Otizm Alanında Geliştirilmiş Ölçeklerin Sistemik Derlemesi: 2005-2025 Yılları Arası
Öz
Bu çalışma, 2005–2025 yılları arasında Türkiye’de geliştirilen veya Türkçe ‘ye uyarlanan otizm spektrum bozukluğuna yönelik ölçme araçlarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Sistematik derleme yöntemiyle yürütülen araştırma kapsamında, 25 farklı ölçek; yazar sayısı, yayın yılı, yayın türü, hedef grup, madde sayısı, alt boyut yapısı ve ölçekleme türü açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle tematik olarak sınıflandırılmış ve ölçekler arası içeriksel benzerlikler ortaya konulmuştur. Bulgular, incelenen ölçeklerin çoklu yazarla, makale tarzında, çocuklara yönelik olarak 21-30 maddelik 4’lü dereceleme türünde geliştirildiği görüşmüştür. Ölçeklerin çoğunluğunun otizmli bireylerin sosyal etkileşim, iletişim becerileri ve tekrarlayıcı davranışların ölçmektedir. Ayrıca, yetişkin bireyler, öğretmenler ve toplumsal meslek gruplarına yönelik geçerli ve güvenilir ölçme araçlarının sayıca az olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma hem alan yazına katkı sunmakta hem de uygulayıcılar için ölçek seçiminde yol gösterici bir nitelik taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler
Otizm Spektrum Bozukluğu, Ölçek Analizi, Sistematik Derleme, Ölçme Aracı
Kaynakça
- Ahmetoğlu, E., Burak, Y., ve Acar, İ. H. (2019). Otizmli Kaynaştırma/Bütünleştirme Öğrencisine Yönelik His, Tutum ve Görüşler Ölçeği'nin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(Ek Sayı), 231-249.
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th Edition). Washington DC: Printed Matter LLC.
- Aydın, O., Çökmüş, F.P., Aydemir, Ö., Herdem, A., Balıkçı, K., Sücüllüoğlu-Dikici, D., Öztekin, S., Akdeniz, F., Sarıkavak,
- Aşçıbaşı, K., Çöldür, E.Ö., Alçı, D., Aşık, E.A., Yüzeren, S., ve Köroğlu, E. (2017). DSM-5 Klinisyen Tarafından Puanlanan Otizm Spektrum ve Toplumsal İletişim Bozukluğu Şiddeti Ölçeği Türkçe Formunun Geçerliliği ve Güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18 (Ek sayı.2) :92-98.
- Batum, S. (2019). Otizm Spektrum Bozukluğuna (OSB) Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği'nin Türkçe Uyarlaması ve Öğretmenlerin OSB'ye Yönelik Tutumlarının Değerlendirilmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
- Batum, S., ve Aydın, A. (2021). Otizm Spektrum Bozukluğuna Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği'nin Türkçeye Uyarlanması. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5 (2), 1-24.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Autism Spectrum Disorder (ASD). https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/index.html
- Çetinoğlu, A. (2019). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Ergenlerde Sosyal Beceriler ve Duyusal Hassasiyet İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi.
- Diken, İ., Diken, Ö., Gilliam, J., Ardic, A., ve Sweeney, D. (2012). Validity and Reliability of Turkish Version of Gilliam Autism Rating Scale-2: Results of Preliminary Study. International Journal of Special Education, 27, 207-215.
- Eyuboglu, M., Eyuboglu, D., Ece, K. N., Yaylaci, F., Karadag, E., ve Arslantas, D. (2022). Development and Validation of the Parent-Rated Sensory Reactivity Scale for Children with Autism Spectrum Disorder. International Journal of Developmental Science, 16(1-2), 19-26.