Araştırma Makalesi
PDF EndNote BibTex Kaynak Göster

Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi

Yıl 2018, Cilt , Sayı 40, 47 - 68, 30.09.2018
https://doi.org/10.26570/isad.459783

Öz

Bu çalışmadaki maksat Nasîrüddîn-i Tûsî’nin, alışılagelindiği üzere, erdemli devlet(ler) - erdemli olmayan devletler, başka bir ifadeyle ideal devlet(ler) - ideal olmayan devletler tasnifini bir defa daha aktarmak değildir. Şüphesiz Tûsî’nin bu konudaki tasnifleri en iyi biçimiyle yine kendi metinlerinden, özellikle Ahlâk-ı Nâsırî’den okunabilir. Aksine buradaki amaç, ister erdemli olsun ister erdemli olmasın, Tûsî’nin metinlerindeki bütün iktidar biçimlerini ortak kesen ontolojik ilkenin ne olduğunu tespit etmek, bu ilkenin hem aşkınlık hem de içkinlik düzlemleriyle ya da salt bilgi ve salt eylem alanlarıyla aynı anda kesişen bir metafora nasıl dönüştüğünü ve Tûsî düşüncesinde bu metaforun normatif bir teleoloji bağlamında ideal olan işleyişini göstermektir. Kavramsal çerçevesi bakımından insan doğası gereği toplumsal bir varlıktır şeklinde Aristo’ya referansla kullanılan bu ilkeye mahiyeti bakımından ise, Aristo’nun öncesi ve özellikle hocası Eflâtun da (Platon) dahil olmak üzere, hemen hemen bütün klasik siyaset düşünürleri müracaat ederler. Başvurulan bu mahiyet, en kaba haliyle, insanî varoluşun ancak toplumsal bir bedende mümkün olduğu düşüncesidir. Tûsî düşüncesinde ise bu ilkenin özellikle belirlediği şey, insana özgü siyasî eylemin bir toplum içinde ya da bütün bireyleri aşkın toplumsal bir bedende tahayyül edilebileceğidir. Ancak Tûsî literatüründe, bu bedenin organlarını veya bileşenlerini bütünlüklü bir birliğe kavuşturarak yetkinleştiren sürecin ne olduğu, bu sürecin siyaset felsefesinin Aristocu kurucu ilkesiyle ilişkisinin nasıl kurulduğu sorusu henüz açıklıkla sorulmuş değildir. Tûsî’nin anlaşılmasında oldukça önemli olan bu sorunun mümkün cevabı, onun, söz konusu kurucu ilke bağlamında her biri insan doğasında köklenen bazı ikilikler arasındaki gerilimleri nasıl aştığını ya da elediğini ve bütün bu ikilikleri veya çoklukları birbirini onaylayarak bütünleyen bir birliğe nasıl kavuşturduğunu göstermekle bulunabilir.

