İlk Türk Kanun Koyucu Hammurabi: Dârülfünun Hukuk Fakültesi’nde Usûl-i Fıkıhtan Tarih-i Hukuk Dersine Geçiş ve “Müderrisler Münakaşası” (1925–1928)

Öz

Bu makale, erken Cumhuriyet döneminde Dârülfünun Hukuk Fakültesi’ndeki usûl-i fıkıh dersinin yerine ikame edilen tarih-i hukuk dersi ile bu derste savunulan tezlerin yol açtığı M. Fuat Köprülü-Yusuf Ziya arasındaki meşhur “müderrisler münakaşası”nı incelemektedir. Dönemin seküler ve milliyetçi hukuk anlayışıyla uyumlu bir perspektife sahip olan ve bu doğrultuda tarih-i hukuk kürsüsüne atanan Yusuf Ziya, derslerinde dünyaya medeniyeti öğreten kavmin Türkler olduğu, Yunan medeniyetinin Türk kökenli ve Hammurabi’nin de ilk Türk kanun koyucu olduğu yönünde pek çok ilginç iddia ortaya atmıştır. Köprülü, bu görüşleri “saçma” ve gayri ilmî bularak sert bir polemik başlatmış; tartışma kısa sürede öğrenci protestolarına ve fakülteler arası bir krize dönüşmüştür. Makale, çekişmeyi çözmek üzere Dârülfünun Divanı tarafından kurulan hey’et-i mütehassısanın, Köprülü’yü ilmî bakımdan haklı bulan raporuna rağmen, bu kararın niçin resmen ilan edilmediğini irdelemekte ve dönemin basınında “örtbas” edildiği belirtilen sürecin arka planını incelemektedir. Çalışma, sürecin ilmî kriterlerden ziyade siyasî parametrelerle şekillendiğini; Mustafa Kemal’in Yusuf Ziya’nın tezlerini kişisel olarak savunmasının ve bunları yakın tarihte şekillenecek Türk tarih tezi ve Güneş-Dil teorisi açısından faydalı görmesinin belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak bu hadise, erken Cumhuriyet’te tarih yazımı ile siyaset arasındaki gerilimli ilişkinin ve bu disiplinin ulus-devlet inşasında üstlendiği işlevin çarpıcı bir örneği olarak analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• M. Fuat Köprülü
• Yusuf Ziya
• Tarih-i hukuk
• Milliyetçi tarih yazımı
• Erken Cumhuriyet ideolojisi

Etik Beyan

Makalede atıf yapılan Almanca üç adet gazete haberinin çevirisi ve metin çözümlemesi yapay zeka desteğiyle gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Makalenin son halini okuyarak kıymetli görüşlerini esirgemeyen hukuk tarihçileri Dr. Yasin Yılmaz ve Arş. Gör. Musa Süheyl Baysal'a müteşekkirim. Ayrıca makaleye gerek üslup gerekse de bilgi açısından yaptıkları önemli tashihler için hakem hocalarımıza da teşekkürü borç bilirim.

Hammurabi as the First Turkish Lawgiver: The Transition from Uṣūl al-Fiqh to the History of Law Course at the Dār al-Funūn Faculty of Law and the “Professors’ Dispute” (1925–1928)

Öz

This article examines the famous “professors’ dispute” (müderrisler münakaşası) between Fuat Köprülü and Yusuf Ziya, which was engendered by the history of law course—substituted for uṣūl al-fiqh at the Dār al-Funūn Faculty of Law during the early Republican period—and the theses defended within this course. In his lectures, Yusuf Ziya, who had been appointed to the history of law chair as a result of his perspective’s alignment with the era’s secular and nationalist conception of law, advanced numerous claims. He asserted that the Turks were the people who had taught civilization to the world, that Greek civilization was of Turkish origin, and that Hammurabi was the first Turkish lawgiver. Köprülü dismissed these views as “absurd” and unscientific, sparking a fierce polemic; the debate rapidly escalated into student protests and an inter-faculty crisis. The article investigates why the decision of the expert committee (hey’et-i mütehassısa) established by the Dār al-Funūn Council to resolve the confl ict was never off icially announced, despite its report vindicating Köprülü on scholarly grounds, and examines the background of this process, which the contemporary press described as a “cover-up.” The study demonstrates that the process was shaped by political parameters rather than scholarly criteria; it reveals the decisive role of Mustafa Kemal, who personally defended Yusuf Ziya’s theses and viewed them as beneficial for the soon-tobe-formulated Turkish History Thesis and the Sun Language Theory. Ultimately, this episode provides a striking example of the tense relationship between historiography and politics in the early Republic, and the function this discipline assumed in the nation–state building process.

