RUSYA İMPARATORLUĞUN’DA İNORODETS KAVRAMI VE “1822 YILI GAYRİRUSLARIN YÖNETİMİ NİZAMNAMESİ”NE GÖRE SİBİRYA TATARLARINA KISA BİR BAKIŞ
Öz
16.-19. yüzyıllar arasında Rusya devletine birçok halkın ve kabilenin dahil olmasıyla bunları idarî ve hukukî olarak adlandırmak ve sınıflandırmak meselesi peyda olmuştur. Terminolojideki belirsizlik, tabiatıyla idarî alanlara da etki etmiş, hak ve görevlerin çerçevesinin belirlenmemesi beraberinde karmaşayı ve suistimalleri beraberinde getirmiştir. Kendine yeni, farklı unsurlar katan yapı, ya yeni olanı kendi içerisinde yok etmeye çalışacak ya da adaptasyon ile farklı olanı kendine bağlı özgün bir yapı olarak muhafaza edecektir. Bu çalışmanın konusu kendi çağının ilerisinde reformist bir hukuk adamının, M.M. Speranski’nin liderliğinde çıkmış, 1822 Gayrirusların Yönetimi Nizamnamesi’ni ve onun sınırlarını belirlediği haliyle inorodets kavranmının teşekkülü ve kapsamıdır.
Anahtar Kelimeler
İnorodets, Gayrirus, Sibirya, Rusya İmparatorluğu, M.M. Speranski, Yasallaşma.
Kaynakça
- “İnoy”, Etimologiçeskiy Onlayn-Slovar’ Russkogo Yazıka Krılova G.A. URL: https://lexicography.online/etymology/krylov/%D0%B8/%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B9 Erişim Tarihi: 18.12.2022.
- “Slovar’ Akademii Rossiyskoy”, URL: https://runivers.ru/lib/book3173/ Erişim Tarihi: 18.03.2022.
- ADRİANOVOY-PERETS, V.İ. (Ed.), Povesti Vremennıh Let, Çev. D.S. Liha-çeva, SPB., RAN, 1996.
- AYUPOVA, Dilyaram, “Uygurların Kazakistan’a Yerleşmesi ve Bugünkü Du-rumları”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üni-versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2019.
- BOBROVNİKOV, V.O. ve MİRİ, S.J. (Haz.), “Svoi ‘Çujiye’: İnorodtsı i Tu-zemtsı v Rossiyskoy İmperii”. Oriyentalizm vs. Oriyentalisti-ka (Sbornik Statey), Moskova, Sadra, 2016, s. 167-206.
- BROKGAUZ, F.A. ve EFRON, İ.A., “Ordıntsı”, Entsiklopediçeskiy Slovar’, C. 22, SPB., Tipo-Lit. İ.A. Efrona, 1897, s. 123.
- DAL, V.İ., “Yasak”, Tolkovıy Slovar’ Jivogo Velikorusskogo Yazıka, SPB.-Moskova, İzdaniye Knigoprodavtsa-Tipografa M.O. Vol’fa, 1882, s. 701.
- DAMEŞEK, L.M. ve DAMEŞEK, L.İ. Yasak v Sibiri v XVIII-Naçale XX Veka, İrkutsk, İzd-vo İGU, 2014.
- DURANLI, Muvaffak, “Saha (Yakut) Türklerinin Hristiyanlaştırılma Sürecine Genel Bir Bakış”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, C. VIII, S. 2, İzmir, 2008, s. 81-86.
- KORF, M.A., Jizn Grafa Speranskogo, C. 1-2, SPB., Tip. II-go Otdeleniya Sobstvennoy E.İ. V. Kantselyarii, 1861.