Y VE Z KUŞAKLARININ KARANLIK VE AYDINLIK ÜÇLÜ KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİ SOSYAL MEDYADA YANSITMA BİÇİMLERİ

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 42 - 63, 24.12.2025

Prof. Dr. Derya Öcal , Esra Tosun

Öz

Bu araştırmanın amacı Y ve Z kuşaklarının karanlık ve aydınlık üçlü kişilik özelliklerini sosyal medyada sunma biçimlerindeki farklılıkları ortaya koymaktır. Nicel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilen araştırmanın evrenini Erzurum ilinde yaşayan Y Kuşağı ve Z kuşağı oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri ŞubatHaziran 2024 tarihleri arasında kişisel bilgi formu, kısaltılmış karanlık üçlü kişilik ölçeği ve aydınlık üçlü kişilik ölçeği ile oluşturulan anket ile toplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda Y ve Z kuşaklarının sosyal medyada sunduğu karanlık üçlü kişilik özellikleri farklılık göstermektedir. Y kuşağının sosyal medyada sunduğu karanlık üçlü kişilik özellikleri cinsiyet, medeni durum, aktif olarak kullanılan sosyal medya platformları ve ortalama geçirilen süreye göre farklılık gösterirken, aydınlık üçlü kişilik özellikleri aktif olarak kullanılan sosyal medya platformlarına göre farklılık göstermektedir. Z kuşağının sosyal medyada sunduğu karanlık üçlü kişilik özellikleri medeni durum ve sosyal medyada ortalama geçirdikleri süreye göre farklılık gösterirken, aydınlık üçlü kişilik özellikleri cinsiyete göre farklılık göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kuşaklar , Sosyal Medya , Kişilik , Karanlık Üçlü , Aydınlık Üçlü

THE PRESENTATION STYLES OF DARK AND LIGHT TRIAD PERSONALITY TRAITS OF GENERATIONS Y AND Z ON SOCIAL MEDIA

Öz

The aim of this study is to determine the differences in the ways generation Y and Z present their dark and light triad personality traits on social media. This study was conducted using a quantitative research method and the research population consists of generation Y and Z individuals living in Erzurum. The data of study were collected between February and June 2024 with a survey consisting of a personal information sheet, the shortened dark triad personality scale and the light triad personality scale. As a result of the analyses, it was found that the dark triad personality traits presented by generation Y and Z on social media show differ. The dark triad personality traits presented by Generation Y on social media differ according to gender, marital status, actively used social media platforms, and the average time spent on social media, the light triad personality traits differ according to actively used social media platforms. The dark triad personality traits presented by Generation Z on social media differ according to marital status and the average time spent on social media, while light triad personality traits differ according to gender.

