Tip 2 Diyabetli Bireylerde Fiziksel Aktivite ve Obezite Üzerine Sosyodemografik Etkenlerin Rolü: Tanımlayıcı-Kesitsel Bir Çalışma
Öz
Amaç: Tip 2 diyabet mellitus (T2DM), insülin direnci ve beta hücre disfonksiyonu ile karakterize edilen yaygın bir metabolik bozukluktur. Beden kitle indeksi (BMI) ve fiziksel aktivite düzeyi (FAD), hastalığın ilerleyişi ve yönetiminde belirleyici göstergeler olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, T2DM tanısı almış bireylerin BMI ve FAD düzeylerinin çeşitli sosyodemografik değişkenler üzerindeki etkilerini incelemektir. Yöntem: Bu çalışma, betimsel bir araştırma olup küme modelinde tasarlanmıştır. Tip 2 diyabet teşhisi almış, 18 yaşı tamamlamış ve üzeri yaş grubunda bulunan 306 gönüllü birey dâhil edilmiştir. Veriler, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form (IPAQ-SF) ve araştırmacılar tarafından geliştirilen sosyodemografik bilgi formu ile toplanmıştır. Katılımcıların boy ve kilo ölçümleri yapılarak BMI değerleri hesaplanmıştır. Veriler, parametrik testler kapsamında bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve anlamlı farklılıkların belirlenmesi amacıyla Tukey HSD testi kullanılarak analiz edilmiş, istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Cinsiyetin FAD üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır (p>0.05); ancak kadın katılımcıların BMI değerleri erkeklere kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksektir (p=0.036). Sadece oral antidiyabetik ya da yalnızca insülin kullanan bireylerin FAD puanları, her iki tedaviyi bir arada kullananlara kıyasla daha yüksektir. Eğitim düzeyi arttıkça FAD da artmakta; lise ve üniversite mezunları benzer düzeyde aktivite göstermektedir. Bekar bireyler, evlilere kıyasla hem daha yüksek FAD düzeyine hem de daha düşük BMI değerine sahiptir. Yaş ilerledikçe FAD azalırken, BMI artmaktadır. Eğitim durumu ile BMI arasında anlamlı fark tespit edilmiştir; özellikle obez grubunda yer alan ilkokul mezunlarının BMI değerleri diğer gruplara göre daha yüksektir (p<0.01). Sonuç: Çalışma bulguları, düşük eğitim düzeyine ve yüksek BMI değerine sahip bireylerde yaşam kalitesini artırmak ve diyabetin etkin yönetimini desteklemek amacıyla, sosyodemografik özellikler dikkate alınarak yapılandırılmış, sürdürülebilir ve bireye özgü fiziksel aktivite müdahalelerinin geliştirilmesinin gerekli olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Sosyodemografik Etkenler, Tip 2 Diyabet,, BMI, Fiziksel Aktivite Düzeyi, Diyabet Yönetimi
Destekleyen Kurum
İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ KURULU Sağlık Bilimleri Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu
Proje Numarası
Karar Sayısı : 2024/6689
Etik Beyan
Başvurunuz; üniversitemiz Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi açısından uygun olupolmadığı hususundaki başvurusuna ilişkin raportör raporu görüşüldü. Çalışma Bilimsel Araştırma
ve Yayın Etiği Yönergesi açısından değerlendirildiğinde; çalışmanın etik açıdan uygun olduğuna;
oy birliği ile karar verilmiştir.
Kaynakça
- Alpar, R. (2020). Uygulamalı istatistik ve geçerlik-güvenirlik (6. baskı). Detay Anatolia Akademik Yayıncılık. American Diabetes Association Professional Practice Committee; 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes (2025). Diabetes Care 1 January 2025; 48 (Supp 1): S27–S49.
- Asfaw, M. S., & Dagne, W. K. (2022). Physical activity can improve diabetes patients' glucose control: A systematic review and meta-analysis. Heliyon, 8(12), e12267. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e12267
- Bird, S. R., & Hawley, J. A. (2017). Update on the effects of physical activity on insulin sensitivity in humans. BMJ Open Sport & Exercise Medicine, 2(1), e000143. https://doi.org/10.1136/bmjsem-2016-000143
- Craig, C. L., Marshall, A. L., Sjöström, M., Bauman, A. E., Booth, M. L., Ainsworth, B. E., ... & Oja, P. (2003). International physical activity questionnaire: 12-country reliability and validity. Medicine & science in sports & exercise, 35(8), 1381-1395.
- Çevikdizici, M. (2024). Tip 2 diyabetlilerde diyabet farkındalığı ve içgörü ölçeği'nin Türkçe uyarlaması: Güvenirlik ve geçerlik çalışması (Master tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Türkiye).
- Çiftçi, S., & Kutlutürkan, S. (2021). Tip 2 diyabetli hastalara bakım verenlerin diyabetle ilgili bilgi ve farkındalık düzeyleri. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi, 5(3), 256–265.
- Dinç, N., Güzel, P., & Özbey, S. (2018). Rekreasyonel fiziksel aktiviteler ile yaşam kalitesi arasındaki ilişki. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(4), 181-186.
- Em, K. (2015). Diyabet tanısıyla izlenen hastalarda yaşam kalitesi ve ilişkili faktörlerin incelenmesi: Türkiye için bir pilot çalışma. Konuralp Medical Journal, 7(2), 76–82.
- Ferry, B. (2022). Sports medicine: Athletes and physically active people with diabetes. FP Essentials, 518, 29–34.
- Kavuran, E., & Yıldız, E. (2020). Tip 2 diyabet hastalarının sağlığı geliştirici davranışlarının değerlendirilmesi. Sağlık ve Toplum, 30(2), 64–69.