PASİNLER (KAPETRON) SAVAŞI SONRASINDA SELÇUKLU-BİZANS DİPLOMATİK SÜRECİ: HRİSTİYAN ve İSLÂM KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRMALI TAHLİLİ

1048 Pasinler (Kapetron) Muharebesi, Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasındaki yalnızca askerî bir çarpışma olmanın ötesinde, her iki siyasi gücün diplomatik tanınma ve ideolojik meşruiyet inşası süreçlerini başlatan kurucu bir evredir. Bu çalışma, muharebenin ardından yürütülen diplomatik faaliyetleri, elçilik teatilerini ve antlaşma şartlarını Hristiyan ve İslâm tarih yazıcılığının mütekati metinleri üzerinden karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, imparatorluk merkezli ve yerel anlatılar ile İslâm fetih geleneğinin aynı tarihsel hadiseyi retoriksel olarak nasıl farklı kurguladığını ortaya koymayı gaye edinmektedir. Mervânî Emîrliği’nin arabuluculuk rolü, Kafkasya jeopolitiğinde kilit öneme sahip Gürcü komutan Liparit’in serbest bırakılması ve İstanbul’daki caminin onarılıp Abbâsî Halifesi ile Tuğrul Bey adına hutbe okutulması gibi antlaşma maddeleri, sembolik ve diplomatik yönleriyle tahlil edilmiştir. Elde edilen veriler, antlaşmanın Selçuklular açısından sınır güvenliğinden ziyade, Bizans İmparatorluğu başkentinde Sünnî İslâm dünyasının meşru lideri olarak tanınma gayesi taşıdığını ve bu sürecin 1055’teki Bağdat harekâtının fikri altyapısını hazırladığını göstermektedir. Makale, 1048 diplomatik müzakerelerinin XI. yüzyıl Türk-Bizans münasebetlerinin teşekkülündeki belirleyici rolünü belirlemektedir.

The 1048 Battle of Pasinler (Kapetron) represents significantly more than a mere military confrontation between the Great Seljuk Empire and the Byzantine Empire; it constitutes a foundational phase that initiated the processes of diplomatic recognition and the construction of ideological legitimacy for both political powers. This study examines the post-battle diplomatic activities, embassy exchanges, and treaty stipulations through a comparative approach, utilizing the intersecting texts of Christian and Islamic historiography. The research aims to reveal how imperial-centric and regional narratives, alongside the Islamic conquest tradition, constructed divergent rhetorical accounts of the identical historical event. The mediating role of the Marwanid Emirate, the release of the Georgian commander Liparit IV of Kldekari a figure who has importance in the Caucasus geopolitics and treaty conditions such as the restoration of the mosque in Constantinople to have the khutba recited in the names of the Abbasid Caliph and Tughril Beg, are analyzed in terms of their symbolic and diplomatic dimensions. The findings demonstrate that, from the Seljuk perspective, rather than constituting the border security; it aimed at securing recognition as the legitimate leader of the Sunni Islamic world within the Byzantine capital, thereby establishing the ideological infrastructure for the 1055 entry into Baghdad. Ultimately, the article determines the decisive role of the 1048 diplomatic negotiations in the formation of eleventh-century Turco-Byzantine relations.