Anahtar Kelimeler

• Fuat Köprülü
• Yusuf Ziya
• History of law
• Nationalist historiography
• Early Republican ideology

Etik Beyan

The translation and text analysis of the three German newspaper articles cited in the article were carried out with the assistance of artificial intelligence.

Teşekkür

I am grateful to legal historians Dr. Yasin Yılmaz and Res. Asst. Musa Süheyl Baysal for reading the final version of the article and generously sharing their valuable comments. I would also like to thank our referee scholars for the important corrections they made to the article, both in terms of style and content.

Kaynakça

1. Ahenk, “Yeniden Alevlenecek mi?”, 13 Mart 1928, s. 1.
2. Akbaba, “İlim Münakaşası”, 14 Nisan 1927, s. 1.
3. Akbaba, “Müderris Yusuf Ziya Beyle Mülakat”, 18 Nisan 1927, s. 2.
4. Akbaba, “İlmî Anket”, 21 Nisan 1927, s. 2.
5. Akbaba, “Bu da mı Zarafet?”, 25 Nisan 1927, s. 1.
6. Akbaba, “Dârülfünun’da”, 19 Mayıs 1927, s. 1.
7. Akşam, “Müderrisler Arasındaki İhtilaf”, 15 Nisan 1927, s. 1.
8. Akşam, “Kâle Aslından Kavl idi”, 22 Nisan 1927, s. 2.

