BÂBÜRLÜ-SAFEVÎ İLİŞKİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ

Bu çalışmada, tarihsel süreçte çağdaş iki Türk devleti olan Bâbürlüler ve Safevîler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bâbürlü-Safevî ilişkileri, dostane ittifaklardan yoğun rekabete kadar uzanan karmaşık bir yapıya sahipti ve esas olarak Kandahar gibi stratejik konumların kontrolü etrafında şekilleniyordu. Başlangıçta, iki imparatorluk, Bâbür Şah’ın zamanında Safevîlerin onun çabalarını desteklediği dönemden beri, mezhepsel farklılıklara (Bâbürlüler çoğunlukla Sünnî, Safevîler ise Şii idi) rağmen dostane ilişkiler içindeydi. Hümayun Şah sürgünde iken Safevîlerden sığınak ve askeri yardım istediğinde bu dostluk devam etti. Ancak 17. yüzyılda, özellikle Şah Abbas'ın 1622’de Kandahar’ı ele geçirmesi ve ardından Bâbürlerin burayı geri almaya çalışmasıyla beraber bu iki Türk devleti arasındaki dostane ilişkiler, yerini gerginliğe bıraktı. Uzun süre devam eden bu gerginlik, 1637-1638 ve 1649-1653 yıllarında Kandahar ve çevresindeki bölgelerin kontrolü için yapılan Bâbürlü-Safevî savaşları gibi mücadelelerle doruğa ulaştı. Böylece Bâbürlüler ve Safevîler arasındaki diplomatik ilişkiler, Bâbürlülerin iç miras mücadeleleri ve diğer bölgesel güçlerle ittifaklarının etkisiyle, düşmanlık ve gerginlik dönemleri arasında gidip geldi. Bu bağlamda 17. yüzyılın sonlarından 18. yüzyılda Safevî İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar ilişkiler büyük ölçüde rekabetle şekillendi. Dolayısıyla Bâbürlü-Safevî ilişkilerinin başlangıçtan sonuna dek ne şekilde tezahür ettiği, bu araştırma ile izaha çalışılmış ve benzer konularda yapılacak bilimsel araştırmalara katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

This study examines the relations between the Baburids and the Safavids, two contemporary Turkish states in historical terms. Baburid-Safavid relations were complex, ranging from friendly alliances to intense rivalry, and were shaped primarily around control of strategic locations such as Kandahar. Initially, the two empires maintained friendly relations despite their sectarian differences (the Baburids were predominantly Sunni, while the Safavids were Shiite), dating back to the period when the Safavids supported the efforts of Babur Shah. This friendship continued when Humayun Shah sought refuge and military aid from the Safavids while in exile. However, in the 17th century, particularly after Shah Abbas captured Kandahar in 1622 and the Baburids subsequently attempted to retake it, the friendly relations between these two Turkic states gave way to tension. This prolonged situation culminated in conflicts such as the Baburid-Safavid wars of 1637-1638 and 1649-1653 over control of Kandahar and the surrounding regions. Thus, diplomatic relations between the Baburids and the Safavids fluctuated between periods of hostility and tension, influenced by the Baburids internal succession struggles and their alliances with other regional powers. In this context, relations were largely shaped by competition from the late 17th century until the collapse of the Safavid Empire in the 18th century. Therefore, this study attempts to explain how Baburid-Safavid relations manifested themselves from beginning to end.