Kaynakça

  • Aristotle, Politics, trc. ve ed. C. D. C. Reeve, Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1998.
  • Aristotle, The Nicomachean Ethics, trc. David Ross, ed. Lesley Brown, New York: Oxford University Press, 2009.
  • Demirkol, Murat, Nasîreddin Tûsî’nin Ahlâk Felsefesine Etkisi, Ankara: Fecr Yayınları, 2011.
  • Fahreddin er-Râzî, el-Muhassal, nşr. Hüseyin Atay, Kahire: Mektebetü dâri’t-türâs, 1411.
  • Fahreddin er-Râzî, Şerhu Uyûni’l-hikme, nşr. Ahmed Hicâzî es-Sekkā, Tahran: Müessesetü’s-Sâdık, t.y.
  • Fahreddin er-Râzî, Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât, nşr. Ali Rızâ Necefzâde, Tahran: Encümen-i Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengî, 1384hş.
  • Gökdağ, Kamuran, İbn Haldûn’un Toplum ve Siyaset Teorisinde Asabiyet (doktora tezi), İstanbul Üniversitesi, 2017.
  • Hillî, İbnü’l-Mutahhar, Keşfü’l-murâd fî şerhi Tecrîdi’l-i‘tikād, Beyrut: Müessesetü’l-A‘lemî li’l-matbûât, 1408/1988.
  • İbn Miskeveyh, Tehzîbü’l-ahlâk, trc. Abdulkadir Şener v.dğr., İstanbul: Büyüyen Ay, 2003.
  • İbn Sînâ, Risâletü ecvibeti an aşere mesâil, Resâilü İbn Sînâ içinde, nşr. Hilmi Ziya Ülken, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1953, II, 76-83.
  • İbn Sînâ, el-İşârât ve’t-tenbîhât, nşr. Süleyman Dünyâ, Kahire: Dârü’l-maârif bi-Mısr, 1968.
  • İbn Sînâ, eş-Şifâ et-Tabîiyyât: el-Hayevân, nşr. Saîd Zâyed, Kum: Mektebetü Âyetullahi’l-Uzmâ el-Mar‘aşî en-Necefî, 1984.
  • İbn Sînâ, en-Necât, nşr. Mâcid Fahrî, Beyrut: Dârü’l-âfâki’l-cedîde, 1982.
  • İbn Sînâ, Kitâbü’ş-Şifâ: Metafizik, I-II, trc. Ekrem Demirli-Ömer Türker, İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004-2005.
  • İbn Sînâ, Uyûnü’l-hikme, nşr. Abdurrahman Bedevî, Beyrut: Dârü’l-kalem, 1980.
  • Kaya, M. Cüneyt, “In The Shadow of “Prophetic Legislation”: The Venture of Practical Philosophy After Avicenna”, Arabic Sciences and Philosophy, 24/2 (2014): 269-296.
  • Kaya, M. Cüneyt, ““Peygamberin Yasa Koyuculuğu”: İbn Sînâ’nın Amelî Felsefe Tasavvuruna Bir Giriş Denemesi”, Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, sy. 27 (2009): 57-91.
  • Plato, The Laws of Plato, trc. ve ed. Thomas L. Pangle, London: The University of Chicago Press, 1988.
  • Plato, The Republic of Plato, trc. ve ed. Allan Bloom, New York: Basic Books, 1968.
  • Tiryaki, M. Zahit - Kübra Bilgin Tiryaki (ed.), İslam Düşüncesinde Mizaç Teorileri, Ankara: Nobel Yayınları, 2016.
  • Tûsî, Nasîrüddin, Risâletü’l-imâme, Telhîsü’l-Muhassal içinde, nşr. Abdullah Nûrânî, Tahran: Müessese-i Mütâlaât-ı İslâmî Dânişgâh-ı McGill Şu‘be-i Tahrân, 1359hş./1980.
  • Tûsî, Nasîruddin, Ahlâk-ı Nâsırî, trc. Anar Gafarov-Zaur Şükürov, İstanbul: Litera Yayıncılık, 2007.
  • Tûsî, Nasîruddin, Evsâfü’l-eşrâf, nşr. M. Mehdî Şemseddin, Tahran: Sâzmân-i Çâp ve İntişârât, Vizâret-i Ferheng ve İrşâd-ı İslâmî, 1373.
  • Tûsî, Nasîruddin, Risâle fî kavâidi’l-akāid, nşr. Ali Hasan Hâzim, Beyrut: Dârü’l-gurbe, 1413/1992.
  • Tûsî, Nasîruddin, Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât, Kum: Neşrü’l-belâga, 1375.
  • Tûsî, Nasîruddin, Tecrîdü’l-i‘tikād, nşr. M. Cevâd el-Hüseynî, Kum: Mektebü’l-a‘lâmi’l-İslâmî, 1407.
  • Tûsî, Nasîruddin, Telhîsü’l-Muhassal, nşr. Abdullah Nûrânî, Tahran: Müesse-i Mütâlaât-ı İslâmî Dânişgâh-ı McGill Şu‘be-i Tahrân, 1359hş./1980.