9. Akşam, “Müderrisler İhtilafı”, 9 Haziran 1927, s. 2.
10. Cumhuriyet, “Türk Hukuk Tarihi”, 25 Kasım 1925, s. 1, 3.
11. Cumhuriyet, “Dârülfünun’da Yeni Bir Kürsü”, 18 Ocak 1926, s. 2.
12. Cumhuriyet, “Hikmet Kanunları Altüst mü Olacak?”, 17 Kasım 1926, s. 1-2.
13. Cumhuriyet, “Zatü’l-Hareke Makine Yerinden Bile Kımıldamıyor”, 19 Kasım 1926, s. 1-2.
14. Cumhuriyet, “İlmî Bir İhtilaf”, 11 Nisan 1927, s. 1.
15. Cumhuriyet, “Müderrisler Arasındaki Münakaşa”, 14 Nisan 1927, s. 1-2.
16. Cumhuriyet, “Müderrisler Münakaşası”, 15 Nisan 1927, s. 1.
17. Cumhuriyet, “Köprülüzâde Cevab Veriyor”, 17 Nisan 1927, s. 3.
18. Cumhuriyet, “İş Büyüdü”, 19 Nisan 1927, s. 2.
19. Cumhuriyet, “Dârülfünun Divanı Bugün Toplanacak”, 20 Nisan 1927, s. 1-2.
20. Cumhuriyet, “Dârülfünun Divanı Toplandı”, 21 Nisan 1927, s. 1-2.
21. Cumhuriyet, “Müderrisler İhtilafı Nasıl Hal Edilecek?”, 26 Nisan 1927, s. 3.
22. Cumhuriyet, “Hukuk Fakültesi Müderrisleri Toplandı”, 27 Nisan 1927, s. 3.
23. Cumhuriyet, “Müderrisler Münakaşası Birden Kızıştı”, 28 Nisan 1927, s. 1-2.
24. Cumhuriyet, “Müderrisler Arasındaki Münakaşa”, 29 Nisan 1927, s. 1-2.
25. Cumhuriyet, “Müderrislerin ‘Alimlik Cahillik’ Münakaşası”, 1 Mayıs 1927, s. 1-2.
26. Cumhuriyet, “Dârülfünun Divanı Nihayet Bir Kararı Verdi”, 2 Mayıs 1927, s. 1-2.
27. Cumhuriyet, “Müderrisler Münakaşası Bir Çıkmaza mı Girdi?”, 5 Mayıs 1927, s. 1-2.
28. Cumhuriyet, “Müderrisler Maçında Kim Galip Gelecek?”, 8 Mayıs 1927, s. 1.
29. Cumhuriyet, “Hey’et-i Mütehassısa İçtimaı”, 10 Mayıs 1927, s. 3.
30. Cumhuriyet, “Dârülfünun’daki İhtilafl ar”, 20 Mayıs 1927, s. 3.
31. Cumhuriyet, “Ne Suya, Ne Sabuna Dokunmadan”, 30 Mayıs 1927, s. 1.
32. Cumhuriyet, “Müderrisler İhtilafı Örtbas Edilecek Mi?”, 31 Mayıs 1927, s. 2.
33. Cumhuriyet, “Müderrisler İhtilafı”, 2 Haziran 1927, s. 3.
34. Cumhuriyet, “Müderrisler İhtilafı Hâlâ Tetkik Edilmektedir”, 16 Haziran 1927, s. 2.
35. Cumhuriyet, “Dârülfünun Haberleri”, 21 Ağustos 1927, s. 2.
36. Hamburger Fremdenblatt, “Ein Trophäe der türkischen Wissenschaft [Türk İlminin Bir Duayeni]”, 21 Mayıs 1927, s. 2.
37. Hamburger Fremdenblatt, “Konstantinopler Geschichtsforschung - Eine Plauderei [İstanbul Tarih Araştırmaları - Bir Sohbet]”, 3 Mayıs 1927, s. 1.
38. İkdam, “Dârülfünun Divanı İki Müderris Meselesini Fakülte Meclislerinin Tetkikine Havale Etti”, 21 Nisan 1927, s. 1-2.
39. İkdam, “Dârülfünun’da Usûl-i Fıkıh Yerine Tarih-i Hukuk Tedrisatı İkame Edilmiştir”, 12 Ocak 1926, s. 2.
40. İkdam, “Müderrislerin İhtilafının Son Safhası”, 2 Mayıs 1927, s. 1.
41. İkdam, “Dârülfünun Divanı’nın Verdiği Karar”, 5 Mayıs 1927, s. 1.
42. İkdam, “Müderrisler Münakaşası”, 2 Haziran 1927, s. 2.
43. Milliyet, “İki Müderris Birbirine mi Düştü?”, 12 Nisan 1927, s. 1, 4.
44. Milliyet, “İlmî Münakaşadan Çıkan Gürültü”, 13 Nisan 1927, s. 1-2.
45. Milliyet, “Müderrisler Arasındaki Münakaşa Dal Budak Saldı”, 14 Nisan 1927, s. 2.
46. Milliyet, “Müderrisler Arasındaki Münakaşa Gittikçe Büyüyor”, 15 Nisan 1927, s. 2.
47. Milliyet, “Müderrislerin Münakaşasıyla Talebe de Alakadar”, 16 Nisan 1927, s. 1, 4.
48. Milliyet, “Fuat Bey’e İnsanlıktan İstifa mı Düşüyor?”, 18 Nisan 1927, s. 1-2.