Anahtar Kelimeler

Generations , Social Media , Personality , Dark Triad , Light Triad

Kaynakça

• Akın, N. A. ve Kartopu, S. (2021). Dindarlık eğiliminin karanlık üçlü kişilik özellikleri ile ilişkisi. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(20), 477531.
• Ata, N. S. (2023). Kişiliğin Karanlık Üçlüsü. Mehmet Seyhan (Ed.). Yönetim, Organizasyon ve Strateji Üzerine Araştırmaları içinde (ss. 3548). Gaziantep: Özgür Yayınları.
• Aziz, Ak. (2017). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri. Ankara: Nobel Akademik Yayınları.
• Bakır, R. U. (2022). Karanlık Üçlü Kişilik Özelliklerinin Aldatmaya Dair Tutumlarına İlişkin Sosyal Medya Kullanımının Rolü (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bekiroğlu, B. (2020). Karanlık Üçlü Ölçeği’nin Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Klinik Bağlamda İncelenmesi (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
• Berkup, S. B. (2014). Working with Generations X and Y in Generation Z Period: Management of Different Generations in Business Life. Mediterranean Journal of Social Sciences, 5(19), 218229. https://doi.org/10.5901/mjss.2014.v5n19p218
• Boyd, D. (2014). It's complicated: The social lives of networked teens [Elektronik sürüm]. London: Yale University Press.
• Bristow, J. (2015). Baby Boomers and Generational Conflict. UK: University of Kent.
• Broadbridge, A. M., Maxwell, G. A., & Ogden, S. M. (2007). Experiences, Perceptions and Expectations of Retail Employment for Generation Y. Career Development International, 12(6), 523544. https://doi.org/10.1108/13620430710821938
• Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Yayınları.
• Constantin, R.M. & Florin, S.D. (2023). An explorative study regarding the relationship between the Light Triad of personality, counterproductive work behavior and organizational citizenship behaviour. Review of SocioEconomic Perspectives, 8(2), 1928. https://doi.org/10.19275/rsep153
• Çelik R., & Çelik S. B. (2024). Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımının Karanlık Üçlü Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 154162. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1480121
• Çiftçi, M. Y. (2024). Karanlığın ve Aydınlığın Dayanıklı Tarafı: Karanlık ve Aydınlık Üçlü Kişilik Özelliklerinin Psikolojik Dayanıklılıkla İlişkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Rumeli Üniversitesi.
• Çoşkun, D., & Aşçı, S. (2020). Shared Selves On Social Media: Examining The Relationship Between Real And İdeal Selves Of GenerationY Instagram Users İn Turkey. Athens Journal of Mass Media and Communications, 6(4), 22954. https://doi.org/10.30958/ajmmc.642
• Dede, A. (2019). İNesil" Akıllı" Sokak Eylemleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 13, 99108.
• Demircioğlu, Z. I. (2020). Ergenlerde Bağlanma Stilleri, Karanlık Üçlü Kişilik Özellikleri, Reddedilme Duyarlılığı ve Arkadaşlık Kalitesinin Sosyal Medya Bağımlılığı ve Siber Zorbalığa Etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çankaya Üniversitesi.
• Dimock, M. (2019) Defining Generations: Where Millennials End and Generation Z Begins. https://www.pewresearch.org/facttank/2019/01/17/wheremillennialsendandgenerationzbegins
• Dölay, Z. (2024). Sosyal Medya Bağımlılığı, Sosyal Medya Kullanım Motivasyonları ve Karanlık Üçlü Kişilik Özellikleri Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi.
• Dönmez, A. K. (2020). Özçekim Davranışı ve Narsisizm Arasındaki İlişki: Y ve Z Kuşakları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi.
• Duman, Z. (2019). Kuşak Çatışması. Ankara: Nobel Yayınları.
• Duman, G. (2023). Antrenörlerin Karanlık ve Aydınlık Üçlü Kişilik Özelliklerinin İş Doyum Düzeyleriyle İlişkisi (Yayımlanmış doktora tezi). Ege Üniversitesi.
• Erden, K. (2025). Dijital Platformlarda Kimlik Performansları: Performatif Benlik, Gösteri Toplumu ve Dramaturjik Yaklaşım. Akdeniz İletişim, (49), 196218. https://doi.org/10.31123/akil.1629829.
• Ergün, Z. (2023). Karl Jaspers’in iletişim biçimlerinin sosyal medyada gerçekleşme düzeyi: X, Y, Z kuşakları üzerine bir inceleme (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi). Atatürk Üniversitesi.
