BABURID (MUGHAL) CONTROL ON THE KHYBER PASS IN THE SIXTEENTH CENTURY

Hayber Geçidi tarih boyunca Türkistan ve Hindistan ulaşımı için kilit bir rol oynamıştır. Bu geçit tarihi süreçte çoğunlukla Kabulistan hükümdarları ve yerel kabileler tarafından kontrol edilmiş; kontrolü ele geçirmek için Hindistan yönünden yapılan girişimler büyük güçlükler arz etmiştir. Geçit, bütün on altıncı yüzyılı Babürlü hakimiyetinde geçirmiş olmasına rağmen görülmektedir ki merkezi yönetim ile öteki tarafındaki otonom yönetim arasında bir çatışma alanı hâline gelmiştir. Hindistan’da büyük ordulara ve zengin hazinelere sahip olmalarına ve göz alıcı başarılar elde etmelerine rağmen Babürlü padişahları Kabil’de konumlanan diğer hanedan mensupları ve onların destekçileri ile devamlı mücadele etmek durumunda kaldılar. Söz konusu iktidar kavgalarında Hayber iki fraksiyonu birbirinden ayıran esas doğal engel oldu. Babur Şah’tan Ekber Şah dönemine kadar geçit üzerinde süren hakimiyet mücadelesi sonraki yüzyıllarda garçekleşen Anglo-Afgan Savaşları gibi gelişmelerin de habercisi durumundadır. Bu çalışmada söz konusu güzergâh üzerinde gerçekleşen hakimiyet mücadelelerine, Hindistan hükümdarlarının bu vasıtayla gelebilecek saldırılara karşı aldıkları tedbirlere ve yolun söz konusu dönemde oynadığı ticari role değinilmekte ve bu bağlamda bir değerlendirme sunulmaktadır.

The Khyber Pass played a key role throughout history for the transit of Turkestan and India. This pass mostly remained under the control of the rulers of Kabulistan and the local tribes in the historical course; and attempts made from the Indian side to gain control met with great difficulties. The pass had spent the whole sixteenth century under Baburid (Mughal) rule, albeit it appears that it had become an area of conflict between the central government and the autonomous administration on the other side of it. Despite them having great armies and rich treasures and achieving spectacular success in India, the Baburid emperors had to constantly struggle with other members of the dynasty and their supporters located in Kabul. In these power struggles, Khyber became the main natural barrier separating the two factions. The struggle for dominance over the pass from Babur Shah to the reign of Akbar Shah is also a harbinger of developments such as the Anglo-Afghan Wars that took place in the following centuries. In this study, the struggles for domination on the route in question, the measures taken by the rulers of India against the attacks that could come through it, and the commercial role of the road in the said period are discussed and an assessment is presented in this context.