Türkaylaşma: Küresel Kültür Akışlarını Türkçe Tanımlayan Bir Kavram Önerisi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin 21. yüzyılda küresel ölçekte güçlenen jeokültürel görünürlüğünü açıklamak amacıyla literatüre yeni bir kavramsallaştırma olarak Türkaylaşma terimini önermektedir. Türkaylaşma; popüler kültür ürünleri, dijital içerik ekosistemleri, gastronomi, mekânsal imgeler, estetik kodlar, değerler sistemi ve yaşam tarzı temsilleri aracılığıyla Türk kültürünün farklı toplumlarda gönüllü bir yakınlık, duygusal bağlantı ve medeniyet rezonansı üretmesini ifade etmektedir. Kavram, yalnızca kültürel ihracı ve tüketimi değil; kültürel anlamların yeniden üretildiği, kimliklerin müzakere edildiği ve medeniyet temelli bir çekim gücünün ortaya çıktığı çok boyutlu bir etkileşim sürecini tanımlar. Bu makale, Türkaylaşma kavramını etimolojik temelleri, epistemolojik yaklaşımı ve teorik çerçevesi bağlamında ayrıntılı biçimde incelemekte; ayrıca Turquerie gibi tarihsel benzerlik gösteren kültürel karşılaşmalarla karşılaştırmalı bir analiz sunmaktadır. Bulgular, Türkaylaşmanın dijital çağın kültürel akışlarının merkezinde yer aldığını; tek yönlü kültür aktarım modellerinin aksine çok merkezli, halk tabanlı ve duygusal yoğunluk taşıyan bir medeniyet etkileşimi yarattığını göstermektedir. Bu yönüyle Türkaylaşma, çağdaş medeniyet çalışmaları literatüründe yeni bir analitik kategori olarak değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Türkaylaşma
• medeniyet çalışmaları
• dijital kültür
• yumuşak güç
• kültürel diplomasi
• jeokültür.

Turkaylasma: A Conceptual Proposal for Defining Global Cultural Flows in Turkish

Öz

This study introduces Turkaylasma as a new conceptual framework designed to explain Turkey’s rising geocultural visibility in the 21st century. Turkaylasma refers to the voluntary cultural affinity, emotional attachment, and civilizational resonance generated through the transnational circulation of Turkish popular culture, digital media ecosystems, gastronomy, aesthetic codes, spatial imaginaries, and lifestyle representations. The concept goes beyond cultural exportation or passive consumption and instead captures a multidimensional process in which cultural meanings are reinterpreted, identity markers are renegotiated, and a distinctive civilizational attraction emerges. The article examines the etymological formation, epistemological foundations, and theoretical structure of Turkaylasma, while also offering a comparative discussion with historical cultural encounters such as Turquerie. Findings indicate that Turkaylasma occupies a central position within contemporary global cultural flows, operating not as a top-down diffusion model but as a multicentric, participatory, digitally mediated, and emotionally driven form of cultural engagement. As such, Turkaylasma represents a novel analytical category within the field of civilization studies, providing a theoretical lens for understanding Turkey’s expanding cultural influence in the digital age.

Anahtar Kelimeler

• Turkaylasma
• civilization studies
• digital culture
• soft power
• cultural diplomacy
• geoculture.

Kaynakça

1. Anholt, S. (2020). The good country equation: How we can repair the world in one generation. London: Bloomsbury.
2. Appadurai, A. (2020). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization (Updated ed.). Minneapolis: University of Minnesota Press.
3. Aydın, A. (2004). Düşünce tarihi ve insan doğası. İstanbul: Gendaş Yayınları.
4. Blumer, H. (1954). What Is Wrong with Social Theory? American Sociological Review, 19(1), 3-10.Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/2088165?seq=1, Erişim tarihi: 10.10/2025
5. Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell. Cultural Indicators Report (YouTube). (2024). YouTube Culture & Trends 2024. Erişim adresi: https://www.youtube.com/trends/ Erişim tarihi: 05.04.2025
6. Cultural Trends Report (TikTok). (2023). TikTok Global Culture Report 2023. Erişim adresi: https://www.tiktok.com/business, Erişim tarihi: 05.04.2025
7. Cunningham, S. & Craig, D. (2021). Social media entertainment: The new intersection of Hollywood and Silicon Valley (2nd ed.). New York: NYU Press.
8. Gerring John (1999) What Makes a Concept Good? A Criterial Framework for Understanding Concept Formation in the Social Sciences Polity, Vol. 31, No. 3 (Spring, 1999), pp. 357-393 (37 pages) Erişim adresi: https://doi.org/10.2307/3235246, Erişim tarihi: 20.10.2025