49. Milliyet, “Müderrisler Dedikodusunu Divan Başaracak [sic]”, 19 Nisan 1927, s. 1, 2.
50. Milliyet, “Divan Toplanıyor”, 20 Nisan 1927, s. 3.
51. Milliyet, “Müderrisler Arasındaki Münakaşa Yeni Bir Safhaya mı Girdi?”, 21 Nisan 1927, s. 1-2.
52. Milliyet, “Yusuf Ziya Bey’den Fuat Bey’e”, 22 Nisan 1927, s. 4.
53. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı Acaba Halledilecek mi?”, 26 Nisan 1927, s. 1, 4.
54. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı Hukuk Fakültesi’nde”, 27 Nisan 1927, s. 1-2.
55. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı Çok Ciddî Safhaya Girdi”, 28 Nisan 1927, s. 1-2.
56. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı Galiba Büsbütün Sarpa Sardı!”, 29 Nisan 1927, s. 1-4.
57. Milliyet, “Fuat-Yusuf Ziya Beyler Meselesi”, 30 Nisan 1927, s. 1, 4.
58. Milliyet, “Hukuk Fakültesi Kararını Verdi”, 1 Mayıs 1927, s. 1-2.
59. Milliyet, “Divan Dün Son Kararını Verdi”, 2 Mayıs 1927, s. 1, 4.
60. Milliyet, “Mesele Çatallaştı”, 2 Mayıs 1927, s. 1.
61. Milliyet, “Karar Verildi”, 9 Mayıs 1927, s. 1, 4.
62. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı”, 10 Mayıs 1927, s. 3.
63. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı”, 17 Mayıs 1927, s. 2.
64. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı”, 28 Mayıs 1927, s. 3.
65. Milliyet, “Beyaz mı Kırmızı mı?”, 1 Haziran 1927, s. 3.
66. Milliyet, “İçinden Çıkılamıyor”, 2 Haziran 1927, s. 3.
67. Milliyet, “Müderrisler İhtilafı”, 7 Haziran 1927, s. 3.
68. Milliyet, “Kat’i Şekil”, 16 Haziran 1927, s. 4.
69. Milliyet, “Türk’ün Kable’t-Tarih Medeniyeti - I”, 26 Ağustos 1928, s. 1-2.
70. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - II”, 27 Ağustos 1928, s. 2.
71. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - III”, 28 Ağustos 1928, s. 2.
72. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - IV”, 29 Ağustos 1928, s. 2.
73. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - V”, 2 Eylül 1928, s. 2.
74. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - VI”, 3 Eylül 1928, s. 5.
75. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - VII”, 5 Eylül 1928, s. 5.
76. Milliyet, “Kable’t-Tarih Türk Medeniyeti - VIII”, 6 Eylül 1928, s. 4.
77. Neue Mannheimer Zeitung, “Türkischer Uebernationalismus”, 20 Haziran 1927, s. 1.
78. Papağan, “Müderrislerin Kavgasına Dair”, 20 Nisan 1927, s. 1.
79. Vakit, “Köprülü mü Haklı, Yusuf Ziya Bey mi?”, 14 Nisan 1927, s. 1.
80. Vakit, “İki Müderris Arasında Çıkan Münakaşa Münasebetiyle”, 16 Nisan 1927, s. 2.
81. Vakit, “Yusuf Ziya Bey Müdafaatta Bulunurken Aynı Zamanda Mukabil Taarruza Geçmiş Oluyor”, 18 Nisan 1927, s. 2.
82. Vakit, “Köprülüzade Fuat Bey’in Mektubu”, 19 Nisan 1927, s. 2.
83. Vakit, “Köprülüzade-Yusuf Ziya Münakaşası Etrafında Dârülfünun Divanı’nın Verdiği Karar”, 21 Nisan 1927, s. 1-2.
84. Vakit, “Müderrislerimiz Arasında Çıkan İlmî Münakaşada Fuad Bey mi Haklı, Ziya Bey mi?”, 23 Nisan 1927, s. 2.
85. Vakit, “Müderrislerimiz Arasında Çıkan İlmî Münakaşa Fuad Bey mi Haklı, Ziya Bey mi?”, 24 Nisan 1927, s. 3.
86. Vakit, “Edebiyat Fakültesi Ne Karar Verdi?”, 26 Nisan 1927, s. 1-2.
