SAFEVİ HÜKÜMDARI ŞAH I. ABBAS’IN OSMANLI DEVLETİ’NİN HİNDİSTAN TİCARETİNDEKİ ROLÜNÜ ENGELLEME FAALİYETLERİ
Öz
XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı Devleti’nin topraklarından geçen Asya ticareti, üç ana güzergâhı takip ederek Avrupa’ya yayılmıştır. Bu ana yollardan birincisi Orta Asya, İran, Hazar’ın kuzeyi, Kafkasya, Karadeniz ve Balkanları; ikincisi İran, Suriye ve Anadolu’yu; üçüncüsü ise Hint Denizi, Basra Körfezi, Suriye veya Kızıldeniz üzerinden İskenderiye yolunu takip etmiştir.
Bu üç ana güzergâhta gerçekleşen Osmanlı ile Hindistan ticaretine, iki ülke arası mesafeden dolayı, başta İran olmak üzere, Portekiz, İngiltere ve diğer Avrupa devletleri de yer yer müdahil olmuştur. Böylece Osmanlı ile Hindistan arasında akan ticaretin kıtalararası bir siyasî çekişmeyi de beraberinde getirdiği görülmüştür.
Bu bağlamda, bu çalışmamızda esas itibariyle, Osmanlı ile Hindistan arasında gerçekleşen ticaretin önemi ve bu ticaret akışına İran’ın etkisi değerlendirilecektir. Özellikle de Safevî hükümdarlarından Şah I. Abbas döneminde (1587-1629) meydana gelen siyasi gelişmelerin Osmanlı ticaretine bıraktığı etkisi hususunda konuya açıklık getirilecektir.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı Devleti,Safevi Devleti,Şah I. Abbas,Hindistan Ticareti
Kaynakça
- 166 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937-1530), Dizin ve Tıpkı Basım, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Ankara 1995.
- 7 Numaralı Mühimme Defteri (975-976/1567-1569), Özet-Transkripsiyon-İndeks, C.I, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Ankara, 1998.
- 82 Numaralı Mühimme Defteri (1026-1027 / 1617-1618), Özet - Transkripsiyon - İndeks ve Tıpkıbasım, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Ankara, 2000.
- ACAR, Sadık, “Orta Doğu’nun Dünya Ticareti Bakımından Önemi ve Körfez Bunalımı Sonrası Beklentiler”, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi (D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi), C. 7, S. 1, 1992, ss. 147-154.
- ALKAN, Nilüfer, “15. Ve 16. Yüzyıllarda İran İpek Yolunda Kervanlar”, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl: 7, S. 11, 2006/2, ss. 141-157.
- AYDOĞMUŞOĞLU, Cihat, “Şah Abbas Devrinde (1587-1626) İran’da Ticarî Hayat”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (TAED), S. 48, Erzurum, 2012, s. 365-386.
- AYDOĞMUŞOĞLU, Cihat, “Şah Abbas ve Zamanı”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih (Genel Türk Tarihi) Anabilim Dalı Basılmamış Doktora Tezi, Ankara, 2011.
- BRAUDEL, Fernand, II. Felipe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyası, C. 2, Çeviren: Mehmet Ali Kılıçbay, İmge Kitabevi, Ankara, 1994.
- DEDEYEV, Bilal, “Çaldıran Savaşı’na Kadar Osmanlı-Safevi İlişkilerine Kısa Bir Bakış”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 2, S. 6, 2009, ss. 126-135.
- EMECEN, Feridun, “Selim I”, İslam Ansiklopedisi (DİA), C. 36, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 2009.