The Perfection of the Social Body: Naṣīr al-Dīn al-Tūsī’s Ontology of Ideal Political Power

Yıl 2018, Cilt , Sayı 40, 47 - 68, 30.09.2018
https://doi.org/10.26570/isad.459783

Öz

The objective of this study is not to reproduce once again Tūsī’s usual classification of virtuous cities and non-virtuous cities or ideal and non-ideal cities. One can learn about these classifications through his own works, particularly from Nasirean Ethics (Akhlāq-i Nairī). Rather, the objective here is to specify the ontological principle that serves as the common denominator to all forms of power in Tūsī’s works, be it virtuous or non-virtuous, and to show how this principle becomes a metaphor through its transcendental and immanent levels or by its grounds of pure knowledge and pure action as well as how he processes this metaphor in a normative teleology. For its conceptual vocabulary, almost all classical political thinkers refer to this principle as formulated by Aristotle in the phrase,Man is by nature a social animal.” The similarities and differences in philosophers’ perspectives on the identity of power depend on their definition of the social/political content of this principle in relation to human nature.” Therefore, they discuss the social life and the ideal form or management of this social life directly in relation to human nature. One can argue, however, that although all thinkers, principally classical philosophers, have their own vocabularies and conceptual preferences on the subject, they theorize within a similar epistemological framework. They discuss the premise,Man is by nature a social animal,” on two grounds. In other words, this premise that finds its base in the separation of body and soul reaches to the distinction of society and ideal society by analyzing essential human needs and human needs for perfection. These needs can be placed onto immanent ground as corporal needs-society and onto transcendental ground as soul-perfective needs-ideal society. However, a tension in theoretical discussions of the subject always exists. This tension between grounds exists in parallel to the search for ideal politics and the secondary expositions on this search whose focal point moves toward extremes. Sometimes this tension increases to the level that it creates an opposition between two grounds, and reproduces both of them in a contradictory way to their own premises. This practice of reproduction covers the shared field of these two grounds and the exchanges between these grounds through these correlations.

Tūsī’s conception of social body enables us to understand all political practices occurring within the shared space where immanence and transcendence meet in two-dimensional correlations. The particular thing that this principle determines in Tūsī’s thought is that the political action specific to the human being can be imagined in a society or a social body transcendent of all its individuals. The literature on Tūsī, however, has not openly questioned the process of perfection of this body’s organs or components by turning them into a whole union. Also, the question of how the political philosophy of this process is related to Aristotelian constitutive premise has not been addressed yet. A possible answer to this question can be found by showing how one overcomes or eliminates the dualisms taking root in human nature within the context of this premise and how she or he arrives to a complete union by approving of each element in dualisms or multitudes. Human nature, society or politics are taken as identical issues in Tūsī’s political philosophy. The most important source of this idea of identicalness, which has its roots in Ancient Greece, for Tūsī and even in the present day with various differences and antitheses is to relate the premise that man is by nature a social animal with spiritual and corporal needs and at the same time with immanent and transcendent grounds. Two kinds of body — man and society — are conceived of as connected to the same causational principle and to the same processes. Tūsī grounds this thought in the theory of needs based on the union and harmony between corporal organs and spiritual powers. In this sense, the premise that man is by nature a social animal is explained in his thought both through immanent needs based on body and through transcendental needs based on soul.

According to Tūsī, even though a complete opposition can be created by pulling two grounds to the extremes, they cannot be separated completely, because a connection between grounds taking root within human nature always exists. The illusion or image of separation occurs when one ground seizes the other in possession or dispossession of the other through this connection. For example, the domination of reason in soul-related perfections in the transcendental ground occurs not by destroying the corporal needs in the immanent ground, such as desire and anger, but, on the contrary, by bringing that desire and anger into a balance and controlling it through a superior position. On the other hand, placing the corporal needs to this position limits soul-related perfections. Staying within the normative teleology of the classical philosophy, Tūsī treats the first status as the health of the whole, composition or body and the second status as its illness. Therefore, in both health and illness, grounds can play actively to place itself into this dominant position during the human process of being human. In other words, the principal thing that distinguishes human association from other animal associations or commonalities is an association in which both grounds can be active at the same time despite their variable conditioned differences. Just as encoding health and illness tendencies in relations between body and organs, these grounds that can be active only by encoding similar tendencies in the social body and organs proportional to their levels of functionalities. Tūsī transforms the relationship between the tendencies returning to or rooting in these grounds to the body-organ metaphor in the logic of balance in the theory of disposition and treats it as a common denominator for both bodies. 