87. Vakit, “Hukuk Fakültesi Neye Karar Verdi?”, 27 Nisan 1927, s. 3.
88. Vakit, “Hukuk Fakültesi Reisi İstifa Etti”, 1 Mayıs 1927, s. 1, 4.
89. Vakit, “Müderrisler Münakaşasında Son Safha”, 2 Mayıs 1927, s. 1, 4.
90. Vakit, “Hakemler Hâlâ İntihap Edilmedi!”, 3 Mayıs 1927, s. 1-2.
91. Vakit, “Şikago Dârülfünunu Müderrisi Ne Diyor?”, 3 Mayıs 1927, s. 2.
92. Vakit, “Dârülfünun Divanı’nın Verdiği Karar”, 5 Mayıs 1927, s. 1-2.
93. Vakit, “Yusuf Ziya Bey’i İtham Edenler İkileşti”, 7 Mayıs 1927, s. 1.
94. Vakit, “Başkırdlı Abdülkadir Bey’in Notları”, 8 Mayıs 1927, s. 1.
95. Vakit, “Yusuf Ziya Bey’in İtirazı Reddedildi”, 9 Mayıs 1927, s. 3.
96. Vakit, “Dârülfünun Münakaşası”, 16 Mayıs 1927, s. 2.
97. Vakit, “Mütehassıslar Dün Toplandı Fakat Uzun Boylu Müzakeratta Bulunmadılar”, 17 Mayıs 1927, s. 4.
98. Vakit, “Dârülfünundaki Münakaşa”, 31 Mayıs 1927, s. 2.
99. Vakit, “Dârülfünun Münakaşası”, 16 Haziran 1927, s. 2.
100. Vakit, “Dârülfünun’da Divan Dün Mühim Kararlar Verdi”, 4 Ağustos 1927, s. 4.
101. A., Seni, “Türkiye Haricinde Bir Türk Alimi – Nureddin Mustafa Bey’in Şahsiyeti ve Zihniyeti”, Servet-i Fünun 21/1495 (1925): 330-335.
102. Aydın, Tugay, “Ankara Hukuk Mektebi’nin İlk Talebe Rehberi (1926)”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, 31–32 (2021): 335-407.
103. Akbayrak, Hasan, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Tarih Yazımı: Milletin Tarihinden Ulusun Tarihine, İstanbul: Kitabevi, 2012.
104. Arsal, Sadri Maksudi, “Türk Hukuk Tarihi”, çev. Fethi Gedikli, Ali Adem Yörük, Mahmut Esad Kalıpçı, İstanbul Hukuk Mecmuası, 75 (2017): 711-833.
105. Atay, Falih Rıfkı, Mustafa Kemal’in Mütareke Defteri ve 19 Mayıs, İstanbul: Yenigün Haber Ajansı, 1999.
106. Ayda, Adile, Sadri Maksudi Arsal: Hayat Hikayesi, ed. Gülnur Üçok, Sadri Maksudi Arsal Arşivi, 2022.
107. Aytürk, İlker, “Turkish Linguists Against the West:  e Origins of Linguistic Nationalism in Atatürk’s Turkey”, Middle Eastern Studies, 40/6 (2004): 1-25.
108. Ayvazoğlu, Beşir, “Etimolojik Türkçülük: Türk Tarih Tezi ve Güneş-Dil Teorisi’nin Ön Tarihi”, Muhafazakar Düşünce Dergisi, 2/5 (2005): 29-42.
109. Babaoğlu, Resul, “Amerikalı Bir Arkeoloğun Merceğinden Atatürk Dönemi Türkiye’sinde Türk Tarih Tezi, Arkeoloji ve Ulus İnşasına Bakışlar”, XIX. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, Ankara: TTK Yayınları, 2022, s. 309-340.
110. Bedir, Murteza, “Osmanlı Öncesi Türk Hukuk Tarihi Yazıcılığı”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 3/5 (2005): 27-84.
111. Berkes, Niyazi, Atatürk ve Devrimler, İstanbul: Adam Yayıncılık, 1982.
112. Birinci, Ali, “Türk Hukuk Tarihçisi Sadri Maksudî’nin Hayat Hikâyesi ve Eserleri”, İstanbul Hukuk Mecmuası, 75 (2017): 75-122.
113. Derbil, Süheyp, “Fakültenin En Kıdemli Profesörü Süheyp Derbil’in Konuşması”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7/3–4 (1950): 10-20.
114. Dölen, Emre, Türkiye Üniversite Tarihi 2: Cumhuriyet Döneminde Osmanlı Dârülfünunu 1922–1933, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010.
115. Erdem, Sami, “Hüseyin Naci’nin Dârülfünun Hukuk Fakültesindeki Son Fıkıh Usulü Ders Takrirleri (1924–1925)”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, 27 (2019): 35-91.
