Araştırma Makalesi

Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi

Sayı: 56 31 Temmuz 2026
PDF İndir
EN TR

Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi

Öz

1858 Cidde olayı, Osmanlı taşrasındaki yerel gerilimlerin Avrupa basınında nasıl temsil edildiğini anlamak açısından dikkat çekici bir örnektir. XIX. yüzyılın ilk yarısından itibaren Yunan isyanı, Kuzey Afrika’daki Fransız yayılmacılığı ve Hindistan’daki gelişmeler sırasında oluşan söylemsel birikim, Cidde hadisesi sonrasında Avrupa basınında yeniden görünür hale gelmiştir. Cidde’de 15 Haziran’da patlak veren olaylar, Avrupa kamuoyunda “İslamî fanatizmin devamı” olarak sunulurken, bu söylem yerel ekonomik rekabet ve diplomatik gerilimlerin üstünü örterek olayı medeniyet-barbarlık karşıtlığı içinde yeniden kurgulamıştır. Bazı İngiliz siyasî çevrelerinde Mekke’nin geçici işgali gibi uç önerilerin tartışılması, dönemin dinî hassasiyetleriyle emperyal çıkarlarının nasıl iç içe geçtiğini göstermektedir. Bu çalışma, İngiliz diplomatik belgeleri, konsolosluk raporları ve Avrupa basınındaki yansımaları karşılaştırmalı olarak ele alarak, Cidde olayının mevcut söylemleri nasıl yoğunlaştırdığını ve farklı ideolojik çevrelerde nasıl yorumlandığını incelemektedir. Bu bağlamda çalışma, 1858 söyleminin yalnızca Cidde bağlamında kalmayıp, 1860 Şam ve Lübnan ile sonraki yıllarda Girit, Bulgar ve Ermeni krizlerinde Avrupa kamuoyunda ve siyasî söyleminde tekrarlandığını göstermektedir. Bu retorik, William Evart Gladstone gibi liderlerin Osmanlı’ya yönelik baskı politikalarında etkili olurken, Cidde olayını Avrupa’da genelde İslam ancak özelde Osmanlı karşıtı düşüncenin sürekliliğini anlamak açısından tarihsel bir dönüm noktası haline getirmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. NA, FO 424/18, Inclosure 1 in No. 378, Commodore Edgell to the Secretary to the Admiralty, 12 January 1859.
  2. NA, FO 424/18, Inclosure in No. 373.
  3. NA, FO 424/18, No. 373, Consul Walne to the Earl of Malmesbury, 19 January 1859.
  4. NA, FO 424/18, No. 382, Consul Walne to the Earl of Malmesbury, 31 January 1859.
  5. NA, FO, 424/18, Inclosure 1 in No. 120, Captain Pullen to the Secretary to the Admiralty, 19 June 1858.
  6. NA, FO, 424/18, Inclosure 1 in No. 193, Namick Pasha to the Grand Vizier, 27 Zilhicce 1274.
  7. NA, FO, 424/18, Inclosure 2 in No. 11, Precis of Captain Pullen’s Letter to the Secretary to the Admiralty, Jeddah 25 June 1858.
  8. NA, FO, 424/18, Inclosure 2 in No. 138, Vice-Consul Calvert to Acting Consul-General Green, 8 August 1858.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yakınçağ Avrupa Tarihi, Yakınçağ Basın Tarihi, Yakınçağ Ortadoğu Tarihi, Yakınçağ Osmanlı Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

2 Kasım 2025

Kabul Tarihi

25 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 56

Kaynak Göster

APA
Bay, S. (2026). Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi. İslam Araştırmaları Dergisi, 56, 85-115. https://doi.org/10.26570/isad.1815751
AMA
1.Bay S. Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi. isad. 2026;(56):85-115. doi:10.26570/isad.1815751
Chicago
Bay, Serdar. 2026. “Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi”. İslam Araştırmaları Dergisi, sy 56: 85-115. https://doi.org/10.26570/isad.1815751.
EndNote
Bay S (01 Temmuz 2026) Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi. İslam Araştırmaları Dergisi 56 85–115.
IEEE
[1]S. Bay, “Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi”, isad, sy 56, ss. 85–115, Tem. 2026, doi: 10.26570/isad.1815751.
ISNAD
Bay, Serdar. “Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi”. İslam Araştırmaları Dergisi. 56 (01 Temmuz 2026): 85-115. https://doi.org/10.26570/isad.1815751.
JAMA
1.Bay S. Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi. isad. 2026;:85–115.
MLA
Bay, Serdar. “Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi”. İslam Araştırmaları Dergisi, sy 56, Temmuz 2026, ss. 85-115, doi:10.26570/isad.1815751.
Vancouver
1.Serdar Bay. Din, Diplomasi ve Korku: 1858 Cidde Olayı ve Avrupa’da Müslüman Karşıtı Duyguların Yükselişi. isad. 01 Temmuz 2026;(56):85-115. doi:10.26570/isad.1815751