Kaynakça

  • Aristotle, Politics, trc. ve ed. C. D. C. Reeve, Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1998.
  • Aristotle, The Nicomachean Ethics, trc. David Ross, ed. Lesley Brown, New York: Oxford University Press, 2009.
  • Demirkol, Murat, Nasîreddin Tûsî’nin Ahlâk Felsefesine Etkisi, Ankara: Fecr Yayınları, 2011.
  • Fahreddin er-Râzî, el-Muhassal, nşr. Hüseyin Atay, Kahire: Mektebetü dâri’t-türâs, 1411.
  • Fahreddin er-Râzî, Şerhu Uyûni’l-hikme, nşr. Ahmed Hicâzî es-Sekkā, Tahran: Müessesetü’s-Sâdık, t.y.
  • Fahreddin er-Râzî, Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât, nşr. Ali Rızâ Necefzâde, Tahran: Encümen-i Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengî, 1384hş.
  • Gökdağ, Kamuran, İbn Haldûn’un Toplum ve Siyaset Teorisinde Asabiyet (doktora tezi), İstanbul Üniversitesi, 2017.
  • Hillî, İbnü’l-Mutahhar, Keşfü’l-murâd fî şerhi Tecrîdi’l-i‘tikād, Beyrut: Müessesetü’l-A‘lemî li’l-matbûât, 1408/1988.
  • İbn Miskeveyh, Tehzîbü’l-ahlâk, trc. Abdulkadir Şener v.dğr., İstanbul: Büyüyen Ay, 2003.
  • İbn Sînâ, Risâletü ecvibeti an aşere mesâil, Resâilü İbn Sînâ içinde, nşr. Hilmi Ziya Ülken, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1953, II, 76-83.
  • İbn Sînâ, el-İşârât ve’t-tenbîhât, nşr. Süleyman Dünyâ, Kahire: Dârü’l-maârif bi-Mısr, 1968.
  • İbn Sînâ, eş-Şifâ et-Tabîiyyât: el-Hayevân, nşr. Saîd Zâyed, Kum: Mektebetü Âyetullahi’l-Uzmâ el-Mar‘aşî en-Necefî, 1984.
  • İbn Sînâ, en-Necât, nşr. Mâcid Fahrî, Beyrut: Dârü’l-âfâki’l-cedîde, 1982.
  • İbn Sînâ, Kitâbü’ş-Şifâ: Metafizik, I-II, trc. Ekrem Demirli-Ömer Türker, İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004-2005.
  • İbn Sînâ, Uyûnü’l-hikme, nşr. Abdurrahman Bedevî, Beyrut: Dârü’l-kalem, 1980.
  • Kaya, M. Cüneyt, “In The Shadow of “Prophetic Legislation”: The Venture of Practical Philosophy After Avicenna”, Arabic Sciences and Philosophy, 24/2 (2014): 269-296.
  • Kaya, M. Cüneyt, ““Peygamberin Yasa Koyuculuğu”: İbn Sînâ’nın Amelî Felsefe Tasavvuruna Bir Giriş Denemesi”, Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, sy. 27 (2009): 57-91.
  • Plato, The Laws of Plato, trc. ve ed. Thomas L. Pangle, London: The University of Chicago Press, 1988.
  • Plato, The Republic of Plato, trc. ve ed. Allan Bloom, New York: Basic Books, 1968.
  • Tiryaki, M. Zahit - Kübra Bilgin Tiryaki (ed.), İslam Düşüncesinde Mizaç Teorileri, Ankara: Nobel Yayınları, 2016.
  • Tûsî, Nasîrüddin, Risâletü’l-imâme, Telhîsü’l-Muhassal içinde, nşr. Abdullah Nûrânî, Tahran: Müessese-i Mütâlaât-ı İslâmî Dânişgâh-ı McGill Şu‘be-i Tahrân, 1359hş./1980.
  • Tûsî, Nasîruddin, Ahlâk-ı Nâsırî, trc. Anar Gafarov-Zaur Şükürov, İstanbul: Litera Yayıncılık, 2007.
  • Tûsî, Nasîruddin, Evsâfü’l-eşrâf, nşr. M. Mehdî Şemseddin, Tahran: Sâzmân-i Çâp ve İntişârât, Vizâret-i Ferheng ve İrşâd-ı İslâmî, 1373.
  • Tûsî, Nasîruddin, Risâle fî kavâidi’l-akāid, nşr. Ali Hasan Hâzim, Beyrut: Dârü’l-gurbe, 1413/1992.
  • Tûsî, Nasîruddin, Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât, Kum: Neşrü’l-belâga, 1375.
  • Tûsî, Nasîruddin, Tecrîdü’l-i‘tikād, nşr. M. Cevâd el-Hüseynî, Kum: Mektebü’l-a‘lâmi’l-İslâmî, 1407.
  • Tûsî, Nasîruddin, Telhîsü’l-Muhassal, nşr. Abdullah Nûrânî, Tahran: Müesse-i Mütâlaât-ı İslâmî Dânişgâh-ı McGill Şu‘be-i Tahrân, 1359hş./1980.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Din Bilimi
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Kamuran GÖKDAĞ>

