İRAN TÜRKMENLERİNİN “NAMAZLIK”’LARININ DESEN VE MOTİFLERİNE DAİR BİR ARAŞTIRMA
Öz
Türkmen halkı, Türkmenistan ve İran’ın kuzey doğusunda, ürkmen Sahra adını alan bölgede yaşar. Türkmenlerin soyu, Oğuz Türklerine dayanmaktadır. Kültürlerini asırlarca muhafaza edebilmişlerdir. Türkmenlerin gelenekleri ve el sanatları bu bölgede devam etmektedir. Dokumacılık, bu el sanatlarından birisidir. Halı ve diğer dokuma ürünleri, Türkmen Sahra bölgesinde ve Türkmenlerde hem sanat eseri hem de evin ekonomisine katkı sağlayan önemli bir metadır. Bu ürünler, Türkmenlerin düşünce dünyalarını ve inançlarını kendi üzerinde taşımaktadır. Bu değerleri bir tarihi belge gibi işleyen Türkmen kadınlar, geleneklerini ve ayinlerini motiflerin içerisinde gizemli bir biçimde yansıtmışlardır. Ancak bu gizemi çözebilmek için Türk ve Türkmen kültürünü iyice araştırmak gerekir. Türkmenlerin desen ve motif özellikleri, bu topluluğun İslam dinini kabul etmesinden sonra yeni bir boyut kazanmıştır. Bu yeni üslubu, özellikle dini mekânlarda ve dine ait ögelerde bulmak oldukça mümkündür. Seccade, İslam’ın hem dini hem de sanatsal ögelerinden birisidir. Türkmenler, diğer Müslüman topluluklarda olduğu gibi evlerinde kadınların kendi elleriyle dokudukları seccadelerin üzerinde namazlarını kılarlar. Bu makalede İran’ın Türkmen Sahra bölgesinde bulunan seccade türleri gözden geçirilecek, bu seccadelerin üzerinde yer alan yöresel ikonlar, semboller ve nakışlar analiz edilmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- BODAĞİ, Zabihollah,. Niyazcan ve Türkmen Halısı, Farhangan Yayınevi, Tahran, 1992
- BOGOLIUBOV, Andrei Andreevich, Türkmen Halıları, Farsça’ya çeviren: Nazdiba (Hazime Alem), İran Halı Müzesi, Tahran, 1971
- COOPER, J. C., An İllustrated Encyclopaedia of Traditional Symbols. London: Thames and Hudson, 1978
- ÇATALBAŞ, Resul, “Türklerde Hayvan Sembolizmi ve Din İlişkisi”, Turan-Sam: Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi Dergisi, Cilt:3, Sayı:12, Kars, 2011, s.49-60
- ÇELİKER, Deniz, “Geçmişten Günümüze Türklerde Keçecilik ve Keçe Yapımında Yeni Teknikler”, Art-e Sanat Dergisi, sy4 (2011), s. 1-22
- ERGÜR, Atila, Tekstil Terimleri Sözlüğü, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, İstanbul. 2002
- ETİKAN, Sema, “Seccade Halılarda Kullanılan Bazı Motifler ve Bu Motiflerin İslam Sanatında Yeri”, ICANAS 38, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu (2007), s. 545-563
- E. WRİGHT, Richard, “Reflections on the Engsi”, http://www.richardewright.com/0406_engsi.html (Erişim: 01.04.2019)
- GLUK, Jay Fred & GLUCK, Sumiye (Hiramoto), İran el sanatlarına bir Bakış, Çev. Hamid Enayat, Tahran: Bank Melli Iran Yayınları, 1976
- GOLİ, Aminollah, Türkmenlerin Sosyal ve Siyasi Tarihi, Elm Yayınevi, Tahran, 1987