Germany (Rev. ed.). London & New York: I.B. Tauris.
32. Vertov, D. (Yönetmen). (1937). Ninni (Kolybelnaya) [Film]. Russian Central Studio of Documentary Films.
33. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (8. Bs). Ankara: Seçkin Yayıncılık. Yıldırım, T. (2022). 35 mm sesli filmden kalan fotogramların sessiz foto-filme dönüşümü: Sergey Eisenstein’ın ihtilaflı Bejin Çayırı (SSCB, 1935–1937). Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(4), 619–629.