0000-0003-1753-6496
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 30 Eylül 2018
Yayınlandığı Sayı Yıl 2018, Cilt , Sayı 40

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { isad459783, journal = {İslam Araştırmaları Dergisi}, issn = {1301-3289}, eissn = {2822-2903}, address = {Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) İcadiye Bağlarbaşı Cad. No: 40. Bağlarbaşı 34662 Üsküdar/İstanbul.}, publisher = {Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi}, year = {2018}, number = {40}, pages = {47 - 68}, doi = {10.26570/isad.459783}, title = {Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi}, key = {cite}, author = {Gökdağ, Kamuran} }
APA Gökdağ, K. (2018). Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi . İslam Araştırmaları Dergisi , (40) , 47-68 . DOI: 10.26570/isad.459783
MLA Gökdağ, K. "Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi" . İslam Araştırmaları Dergisi (2018 ): 47-68 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/isad/issue/39495/459783>
Chicago Gökdağ, K. "Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi". İslam Araştırmaları Dergisi (2018 ): 47-68
RIS TY - JOUR T1 - Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi AU - Kamuran Gökdağ Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.26570/isad.459783 DO - 10.26570/isad.459783 T2 - İslam Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 47 EP - 68 VL - IS - 40 SN - 1301-3289-2822-2903 M3 - doi: 10.26570/isad.459783 UR - https://doi.org/10.26570/isad.459783 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 İslam Araştırmaları Dergisi Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi %A Kamuran Gökdağ %T Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi %D 2018 %J İslam Araştırmaları Dergisi %P 1301-3289-2822-2903 %V %N 40 %R doi: 10.26570/isad.459783 %U 10.26570/isad.459783
ISNAD Gökdağ, Kamuran . "Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi". İslam Araştırmaları Dergisi / 40 (Eylül 2018): 47-68 . https://doi.org/10.26570/isad.459783
AMA Gökdağ K. Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi. isad. 2018; (40): 47-68.
Vancouver Gökdağ K. Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi. İslam Araştırmaları Dergisi. 2018; (40): 47-68.
IEEE K. Gökdağ , "Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi", İslam Araştırmaları Dergisi, sayı. 40, ss. 47-68, Eyl. 2018, doi:10.26570/isad.459783