116. Erdem, Sami, “Seyyid Bey’in İslam Hukuku Sahasındaki Çalışmalarının Değeri” (yüksek lisans tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1993.
117. Erdem, Sami, “Yeni usûl-i fıkıh arayışları çerçevesinde bir metin: Hüseyin Naci ve lâik usûl-i fıkıh”, Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 3 (1997): 213-223.
118. Erimtan, Can, “Hittites, Ottomans and Turks: Ağaoğlu Ahmed Bey and the Kemalist construction of Turkish nationhood in Anatolia”, Anatolian Studies, 58 (2008): 141-171.
119. Ersanlı, Büşra, İktidar ve Tarih: Türkiye’de ‘Resmi Tarih’ Tezinin Oluşumu (1929–1937), İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
120. Gürpınar, Doğan, Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950, New York: Palgrave Macmillan, 2013.
121. Hanioğlu, M. Şükrü, Atatürk: An Intellectual Biography, Princeton, NJ: Princeton University Press, 2011.
122. Hanioğlu, M. Şükrü, Atatürk – Entelektüel Biyografi, İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2023.
123. Imber, Colin, “Bağnaz Bir Tevarüs: Kemalizm ve Osmanlı Hukuku”, çev. Tuğrul Kütükcü, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 36 (2020): 483-513.
124. İmamoğlu, Uğur Cenk Deniz, “Turkish Historical Society and Turkish Nation Building (1931-1938)” (doktora tezi), ODTÜ, 2023.
125. İnan, Abdülkadir, “Fuad Köprülü – Yusuf Ziya Münakaşaları Üzerine”, Türk Kültürü, 47 (1966): 969-973.
126. İnan, Abdülkadir, “Türk Kabile İsimlerine Dair”, Türkiyat Mecmuası, 1 (1925): 258-265.
127. İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009.
128. İslamoğlu, Abdullah, “Bir Ceza Hukukçusu Perspektifiyle Türk Hukuk Tarihi Anlatımına Örnek: Yusuf Ziya Özer”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 70/1 (2012): 465-472.
129. Kalelioğlu, Uğur Berk, “Köprülüzade Mehmed Fuad’a Heidelberg Ruprecht Karl Üniversitesi Tarafından Verilen Fahri Doktora”, Türkiyat Mecmuası, 35 (Özel sayı) (2025): 391-405.
130. Kara, Seyfullah, “Milli Tarih Anlayışının Romantik Devri: Cumhuriyetin İlk Yılları”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11/23 (2004): 319-334.
131. Kaya, Eyyüp Said, “Türkiye Cumhuriyeti’nde Fıkıh Literatürü: Bir Hasıla”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 12/24 (2014): 9-126.
132. Khachatryan, Sona, “Dr. Rıza Nur and His Relationship to the Turkish History  esis” (yüksek lisans tezi), Sabancı Üniversitesi, 2015.
133. Kılıç, Yusuf, Türk Ceza Muhakemesi Hukukunun Modernleşme Başlangıcı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2026.
134. Komisyon, Türk Tarihinin Ana Hatları, İstanbul: Devlet Matbaası, 1930.
135. Köprülü, Fuad, “Kitabiyât Tenkitleri”, Türkiyat Mecmuası, 1/1 (1925): 322.
136. Köprülü, Fuad, “Son Münakaşa Münasebetiyle”, Hayat, 1/22 (1927): 422.
137. Köprülü, Fuad, “Türk Hukuku Tarihi: İstanbul Hukuk Fakültesinde Okutulan Tarih-i Hukuk Dersleri Münasebetiyle”, Hayat, 1/19 (1927): 377–378.
138. Köprülü, Fuad, “Yusuf Ziya Bey’e Cevap”, Hayat, 1/21 (1927): 417–418.
139. Kütükcü, Tuğrul, “Excluding Fiqh from Turkish History: A Quest for Legal Legitimacy through the History of Law Courses in the Early Turkish Republic (1925-1932)”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 66/2 (2025): 767-808.