9. Goodwin, G. (2006). The Private World of Ottoman Women. London: Saqi Books.
10. Göçek, F. M. (1987). East encounters West: France and the Ottoman Empire in the eighteenth century. New York: Oxford University Press. Erişim adresi: https://www.levantineheritage.com/pdf/east-encounters-west-france-and-the-ottoman-empire.pdf, Erişim tarihi: 21.11.2025
11. Hacking, I. (1999). The social construction of what? Cambridge: Harvard University Press.
12. Hall, S. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. SAGE Publications London Thousand Oaks New Delhi, Erişim adresi: https://fotografiaeteoria.wordpress.com/wp-content/uploads/2015/05/the_work_of_representation__stuart_hall.pdf Erişim tarihi: 21.11. 2025
13. Hall, S. (2021). Temsil: Kültürel Temsiller ve Anlamlandırma (K. Kızıltuğ, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
14. Huntington, S. (1993). The clash of civilizations and the remaking of world order. New York: Simon & Schuster. Erişim adresi: https://msuweb.montclair.edu/~lebelp/1993SamuelPHuntingtonTheClashOfCivilizationsAndTheRemakingofWorldOrder.pdf, Erişim tarihi:15.10.2025
15. Jenner, M. (2022). Netflix and the Re-invention of Television. Palgrave Macmillan.
16. Karlıdağ, S., & Bulut, S. (2014). The transnational spread of Turkish television soap operas. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 47, 75–96. Erişim adresi: doi:10.17064/iuifhd.49497, Erişim tarihi: 10.10.2025
17. Korkmaz, Z. (2019). Türkiye Türkçesi grameri: Şekil bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Lewis, B. (2002). The World of Islam. Oxford University Press.
18. Lewis, Reina. (2004). Rethinking orientalism: Women, travel and the Ottoman Harem. New Brunswick: Rutgers University Press.
19. Netflix Global Top 10. (2024). Most-watched global series and films report. Erişim adresi: https://top10.netflix.com/, Erişim tarihi: 02.03.2025
20. Nye, J. S. (2021). Soft power: The means to success in world politics (New edition). New York: Public Affairs.
21. OECD. (2023). Cultural participation and digital transformation: OECD culture report 2023. Paris: OECD Publishing.
22. Robnett, B. (2004). Emotional Resonance, Social Location, and Strategic Framing in the US Women’s Movement. Sociological Inquiry, 74(2), 211-234.
23. Said, E. W. (2022). Oryantalizm (Çev. S. Ünlü). İstanbul: Metis Yayınları.
24. Sartori, G.(1970) Concept Misformation in Comparative Politics, The American Political Science Review, Vol. 64, No. 4 (Dec., 1970), 1033-1053.Erişim adresi: https://www.la.utexas.edu/users/chenry/core/Course%20Materials/Sartori/0.pdf, Erişim tarihi: 10.10.2025
25. Önçel, S., & Boz, H. C. (2023). Türk Mutfağında Yemek Kültürü ve Yemek Ritüelleri Üzerine Bir Araştırma: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Web Siteleri Örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(2), 1043-1059. Erişim adresi: https://jotags.net/index.php/jotags/issue/view/73/262, Erişim tarihi: 08.07.2025
26. TikTok. (2023). 2023 Global Culture Report. Erişim adresi: https://www.tiktok.com/business, Erişim tarihi:10.10.2025
27. Tomlinson, J. (2022). Cultural globalization. New York: Polity Press.
28. Toynbee, A. J. (1954). A study of history (Vol. 8). Oxford: Oxford University Press. Erişim adresi: https://discoversocialsciences.wordpress.com/wp-content/uploads/2017/08/toynbee-study-of-history.pdf, Erişim tarihi:20.11,2025
29. TRT World Research Centre. (2022). Turkey’s expanding cultural footprint: Soft power, media and diplomacy. İstanbul: TRT World Yayınları. Erişim adresi: https://researchcentre.trtworld.com/, Erişim tarihi: 20.05.2023 Türk, Sümeyra (2025) Türkaylaşma: Kültürel Çekim Alanı ve Gönüllü Benimseme Süreci, Bursa. Erişim adresi: https://www.yolcutvhaber.com/haber/sumeyra-turk-yazdi-turkaylasma-kulturel-cekim-alani-ve-gonullu-benimseme-sureci Erişim tarihi:10.11.2025
30. Türk, Sümeyra (2025) Turquerie’den Türkaylaşma’ya: Sessiz Zaferlerin Çağında Türkiye’nin Kültürel Dönüşümü, Bursa. Erişim adresi: https://www.yolcutvhaber.com/haber/sumeyra-turk-yazdi-turquerieden-turkaylasmaya-sessiz-zaferlerin-caginda-turkiyenin-kulturel-donusumu, Erişim tarihi:18.11.2025
31. UNESCO. (2023). Intangible cultural heritage and creative cities report. Paris: UNESCO Publishing.
32. YouTube. (2024). Culture & Trends Global Analysis 2024. Erişim adresi: https://www.youtube.com/trends/, Erişim tarihi: 20.02.2025
33. World Travel & Tourism Council. (WTTC) (2023). Economic Impact Research (EIR) – 2023 Forecasts and Data. WTTC. Erişim adresi: https://wttc.org/research/economic-impact, erişim tarihi:21.11.2025