Birmingham Varakları

Öz

Birmingham Üniversitesi’nin 2015 yılında kamuoyuna duyurduğu iki mushaf varağı, karbon-14 testine göre MS 568–645 yılları arasında yazılmış görünmektedir. Bu sonuç, Kur’an’ın Hz. Osman döneminden önce yazılmış olabileceği yönünde geniş yankı uyandırmıştır. Ancak bu çalışma, söz konusu tarihlendirmenin tarihî bilgiler ve nüshanın imla verileriyle çeliştiğini ortaya koymaktadır. Birmingham Varakları’nda yer alan ayetlerin hem içerik hem de sûre sıralaması açısından Hz. Osman mushaflarıyla birebir örtüştüğü tespit edilmiştir. Bu durum, varakların Hz. Osman döneminde standardize edilen mushaflardan birinden veya o mushaflardan istinsah edilen bir nüshadan yazıldığını göstermektedir. Ayrıca Kehf sûresi 26. âyetindeki “تُشْرِكْ” kelimesine uygulanan noktalama biçimi, Şam kıraat geleneğine ve dolayısıyla Hz. Osman’ın Şam’a gönderdiği mushafa işaret etmektedir. Tüm bu deliller, varakların karbon-14 testinin öne sürdüğü tarihlerden daha geç bir döneme, yani Hz. Osman mushaflarının istinsah sürecine ait olduğunu düşündürmektedir. Dolayısıyla bu varakların Kur’an metninin erken dönemdeki farklı bir versiyonuna değil, bilakis Hz. Osman döneminde tespit edilen resm-i mushaf geleneğine bağlı bir nüshaya ait olduğu sonucuna varılmıştır. Testin yeniden yapılması önerilmekle birlikte mevcut bulgular, Birmingham Varakları’nın en erken 7. yüzyıl ortalarına, muhtemelen Şam mushaf çevresine ait olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Birmingham Varakları
• Hz. Osman Mushafları
• Şam Kıraati
• Radyokarbon Tarihlendirmesi
• Kur'an Yazması

Birmingham Qur'anic Manuscripts

Öz

The two Qurʾānic folios announced by the University of Birmingham in 2015 were dated by radiocarbon analysis to between 568 and 645 CE. This result generated wide attention, as it implied that the Qurʾān might have been written before the caliphate of ʿUthmān ibn ʿAffān. However, this study demonstrates that such dating contradicts both historical evidence and the codicological features of the manuscript. The verses contained in the Birmingham Folios correspond exactly—both in wording and in sūrah order—to the ʿUthmānic codices. This indicates that the folios were copied either directly from one of these standardized codices or from a manuscript derived from them. Furthermore, the diacritical marking of the word “تُشْرِكْ” in Q 18:26 points to the Syrian qirāʾa tradition, and thus to the codex that Caliph ʿUthmān is reported to have sent to Damascus. Taken together, these observations suggest that the folios belong not to a pre-ʿUthmānic stage of the Qurʾān but rather to the transmission process of the ʿUthmānic recension. While a repetition of the radiocarbon test is recommended, the current evidence indicates that the Birmingham Folios most likely date from the mid-7th century and are associated with the Syrian codex tradition established during the ʿUthmānic standardization.

Anahtar Kelimeler

• Birmingham Manuscript Folios
• ʿUthmānic Codices
• Syrian Qirāʾa Tradition
• Radiocarbon Dating
• Qur'anic Manuscripts

Kaynakça

1. Abdülfettâh b. Abdülganî, el-Ferâidü’l-hisân fî addi âyi’l-Kur’ân, Medine: Mektebetü’d-dâr, 1404.
2. Altıkulaç, Tayyar, Günümüze Ulaşan Mesâhif-i Kadîme İlk Mushaflar Üzerine Bir İnceleme, İstanbul: IRCICA, 2015.
3. Bennâ, Ahmed b. Muhammed, İthâfü fuzalâʿi’l-beşer fi’l-kırââti’l-erba‘ati ‘aşer, nşr. Şaban Muhammed İsmâil, Beyrut: Âlemü’l-kütüb, 1407/1987.
4. Dânî, el-Mukni‘ fî ma‘rifeti mersûmi mesâhifi’l-emsâr (nşr. Muhammed Ahmed Dehmân), Dımaşk 1359/1940.
5. Dânî, et-Teysîr fi’l-kırââti’s-seb‘, nşr. Otto Pretzl, İstanbul: Matbaatü’d-devle, 1930.
6. Ebû Dâvûd, Süleyman b. Necâh, Muhtasaru’t-Tebyîn li hicâi’t-tenzîl, nşr. Ahmed b. Ahmed b. Muammer Şirşâl, Medine: Fehresetü mektebeti’l-Melik, 1423/2002.
7. Fedeli, Alba, Early Qur’anic Manuscripts, Their Texts, and the Alphonse Mingana Papers Held in the Department of Special Collections of the University of Birmingham (doktora tezi), University of Birmingham, 2015.
8. Gökkır, Nemettin, Birmingham Üniversitesi, Mingana 1572a Kur’an Fragmanları Hakkında Rapor, KURAMER Arşivi, 2015.

9. Himyerî, Beşir Hasan, Mu‘cemu’r-resmi’l-Osmânî, Riyad: 1436/2015.
10. İbnü’l-Cezerî, en-Neşr fi’l-kırââti’l-aşr, nşr. Ali Muhammed ed-Dabbâʿ, Kahire, Matbaatü Mustafa Muhammed, ts.
11. İbn Vesîk, el-Câmi‘ li-mâ yuhtâcü ileyhi min resmi’l-Mushaf, nşr. Gānim Kaddûrî Hamed, Bağdad: Dârü’l-enbâr, 1408/1988.
12. Karabıyık, Elif Behnan, Birmingham Varakları Hakkında Rapor, KURAMER Arşivi, 2015.
13. Mehdevî, Hicâ’ü mesâhifi’l-emsâr, nşr. Muhyiddin Abdurrahman Ramazan, Mecelletü Ma‘hedi’l-mahtūtâti’l-‘Arabiyye içinde, XIX/1 (1393/1973), s. 54-141.
14. Muhallelâtî, Rıdvân b. Muhammed. b. Süleyman, İrşâdü’l-Kurrâ’ ve’l-kâtibîn, nşr. Ebü’l-Hayr Ömer Mâlem el-Merâtî, Kahire: Mektebetü’l-İmâmi’l-Buhârî 1435/2014.
15. Mushaf-ı Şerîf: Bibliothèque Nationale, Paris, haz. Tayyar Altıkulaç, İstanbul: IRCICA, 1436/2015.
16. Nâitî, Muhammed Gavs el-Erkâtî, Nesru’l-mercân fî resmi nazmi’l-Kur’ân, Haydarabât, ts.
17. Zerkeşî, Bedrüddin Muhammed b. Abdillah, el-Burhân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân (nşr. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrâhim), Kahire: Dârü’t-turâs, 1376/1957.