TÜRK KÜLTÜRÜNDE GÜREŞ, KİSPET VE KİSPET USTALIĞININ YERİ VE ÖNEMİ

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 943 - 964, 30.12.2025

Feyza Türemez , Ceyhun Berkol

Öz

Türkiye’de 650 yılı aşkın bir geçmişe sahip olan yağlı güreş, günümüzde de kendine özgü kültürel ve dini ritüellerle birlikte icra edilen geleneksel bir spordur. Bu törenler boyunca dua etmek, selamlaşmak ve kispet giymek gibi alışılagelmiş ritüeller geçerliliğini korumaktadır. Yüzyıllar öncesinden günümüze yağlı güreşin tek kalıcı giysisi olan kispet, güreşin en önemli unsuru ve işçilik ustalığının sergilendiği yerdir. Birçok el sanatında olduğu gibi geleneksel kispet üretimi de usta-çırak dinamiğiyle gelecek nesillere aktarılsa da endüstriyel üretim bu zanaata duyulan heyecanı azaltmaktadır. Bununla birlikte, son yıllarda güreş sporuna olan ilginin artmasıyla birlikte kispet üretimine olan ilgi de artmıştır. Bu araştırma, Edirne’de uzun süredir devam eden ‘kispet ustalığı’nı değerlendirmeyi ve Türk kültüründeki önemini vurgulamayı amaçlamıştır. Bu araştırmada betimsel tarama modeli türlerinden olan kesitsel tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırma konusunu ele almaya yönelik veri toplamak için araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır. Çalışmadan toplanan verilerin analizi betimsel analiz yaklaşımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sonuç; yağlı güreş müsabakalarının sayısı artmasına rağmen, kispet yapımcılığına hak ettiği ilgi gösterilmemektedir. Üretimi zahmetli, emek isteyen ve pahalı olan ve kültürel mirasımızı temsil eden kispet üretimine gösterilen ilgi de gittikçe azalmaktadır. Kispetin yapımcılığı; kalıp çıkartma, dikim, süsleme vb. ustalaşılması gereken birçok adımı içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yağlı Güreş , Edirne , Kırkpınar , Kispet , Kispet Ustalığı

THE PLACE AND IMPORTANCE OF WRESTLING, KISPET AND KISPET MASTERY IN TURKISH CULTURE

Öz

With a history spanning over 650 years, oil wrestling is a traditional sport in Turkey that is being practiced today, in conjunction with distinctive cultural and religious rituals. Throughout these ceremonies, customary rituals like as performing prayers, exchanging greetings, and donning kispet remain in effect. The kispet, the only enduring attire of oil wrestling from centuries ago to the present, is the paramount component of wrestling, where the ingenuity of craftsmanship is shown. As with many handicrafts, traditional kispet manufacturing is transmitted to future generations via a master-apprentice dynamic, although industrial production diminishes the enthusiasm for this trade. Nevertheless, in recent years, with the growing fascination with the wrestling sport, there has been a corresponding surge in the interest in kispet manufacturing. This research aimed to evaluate the longstanding tradition of 'kisbet craftsmanship' in Edirne, Turkey, and highlight its significance in Turkish culture. In this study, the cross-sectional survey model, which is one of the types of descriptive survey model, was utilized. A semi-structured interview form developed by the researcher was used to collect data to address the research topic. The data collected from the study were analyzed using a descriptive analysis approach. Conclusion; Although the number of oil wrestling competitions is increasing, the kispet making is not given the attention it deserves. The interest in the production of kispet, which is laborious, labor-intensive and expensive to produce and represents our cultural heritage, is gradually decreasing. The production of kispet includes many steps such as mold making, sewing, ornamentation, etc. that need to be mastered.