140. Leiser, Gary, “Mehmed Fuad Köprülü, Oriental Studies, and Orientalism”, Turcica, 54 (2023): 213-234.
141. Naci, Hüseyin, “Modern Bir İmam-ı Âzam Menâkıbı”, çev. Ali Adem Yörük, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 27 (2019): 119-164.
142. Nazmi, Fazıl, “Tarih-i Kadimde Mezkûr Esma-i Esatiriyenin İştikakı Hakkında İntikâdî Müsamere-i Edebiye”, Dârülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, 3/1 (1923): 25–50.
143. Nur, Rıza, Türk Tarihi, I-XIV, İstanbul: Toker Yayınları, 1994.
144. Osten, Hans Henning von der, “Explorations in Hittite Asia Minor”,  e American Journal of Semitic Languages and Literatures, 43/2 (1927): 73-176.
145. Özer, Yusuf Ziya, “Bazı Hatıralar ve ‘Ben Ne Yaptım’”, Belleten, 3/10 (1939): 285–288.
146. Palabıyık, M. Hanefi, Ord. Prof. Dr. M. Fuad Köprülü’nün İlmi Hayatı ve Tarihçiliği, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006.
147. Park, George  omas, “ e Life and Writings of Mehmet Fuad Köprülü:  e Intellectual and Turkish Cultural Modernization” (doktora tezi), Johns Hopkins University, 1975.
148. Sağlam, Nuri, “Ali Emîrî Efendi ile Mehmet Fuad Köprülü Arasındaki Münakaşalar - I”, İlmi Araştırmalar, 10 (2000): 113–134.
149. Sağlam, Nuri, “Ali Emîrî Efendi ile Mehmet Fuad Köprülü Arasındaki Münakaşalar - II”, İlmi Araştırmalar, 11 (2001): 89–98.
150. Sönmez, Salih Erdem, Mehmed Fuad Köprülü and the Rise of Modern Historiography in Turkey (doktora tezi), Bilkent Üniversitesi, 2018.
151. Topçubaşı, Alâeddin Cemil, “Sorbon’da Türk Akvâmı Tarihi”, İstanbul Hukuk Mecmuası, çev. Ali Adem Yörük, 75 (2017): 671-684.
152. Topçubaşı, Alâeddin Cemil, “Sorbon’da Türk Akvâmı Tarihi”, Vakit, 16 Aralık 1923, 3.
153. Topçubaşı, Alâeddin Cemil, “Sorbon’da Türk Akvâmı Tarihi”, Vakit, 13 Mart 1924, 2.
154. Topçubaşı, Alâeddin Cemil, “Sorbon’da Türk Akvâmı Tarihi”, Vakit, 26 Temmuz 1924, 5.
155. Uysal, Mehmet Reşat, “Atatürk’ün Dârülfünun’u Ziyareti”, Milli Kültür, 2/12 (1981): 25–26.
156. Ülkütaşır, Şakir, “Fuat Köprülü ve Bazı Basın Hâtıraları”, Türk Kültürü, 47 (1966): 977.
157. Ülkütaşır, Şakir, Atatürk ve Harf Devrimi, İstanbul: Yenigün Haber Ajansı, 1998.
158. Yörük, Ali Adem - Rıdvan Abdurrahman Demirtaş, “İstanbul Darülfünunu Hukuk Fakültesi Hocalarının Üniversite Reformunun Arefesinde Doldurdukları Hal Tercümesi Fişleri”, Cumhuriyetin Yüzüncü Yılına Armağan, ed. Fethi Gedikli v.dğr., İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 2024, I, 639-703.
159. Yörük, Ali Adem, “Hüseyin Naci Bey’e Dair Birkaç Not”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 27 (2019): 165-172.
160. Ziya, Yusuf, “Jüri ve Usûl-i Cezaiyemizin Noksanı”, Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, 2/10 (1917): 755-786.
161. Ziya, Yusuf, İade-i Mücrimîn – Usûl-i Muhakemât-ı Cezaiye Derslerine Zeyl, İstanbul: Dârülfünun Matbaası, 1921–1922.
162. Ziya, Yusuf, Tarih-i Hukuk, İstanbul, 1926-1927.
163. Ziya, Yusuf, Tarih-i Hukuk, İstanbul: Dârülfünun Matbaası, 1928.
164. Ziya, Yusuf, Yunan’dan Evvelki Türk Medeniyeti, İstanbul: Cihan Matbaası, 1928.