• Farooq, R., & Ashraf, R. (2022). Dark Trait Tetrad and Online Deception in TikTok Users. Applied Psychology Review, 1(1), 20–33. https://doi.org/10.32350/apr.11.02
• Fox, J., & Rooney, M. C. (2015). The Dark Triad and trait selfobjectification as predictors of men’s use and selfpresentation behaviors on social networking sites. Personality and Individual Differences, 76, 161–165. https://doi.org/10.1016/j.paid.2014.12.017
• Freyth, L., Batinic, B., & Jonason, P. K. (2023). Social Media Use and Personality: Beyond SelfReports and TraitLevel Assessments. Personality and Individual Differences, 202, 111960. https://doi.org/10.1016/j.paid.2022.111960
• Garcia, D., & Sikström, S. (2014). The Dark Side of Facebook: Semantic Representations of Status Updates Predict the Dark Triad of Personality. Personality and Individual Differences, 67, 9296. https://doi.org/10.1016/j.paid.2013.10.001
• Gencer, T. E., & Aktan, M. C. (2021). Dijitalleşen Çağda ve Toplumda Değişen İhtiyaçlar ve Sorunlar: ESosyal Hizmet (Sosyal Hizmet 2.0) Gereksinimi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32 (3), 11431175. https://doi.org/10.33417/tsh.875908
• Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Anchor Books.
• Gündüz, Ş., & Pekçetaş, T. (2018). Kuşaklar ve Örgütsel Sessizlik/Seslilik. İşletme Bilimi Dergisi, 6(1), 89115. https://doi.org/10.22139/jobs.399952
• Hartman, T. (2008). Renklerin Şifresi. F. Baytok (Çev.). İstanbul: Pegasus Yayınları.
• Hogan, B. (2010). The Presentation of Self in The Age of Social Media: Distinguishing Performances and Exhibitions Online. Bulletin of Science, Technology & Society, 30(6), 377386. https://doi.org/10.1177/0270467610385893
• Huyler, D. D., & Ciocca, D. J. (2016). Baby Boomers: The Use of Technology to Support Learning. Florida International University, 96102.
• Jonason, P. K., & Webster, G. D. (2010). The Dirty Dozen: A Concise Measure of The Dark Triad. Psychological Assessment, 22(2), 420432. https://doi.org/10.1037/a0019265
• Jonason, P. K., & Davis, M. D. (2018). A Gender Role View of the Dark Triad Traits. Personality and Individual Differences, 125, 102105. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.01.004
• Kaufman, S. B., Yaden, D. B., Hyde, E., & Tsukayama, E. (2019). The Light vs. Dark Triad of Personality: Contrasting Two Very Different Profiles of Human Nature. Frontiers in Psychology, 10, 467. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00467
• Kaya, S. (2021). Sosyal Medya Kullanıcılarının Dijital Kimlik İnşası Sürecinde Kültürel Faaliyet ve Sanat ile İlgili Paylaşımlarının Rolü. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 11(4), 14031419. 10.7456/11104100/014
• Kazgan, M. H., & Uzun, E. T. (2023). Aydınlık Üçlü Ölçeği: Türkçe’ye Çeviri, Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması. The Journal of Academic Social Science, 141 (141), 293311. 10.29228/ASOS.69199
• Kır, B. (2019). Çevrimiçi İletişim ve Kimlik. M. Küçük (Ed.), Çevrimiçi İletişim ve Yansımaları İçinde (ss. 59–74). Ankara: Gece Akademi Yayınları.
• Kuran, E. (2022). Z/Bir Kuşağı Anlamak. İstanbul: Mundi Yayınları.
• Kuyucu, M. (2017). Y Kuşağı ve Teknoloji: Y Kuşağının İletişim Teknolojilerini Kullanım Alışkanlıkları. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 5 (2),845872. https://doi.org/10.19145/egifder.285714
• Lukić, P., & Živanović, M. (2021). Shedding Light on the Light Triad: Further Evidence on Structural, Construct, and Predictive Validity of the Light Triad. Personality and Individual Differences, 178,110876. https://doi.org/10.1016/j.paid.2021.110876
• Lyons, M. (2019). The Dark Triad of Personality: Narcissism, Machiavellianism, and Psychopathy in Everyday Life. UK: Elsevier Academic Press.
• March, E., & Marrington, J. Z. (2023). Antisocial and Prosocial Online Behaviour: Exploring the Roles of the Dark and Light Triads. Current Psychology: A Journal for Diverse Perspectives on Diverse Psychological Issues, 42(2), 13901393. https://doi.org/10.1007/s12144021015527
• Marwick AE. 2013. Status Update: Celebrity, Publicity and Branding in the Social Media Age. New Haven, CT: Yale Univ. Press.