Anahtar Kelimeler

Oil Wrestling , Edirne , Kırkpınar , Kispet , Kispet Mastery

Kaynakça

• Ayağ, A. (1983). Türklerde spor geleneği ve Kırkpınar güreşleri. İstanbul: Divan Yayınları.
• Başaran, F. N., & Gürcüm, B. H. (2011). The yağlı güreş tradition in Kırkpınar and the last master of kıspet-making. Folk Life, 49(2), 103–124. https://doi.org/10.1179/0430877811Z.0000000004
• Biga Ticaret ve Sanayi Odası. (2024). İrfan Şahin Kıspet Ustası. Biga Ticaret ve Sanayi Odası. https://www.bigatso.org.tr/tr/bilgi-merkezi/irfan-sahin-kispet-ustasi/ (Erişim tarihi: 14.06.2024).
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri (18. baskı). Ankara: Pegem Yayınları.
• Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Boston, MA: Pearson.
• Çepni, S. (2010). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (5. baskı). Trabzon: Celepler Matbaacılık.
• Değişim Gazetesi. (2019). Tarihi Kırkpınar Yağlı Güreşleri yarın Edirne’de başlayacak. Değişim Gazetesi. https://www.degisimgazetesi.com.tr/spor/tarihi-kirkpinar-yagli-guresleri- yarin-edirnede-baslayacak.html (Erişim tarihi: 31.08.2024). Earl, B. (2004). The practice of social research (10th ed.). Belmont, CA: Thomson Wadsworth. Edirne Kırkpınar. (2024). Genel bilgiler. Edirne Kırkpınar. https://www.edirnekirkpinar.com/tr/yazi/6-genel-bilgiler/36-tarihi (Erişim tarihi: 14.06.2024).
• Edirne Valiliği. (2024). Kültür. Edirne Valiliği. http://www.edirne.gov.tr/kultur (Erişim tarihi: 20.03.2024).
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). New York: McGraw-Hill.
• Gül, M., Türkmen, M., Doğan, A., & Soygüden, A. (2015). Lost tradition in Kırkpınar oil wrestling: Importance of kıspet and ceremony of kıspet wearing. International Journal of Wrestling Science, 5(1), 52–55. https://doi.org/10.1080/21615667.2015.1032315
• Güven, Ö (1992). Türklerde spor kültürü. Ankara. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları
• Güven, Ö. (1992). Türklerde spor kültürü. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Kahraman, A. (1989). Cumhuriyete kadar Türk güreşi (Cilt 1). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Kaygusuz, M., Kahvecioğlu Sarı, H., & Arğun, F. (2019). Kültürel mirasımız yağlı güreş sporunun geleneksel giysisi kıspet. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 72, 147–166.
• Köse, M. (1990). Edirne-Kırkpınar ve yağlı güreş.
• Kuzel, A. J. (1992). Sampling in qualitative inquiry. In B. F. Crabtree & W. L. Miller (Eds.), Doing qualitative research: Research methods for primary care (Vol. 3, pp. 31–44). Newbury Park, CA: Sage Publications.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Newbury Park, CA: Sage Publications.
• Oğuz, M. Ö. (2008). Türkiye'nin somut olmayan kültürel mirası. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Özbil, A. (2009). Kıspet ve kıspet ustalığı. Acta Turcica, 2(2).
• Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods (2nd ed.). London: Sage Publications.
• Punch, K. F. (2005). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar (D. Bayrak, H. B. Arslan & Z. Akyüz, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Rubin, H. J., & Rubin, I. S. (1995). Qualitative interviewing: The art of hearing data. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
• Schofield, J. W. (1990). Increasing the generalizability of qualitative research. In W. W. Eisner & A. Peshkin (Eds.), Qualitative inquiry in education: The continuing debate (pp. 201–232). New York: Teachers College Press.
• Toros, K. (2015). Türkiye Cumhuriyeti spor tarihi. Ankara.
• Türkiye Güreş Federasyonu. (2024). Tarihçe. Türkiye Güreş Federasyonu. https://tgf.tr/tarihce (Erişim tarihi: 20.03.2024).
• Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543–559. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.