Dijitalleştirme Çalışmalarında El Yazması Metinlerin Yapay Zekâ Yardımıyla Deşifre Edilmesi eScriptorium Programı Örneği

Öz

Son yıllarda İlahiyat sahasında dijital beşerî bilimlere artan ilgi, araştırmacı ve akademisyenleri bu konuda toplantılar düzenlemeye yönlendirmiştir. Dijital İlahiyat çalışmaları üzerine düzenlenen bir dizi toplantıda araştırmacıların bu konuda bilgilendirilip disiplinler arası yeni çalışma alanlarına yönlendirilmesi hedeflenmektedir. Bu araştırma notu, el yazmalarının dijitalleştirilmesi amacıyla eScriptorium programının pratik kullanımını konu edinmektedir. Bu yazı, programın avantaj ve dezavantajlarını tartışmayı, aynı zamanda taranan metinlerde karşılaşılan problemlere ve bunların çözümüne dair öneriler sunmayı hedeflemektedir. Bu amaç doğrultusunda araştırmacıların bu programı ne şekilde kullanması gerektiğine dair program içerisinden örnekler ortaya konmuştur. eScriptorium her ne kadar makine öğretimiyle yazma eserlerin dijitalleştirilmesi amacına matuf olarak geliştirilen bir program olsa da belirli düzeylerde manuel müdahalelere ihtiyaç duymaktadır. Bu sebeple dijital beşerî bilimler sahasında mühendisler ve sosyal bilimcilerin ortak çalışma grupları oluşturarak mevcut programları geliştirmesi ve yeni programlara imza atması gerekmektedir. Programların mantığı ve yapay zekânın işleyişine vukufiyetin artması, muhtemel program yazılımlarının hata oranlarının zamanla azalmasına vesile olacaktır. Böylece süreç içerisinde doğru veri girişleriyle nete yakın veriler elde etme ihtimali kuvvet bulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital beşerî bilimler
• yapay zekâ
• dijital İlahiyat çalışmaları
• el yazmaları.

Deciphering Manuscript Texts with the Assistance of Artificial Intelligence in Digitization Studies The Case of the eScriptorium Program

Öz

In recent years, the growing interest in digital humanities within the field of theology has led researchers and academics to organize meetings on this subject. A series of conferences on Digital Theological Studies aims to inform researchers and guide them towards new interdisciplinary areas of study. Artificial intelligence models developed especially on Arabic texts contribute to more accurate reading of manuscripts. This article focuses on the practical use of the eScriptorium program for the digitization of manuscripts. Its purpose is to assess the advantages and disadvantages of the program, while also providing recommendations for solving the problems encountered in the scanned texts. In line with this objective example from within the program are presented to demonstrate how researchers should utilize it. Although eScriptorium is a program developed for the digitization of manuscripts through machine learning, it still requires manual intervention at certain levels. Therefore, it is necessary for engineers and social scientists to form collaborative working groups within the digital humanities field to improve existing programs and develop new ones. A deeper understanding of the logic of these programs and the functioning of artificial intelligence will contribute to the reduction of potential software errors over time. Consequently, the likelihood of obtaining near-accurate data through proper data entries will be strengthened throughout the process.

Anahtar Kelimeler

• Digital Humanities
• Artificial Intelligence
• Digital Theological Studies
• manuscripts

Kaynakça

1. Doğan, Nuran Sarıcı, “Uygulamalı Dijital İlahiyat Araştırmaları I Eğitim Programı Tanıtımı ”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 66 (2024): 257-60.
2. About (openiti.org) (Erişim: 13.12.2024).
3. https://www.dijitalilahiyatarastirmalari.com/about-4. (Erişim: 13.12.2024).
4. https://www.transkribus.org/ (Erişim: 13.12.2024)
5. https://www.youtube.com/watch?v=N0hSNC3YvD4 (Erişim: 13.12.2024).
6. jallen22 | School of Languages, Literatures, and Cultures (umd.edu) (Erişim: 13.12.2024).