• McCain, J. L., Borg, Z. G., Rothenberg, A. H., Churillo, K. M., Weiler, P., & Campbell, W. K. (2016). Personality and Selfies: Narcissism and the Dark Triad. Computers in Human Behavior, 64,126133. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.06.050
• McCrindle, M., & Wolfinger, E. (2009). The ABC of XYZ: Understanding the Global Generations. Australia: University of New South Wales Press.
• McCrindle, M., & Fell, A. (2019). Understanding Generation Z: Recruiting, Training and Leading the Next Generation. Australia: McCrindle Research Pty Ltd.
• McCrindle, M. (2020). Gen “Z” and Gen “Alpha” Infographic Update. 17.02.2024 tarihinde https://mccrindle.com.au/article/topic/generationz/genzandgenalphainfographicupdate/ adresinden erişildi.
• MejíaSuazo, C. J., LandaBlanco, M., MejíaSuazo, G. A., & MartínezMartínez, C. A. (2021). Dark and Light Triad: Relationship between Personality Traits and Addiction to Mobile Phones, Video Games and The Internet. 22.12.2023 tarihinde https://osf.io/preprints/psyarxiv/dp659 adresinden erişildi.
• Mertol, H., Çetin, Ş., & Ergün, Y. (2022). Dijitalleşme ve kültürel değişimde sosyal medyanın etkisi. K. Adilbekova, A. F. Özel, H. Türker, C. Çoşan & F. İ. Şahin (Ed.), 5. Medya Okuryazarlık Forumu: Dijital Dönüşüm Çağında Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi içinde (ss. 601–607). İstanbul: İksad Yayınları.
• Morrison, M. (2022). Dark Psychology and Manipulation: The Dark Games That Manipulators Play and How to Turn the Tables on Them. Portland: The Smart Read.
• Muris, P., Merckelbach, H., Otgaar, H., & Meijer, E. (2017). The Malevolent Side of Human Nature: A MetaAnalysis and Critical Review of the Literature on the Dark Triad (Narcissism, Machiavellianism, and Psychopathy). Perspectives on Psychological Science, 12(2), 183204. https://doi.org/10.1177/1745691616666070
• Özkan, Ş. (2020). X, Y ve Z Kuşaklarının Instagram ve Facebook Aracılığıyla Oluşturdukları İmaj (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gümüşhane Üniversitesi.
• Özsoy, E., Rauthmann, J F., Jonason, P K., & Ardıç, K. (2017). Reliability and validity of the Turkish versions of Dark Triad Dirty Dozen (DTDDT), Short Dark Triad (SD3T), and Single Item Narcissism Scale (SINST). Personality and Individual Differences, 117 (15),1114. https://doi.org/10.1016/j.paid.2017.05.019
• Palaz, A. R. (2023). Dijitalleşen İletişim Ortamlarında Kimlik İnşası ve Benlik Sunumu: X, Y Ve Z Kuşakları Üzerine Bir Araştırma (Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi). Selçuk Üniversitesi.
• Paulhus, D. L., & Williams, K. M. (2002). The Dark Triad of Personality: Narcissism, Machiavellianism, and Psychopathy. Journal of Research in Personality, 36 (6), 556563. https://doi.org/10.1016/S00926566(02)005056
• Petrides, K. V., Vernon, P. A., Schermer, J. A., & Veselka, L. (2011). Trait Emotional Intelligence and The Dark Triad Traits of Personality. Twin Research and Human Genetics, 14(1), 3541. https://doi.org/10.1375/twin.14.1.35
• Polatcı, S., & Ülkü, T. (2023). Aydınlık ve Karanlık Üçlünün Etik Olmayan Örgüt Yanlısı Davranışlar Sergileme Motivasyonları: Banka Personeli Üzerine Nitel Bir Araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24 (2),230259. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1245688
• Rauthmann, J. F., & Will, T. (2011). Proposing a Multidimensional Machiavellianism Conceptualization. Social Behavior and Personality: an International Journal, 39 (3), 391403. https://doi.org/10.2224/sbp.2011.39.3.391
• Saltoğlu, S. (2018). Karanlık Üçlü ve Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişkide Başa Çıkma Stillerinin Aracı Rolü (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi.
• Sanecka, E. (2017). The Dark Side of Social Media: Associations between The Dark Triad of Personality, SelfDisclosure Online and SelfieRelated Behaviours. The Journal of Education, Culture, and Society, 8 (2), 7188. https://jecs.pl/index.php/jecs/article/view/10.15503.jecs20172.71.88
• Sarıoğlu, E. B., & Özgen, E. (2018). Z Kuşağının Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları Üzerine Bir Çalışma. Journal of International Social Research, 11 (60). http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2856
