19. Yüzyılda Osmanlı Devleti ve İran Yenileşme Hareketlerinde İki Önemli Şahsiyet: Mustafa Reşit Paşa ve Mirza Taki Han

The Ottoman Empire and Iran's reform movements were shaped in similar conditions in the 19th century. Both states have made some arrangements in order to combat the political and economic weaknesses they have fallen into. The Ottoman Empire and Iran, which had intense political, cultural and eco-nomic relations with each other throughout history, went through similar pro-cesses in the 19th century. In the Ottoman Empire, Mustafa Reşit Paşa, who was the architect of the Tanzimat Edict and one of the most important states-men of the period, carried out radical reforms in his duty as grand vizier, which he carried out 6 times between 1846-1858. The period in which important modern changes were made in Iran coincides with the vizier years of Mirza Taki Khan (1848-1851), the vizier of Nasreddin Şah (1848-1896), the fourth ruler of the Qajar Dynasty. Both figures made innovations in order to strengthen the central authority in the state administration, to make regulations in financial matters and to establish the rule of law. In this study, the contributions of two important statesmen of the Ottoman Empire and Iran to the modernization process in their countries will be tried to be shown comparatively. In the re-search, examination works prepared by Turkish and Iranian historians were used.

Osmanlı Devleti ve İran yenileşme hareketleri 19. yüzyılda benzer koşullar içerisinde şekillenmiştir. İki devlet de içine düştüğü siyasi ve ekonomik güçsüzlüklerle mücadele etme amacıyla birtakım düzenlemeler gerçekleştirmiştir. Tarih boyunca birbirleri ile yoğun siyasi, kültürel ve ekonomik ilişkiler içinde bulunmuş olan Osmanlı Devleti ve İran’ın 19. yüzyıldaki yenileşme çabaları, benzer koşullarda birbirine yakın süreçlerden geçmiştir. Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Fermanı’nın mimarı ve devrin en önemli devlet adamlarından Mustafa Reşit Paşa 1846-1858 yılları arasında 6 kez yürüttüğü sadrazamlık görevinde köklü reformlar gerçekleştirmiştir. İran’da ise modern anlamda önemli değişikliklerin yapıldığı dönem, Kaçar Hanedanının dördüncü hükümdarı Nasreddin Şah’ın (1848-1896) veziri Mirza Taki Han’ın vezirlik yıllarına (1848-1851) denk gelmektedir. Her iki şahsiyet de devlet yönetiminde merkezi otoritenin güçlendirilmesi, malî konularda düzenlemelerin yapılması ve kanun üstünlüğünün tesis edilmesi adına yenilikler yapmıştır. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti ve İran’ın iki önemli devlet adamının ülkelerindeki modernleşme sürecine katkıları, karşılaştırmalı olarak gösterilmeye çalışılacaktır. Araştırmada, Türk ve İran tarihçileri tarafından hazırlanmış tetkik eserlerden faydalanılmıştır.