Bilinmeyen Bir Şair Ra‘dî ve Şiirleri

Öz

Bu çalışma, Millî Kütüphane’de 06 Mil Yz A 34882 numarada kayıtlı bir şiir mecmuasında yer alan ve hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmayan Raʿdî mahlaslı bir şaire ait dört şiirin incelenmesine dayanmaktadır. Çalışmada öncelikle mecmua kavramı ele alınmış, ardından söz konusu nüshanın tavsifi yapılmıştır. Bu çerçevede nüshanın varak sayısı, ölçüsü ve istinsah tarihi değerlendirilerek yazmanın genel yapısı ortaya konulmuştur. Nüshanın tavsifinden sonra mecmuada yer alan Raʿdî mahlaslı şaire dair biyografik kaynaklar incelenmiş; ancak şairin kimliğine ilişkin kesin bir sonuca ulaşılamamıştır. Bu sebeple inceleme, metin merkezli bir yaklaşımla sürdürülmüş ve şaire dair tespitler doğrudan şiirlerinden hareketle yapılmıştır. Şiirlerin muhtevası incelendiğinde dinî telmihlerin ve tasavvufî kavramların belirgin bir yer tuttuğu görülmektedir. Fil Vakası’nın işlendiği ilk şiir, Kur’ânî referansların şiir yapısında işlevsel bir yer edindiğini gösterirken diğer şiirlerde yer alan tasavvufî kavramlar ve zahid tipine yöneltilen eleştiriler, metinlerde rindâne bir söyleyişin de bulunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada manzumeler aruz vezni bakımından incelenmiş, şairin kullandığı aruz kalıpları tespit edilmiştir. Manzumelerdeki vezin yapısı üzerinden şairin divan şiiri kurallarına uyumu ve söyleyiş özellikleri değerlendirilmiştir. Yapılan tespitlerle şiirlerin vezin çerçevesindeki genel görünümü ortaya konulmuştur. Şiirlerin değerlendirilmesi neticesinde, mecmuaların klasik Türk edebiyatı araştırmalarındaki önemi bir kez daha ortaya konulmuş; böylece gün yüzüne çıkmamış bir şaire ait şiirlerin literatüre kazandırılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Divan Edebiyatı
• Raʿdî
• 06 Mil Yz A 34882
• Tasavvuf
• Semâi

An Unknown Poet Ra‘dî and His Poems

Öz

This study analyses four poems attributed to the poet known as Raʿdī, preserved in a poetry mecmua held in the National Library (06 Mil Yz A 34882), about whom little reliable information is available. The article first outlines the concept of the mecmua and then provides a brief description of the manuscript, noting that the mecmua has been described. Biographical sources referring to the nickname Raʿdī are examined; however, no firm identification of the poet can be established. The analysis follows a text-centred approach, and the observations are based directly on the poems. The poems display a clear use of religious allusions and Sufi terminology. The poem drawing on Sūrah al-Fīl (Elephant Story) shows how Qurʾānic references function within the poetic structure, while other poems combine Sufi concepts with a rindane tone, including critical remarks directed at the zāhid. These features point to a layered poetic expression shaped by both religious and literary conventions. The study highlights the importance of mecmuas in classical Turkish literature and brings into scholarly attention the poems of a previously unrecorded poet.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Literature
• Raʿdī
• 06 Mil Yz A 34882
• Sufism
• Semāʿī

Kaynakça

1. Albayrak, N. (2009). “Semâi.” TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 36, s. 460). İçinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.
2. Altuntaş, H. ve Şahin, M. (2011). Kur’an-ı Kerim meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
3. Aydemir, Y. (2007). Metin neşrinde mecmuaların rolü ve karşılaşılan problemler. Turkish Studies, 2(3), 122–137. Ayverdi, İ. (2010). Misalli büyük Türkçe sözlük. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat.
4. Bayram, Yavuz. (2022). Arûz tasarrufları bağlamında bir gül kasidesi (Fuzûlî). Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (29), 359-383. https://izlik.org/JA79BA42LN.
5. Çağbayır, Y. (2017). Osmanlı Türkçesi sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
6. Gıynaş, K. A. (2011). Şiir mecmuaları hakkında yapılan çalışmalar bibliyografyası. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 25, 245–260.
7. Gıynaş, K. A. (2017). Pervâne Bey Mecmuası. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55832,pervane-bey-mecmuasi-pdf.pdf?0 [Erişim Tarihi: 12.03.2026].
8. Gürbüz, M. (2013). Şiir mecmualarının kaynakları üzerine. Turkish Studies, 8(1), 315–322. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4453

9. Köksal, M. F. (2016). Biyografik kaynak olarak şiir mecmualarının ve Kastamonulu İshak-zâde Fevzî Mecmuası. İçinde Yâ Kebîkeç (ss. 169–186). Ankara: Kesit Yayınları.
10. Köksal, M. F. (2017). Şiir mecmualarının önemi ve mecmuaların sistematik tasnifi projesi (MESTAP). İçinde Tenkit ve Teori (ss. 133–153). Ankara: Kesit Yayınları.
11. Mehmed Süreyya. (1996). Sicill-i Osmânî. Haz. N. Akbayar. Cilt 4. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Parlatır, İ. (2011). Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Ankara: Yargı Yayınevi.
12. Solmaz, S. (2018). Gülşen-i Şuʿarâ. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56733,ahdi-gulsen-i-suarapdf.pdf?0 [Erişim Tarihi: 12.03.2026].
13. Tarlan, A. N. (1946). Eski mecmualar arasında. İÜEF Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 1(2), 122-137.
14. Tuman, M. N. (2001). Tuhfe-i Nâilî: Divan şairlerinin muhtasar biyografileri (Cilt. 1). (Ed: C. Kurnaz ve M. Tatcı). Ankara: Bizim Büro Yayınları.
15. Uzun, M. İ. (2003). "Mecmua." TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 28, s. 265–268). İçinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.
16. Yalçınkaya, Ş. (2023). Şâirin lirik mülkü gazel. Çanakkale: Pradigma Akademi.