• Set, Z. (2020). Sosyal Kötücül Kişilikler: Karanlık Üçlü. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(3), 318329. https://doi.org/10.18863/pgy.629950
• Sökmen, A., & Serbest, S. (2022). Kişiliğin Karanlık Yönünün Sağlık Personelinin Demografik Özellikleri Açısından İncelenmesi. Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 6 (2), 7292. 10.29226/TR1001.2022.289
• Strauss, W., & Howe, N. (1991). Generations: The History of America's Future. New York: William Morrow and Company. DOI: 10.29226/TR1001.2022.289
• Tafonao, T., Saputra, S., & Suryaningwidi, R. (2020). Learning Media and Technology: Generation Z and Alpha. Indonesian Journal of Instructional Media and Model, 2(2), 89100. DOI: 10.32585/ijimm.v2i2.954
• Tahoon, R. (2020). Mediating Effects of Dark Personality Triad and Real and Mediated Social Interaction on Social Media Addiction and Academic Performance in University Students. Clin Exp Psychol, 6 (4).
• Tang, W. Y., Reer, F., & Quandt, T. (2022). “The İnterplay of The Dark Triad and Social Media Use Motives to Social Media Disorder”. Personality and Individual Differences, 187,111402. 10.1016/j.paid.2021.111402
• Tekeş, B., & Bıçaksız, P. (2021). “Aydınlık Üçlü (Light Triad) Ölçeğinin Psikometrik Özelliklerinin Değerlendirilmesi”. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 8(3), 535556. https://doi.org/10.31682/ayna.871395
• Tekindal, S. (2021). Nicel, Nitel, Karma Yöntem Araştırma Desenleri ve İstatistik. Ankara: Nobel Yayınları.
• Temelli, E., Kaya, S., Kazgan, M. H., Yılmaz, N. A., Ayar, E., & Yükseloğlu, E. H. (2021). Karanlık Üçlü Kişilik Özelliklerinde Genetiğin Rolü. Bulletin of Legal Medicine/Adli Tıp Bülteni, 26(2), 197204. 10.17986/1462
• Tucaković, L., Bojić, L., & Nikolić, N. (2022). The Battle between Light and Dark Side of Personality: How Light and Dark Personality Traits Predict Mating Strategies in the Online Context. Interpersona: An International Journal on Personal Relationships, 16(2), 295312. https://doi.org/10.5964/ijpr.7869
• Tur, S. (2019). Dijital Sosyalleşme Sürecinde Kuşaklararası Sosyal Ağ Kullanımına Yönelik Facebook Kullanımı Üzerine Bir Araştırma. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi.
• Türkiye İstatistik Kurumu (2024). 10.02.2024 tarihinde https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr adresinden erişildi.
• Tülüce, H. (2023). Karanlık Empat. İstanbul: Destek Yayınları.
• Uçkun, C. G., Burcu, Ü. Z. Ü. M., & Uçkun, S. (2018). Narsist Kişiliğin Makyavelist Davranışlara Etkisi: Kocaeli Üniversitesi Özel Güvenlik Öğrencileri Örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (2), 139154. https://doi.org/10.32709/akusosbil.422221
• Ülkü, T. (2023). Karanlık ve Aydınlık Kişiliğin Etik Olmayan Örgüt Yanlısı Davranışlar Üzerindeki Rolü: Bir Karma Yöntem Araştırması. (Yayımlanmış Doktora Tezi). Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
• Varışlı, B. (2022). Covid19 Pandemi Döneminde Bebek Patlaması Kuşağının X ve Y Kuşaklarıyla Etkileşiminde Yaşanan Dönüşüm. Harun Ceylan (Ed.). Kuşaklararası İlişkiler içinde (ss.127137). Ankara: Nobel Yayınları.
• Vural, D. L. (2020). Karanlık Üçlü Kişilik Özellikleri ile Çocukluk Çağı Ruhsal Travmaları Arasında Savunma Mekanizmalarının Aracı Rolü. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 6(36), 17341743. http://dx.doi.org/10.31576/smryj.61
• Webster, G. D., & Jonason, P. K. (2013). Putting the “IRT” in “Dirty”: Item Response Theory Analyses of the Dark Triad Dirty DozenAn Efficient Measure of Narcissism, Psychopathy, and Machiavellianism. Personality and Individual Differences, 54 (2), 302306. https://doi.org/10.1016/j.paid.2012.08.027
• Wickel, T. M. (2015). Narcissism and Social Networking Sites: The Act of Taking Selfies. Elon Journal of Undergraduate Research in Communications, 6 (1), 512.
• Yurdalan, F. (2021). Karanlık Üçlü Kişilik Özellikleri, Algılanan Stres Düzeyi ve Depresyon İlişkisinde Sosyal Medya Bağımlılığının Aracı Rolü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi.
• ZeiglerHill, V. E., & Marcus, D. K. (2016). Introduction: A Bright Future for Dark Personality Features?. American Psychological Association, 322. https://doi.org/10.1037/14854001