Başa Çıkma: Bütüncül Bir Gözden Geçirme
Abstract
Psikolojik ve fizyolojik sağlığın önemli temellerinden biri değişimler ve zorlu yaşantılarla uyumlu bir şekilde başa çıkabilmektir. Başa çıkma, oldukça köklü bir geçmişe sahip olan ve günümüzde de çok fazla araştırmaya konu olan bir çalışma alanıdır. Öyle ki başa çıkmayı gerektiren yaşantılar ciddi yaşamsal zorluklardan günlük hayat streslerine kadar uzanmaktadır. Bununla birlikte epidemiyoloji, kişilik psikolojisi, bilişsel ve sosyal psikoloji ile tıp gibi çeşitli sağlık ve davranış bilimi disiplinleri de stres ve başa çıkma anlayışına katkıda bulunmuştur. Bu doğrultuda başa çıkma için pek çok farklı yaklaşım, model ya da ilişkili teoriler kapsamında açıklamalar getirilmeye çalışılmıştır. Her ne büyük ilerlemeler kaydedilmiş olsa da kullanılan kavramlar, sınıflama ve ölçme araçlarının farklılıkları, yapılan çalışmaları karşılaştırmayı güçleştirmekte bu nedenle araştırmaların da birbiri üzerine eklenemediği de göze çarpmaktadır. Bu makalenin amacı, başa çıkma alanına dair yaklaşımları, modelleri ve başa çıkma davranışlarına dair oluşturulmuş sınıflamaları bütüncül ve sistemli bir şekilde incelemektir. Bu bağlamda konu ile ilgili incelemeler yapmak isteyen araştırmacılar ve psikolojik danışmanlar başta olmak üzere, alanda çalışan sağlık uzmanları için var olan karmaşaları azaltabilmek ve bütüncül bir bakış açısı yaratabilmek hedeflenmiştir. Son olarak araştırmacılar için bazı öneriler de sunulmuştur.
Keywords
Başa Çıkma,stres,başa çıkma yaklaşımları,başa çıkma sınıflamaları,gözden geçirme
References
- Ağargün, M. Y., Beşiroğlu, L., Kıran, Ü. K., Özer, Ö. A. ve Kara, H. (2005). COPE (Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği): Psikometrik özelliklere ilişkin bir ön çalışma. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 6, 221-226.
- Alkan, N. (2004). Cognitive appraisals, emotion, and coping: A structural equation analysis of the interactional model of stress and coping. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
- Amirkhan, J. H. (1990). A factor analytically derived measure of coping: The Coping Strategy Indicator. Journal of Personality and Social Psychology, 59(5), 1066-1074. 158
- Amirkhan, J. H. (1994). Criterion validity of a coping. Journal of Personality Assessment, 62(2), 242-261.
- Ayers, T. S., Sandler, I. N., West, S. G. ve Roosa, M. W. (1996). A dispositional and situational assessment of children’s coping: Testing alternative models of coping. Journal of Personality, 64, 923–958.
- Baltaş, A. ve Baltaş, Z. (2013). Stres ve stresle başa çıkma yolları (35. baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
- Bargiel-Matusiewicz, K. ve Omar, H. A. (2015). Factors facilitating constructive coping with stress. Int J Child Adolesc Health, 8(1), 41-47.
- Basut, E. (2006). Stresle başa çıkma ve ergenlik. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 13(1), 31-36.
- Beck, A. T. (1970). Cognitive therapy: Nature and relation to behavior therapy. Behavior Therapy, 1(2), 184-200.
- Bektaş, M. ve Karagöz, Ş. (2017). Stresle başa çıkma tarzlarının yalnızlığa etkisi: Meslek yüksekokulu öğrencileri üzerinde bir araştırma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(21), 342-355.