THE TOMB OF NAMIK KEMAL IN BOLAYIR: SYMBOLIC IDENTITY CONSTRUCTION AND IDEOLOGICAL READING

Öz

This study examines the tomb of Namık Kemal—one of the pioneers of Ottoman modernization—located in Bolayır, from historical, architectural, and symbolic perspectives, revealing that the structure functions not merely as a personal grave but also as an ideological monument. The research, conducted using documentary review and interpretive analysis methods, offers a multi-layered evaluation of the tomb’s location, architectural features, decorative elements, and environmental context. The findings indicate that, beyond Namık Kemal’s personal preferences, a symbolic structure was constructed in line with the collective memory of the intellectual circles wishing to commemorate him.In particular, his desire to be buried near the Tomb of Süleyman Pasha is interpreted as a conscious choice that integrates his understanding of history and heroism with a deep sense of identity and responsibility. It is suggested that this decision may reflect a subtle allusion to the fate of Rumelia as representative of the nation as a whole, as well as an effort to identify with the ideal ruler figüre. The mausoleum and the gravestone are adorned with symbolic markers that spatially reflect Namık Kemal’s intellectual world and multifaceted identity. Notably, the gravestone displays a sculptural appearance that almost functions as a portrait, drawing on an iconographic language that blends both Eastern and Western artistic traditions. The study concludes that the tomb and sarcophagus together represent a unique iconography of Namık Kemal, born from the intersection of individual memory and collective remembrance.

Anahtar Kelimeler

• Namık Kemal
• Bolayır
• Süleyman Pasha
• Symbolic Architecture

Namık Kemal’in Bolayır’daki Mezarı: Simgesel Kimlik İnşası ve İdeolojik Okuma

Öz

Bu çalışma, Osmanlı modernleşmesinin öncülerinden Namık Kemal’in Bolayır’daki mezarını tarihsel, mimari ve sembolik yönleriyle ele alarak, söz konusu yapının bireysel bir mezar olmanın ötesinde ideolojik bir anıt işlevi taşıdığını ortaya koymaktadır. Belgesel tarama ve yorumlayıcı analiz yöntemiyle yürütülen araştırmada, mezarın yer seçimi, mimari özellikleri, süsleme detayları ve çevresel bağlamı çok katmanlı biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular, Namık Kemal’in şahsi tercihlerinin yanı sıra, onu anmak isteyen entelektüel çevrenin kolektif hafızası doğrultusunda sembolik bir yapı inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Bilhassa Süleyman Paşa Türbesi yakınında defnedilme arzusunun, onun tarih ve kahramanlık anlayışını, kimlik ve sorumluluk bilinciyle bütünleştiren bilinçli bir tercih olduğu; bu kararın arkasında ise Rumeli'nin siyasi kaderi üzerinden bütün vatana dair bir telmih ve ideal yöneticiyle özdeşleşme çabasının olabileceği ihtimali üzerinde durulmaktadır. Türbe ve mezar taşı, onun fikir dünyasını ve çok yönlü kimliğini mekâna yansıtan sembolik göstergelerle donatılmıştır. Özellikle mezar taşının, adeta portre niteliği taşıyacak şekilde heykelvari bir görünüm sergilediği; bu anlatım biçimini oluştururken doğu ve batı sanat anlayışlarını harmanlayan bir imgelemden yararlanıldığı dikkat çekmektedir. Çalışmada, türbe ile sandukanın, bireysel hafıza ile kolektif belleğin kesişiminden doğan özgün bir Namık Kemal ikonografisini temsil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Namık Kemal
• Bolayır
• Süleyman Paşa
• Sembolik Mimari

Kaynakça

1. Akman, Eyüp. Safranbolu'daki Adak Yerleri ve Bu Yerlerle İlgili İnançlar. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 1999.
2. Akün, Ömer Faruk. “Namık Kemal”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 32, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006, ss. 361-378.
3. Ayverdi, Ekrem Hakkı. İstanbul Mimari Çağının Menşei Osmanlı Mimarisinin İlk Devri 630-805 (1230-1402) I. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, 1989.
4. Başbuğ, Zuhal. “Fransız Devrimci Jean Paul Marat’ın Ölümünün Sanat Eserlerine Yansıması”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi 3 (2023): 999-1015. https://doi.org/10.33206/mjss.1272164
5. Beydilli, Kemal. “Yeni Osmanlılar Cemiyeti”, TDV İslâm Ansiklopedisi C. 43, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013, ss. 430-433.
6. Çetinaslan, Mustafa. Taşların Dili İnegöl Mezarlıkları ve Mezar Taşları. Bursa: 2021.
7. Çorbacı, Hatice. “Avrupa Gotik Resim Sanatında Rönesans’a Doğru Sanat ve Mekânsal Anlatının Önemi”, Geographies, Planning & Tourism Studios 2 (2024): 122-140. . https://doi.org/10.5505/gpts.2024.54254
8. David, Jacques-Louis. Death of Marat. Fotoğraf. Wikimedia Commons. (Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025). https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Death_of_Marat_by_David.jpg

9. Direr Akhan, Ayşe Alev. “Gazi Süleyman Paşa ve Türbesi”. Rodosto’dan Süleymanpaşa’ya Tekirdağ -Uluslararası Tekirdağ Tarihi Sempozyumu Bildirileri (26-27 Mart 2015), Edt. Murat Yıldız, ss. 247-264. İstanbul: Kitabevi, 2016.
10. Ebüzziya, Ziyad.”Ebüzziya Mehmed Tevfik”, İslâm Ansiklopedisi C. 10, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1994, ss. 374-378.
11. Emecen, Feridun. “Rumeli Fatihi Süleyman Paşa’ya Dair Bazı Meseleler ve Notlar”, Avrasya İncelemeleri Dergisi 1, (2017): 2017, 1-8. DOI: 10.26650/jes371493
12. Giotto. Faith (from The Seven Virtues). Fotoğraf. Wikimedia Commons. (Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Giotto_-_The_Seven_Virtues_-_Faith.JPG
13. Güzel, Emine. Osmanlı Erkek Mezar Taşlarında Serpuş Biçimleri. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2016.
14. Hanioğlu, M. Şükrü. “İttihat ve Terakki Cemiyeti” TDV İslâm Ansiklopedisi C. 23, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001, ss. 476-484.
15. Hill, M. Aaron. A Full And Juft Account of The Present State of The Ottoman Empire. London: J. Mayo and J. Woodward, 1710. Internet Archive. (Erişim tarihi: 10 Eylül 2025). https://ia902803.us.archive.org/5/items/b30450895/b30450895.pdf
16. Kemal Bey. Mehmet Namık (1840–1888). Fotoğraf. Wikimedia Commons. Wikipedia sayfasından alındı. Orijinal görsel H.F. Helmolt (ed.), History of the World, New York, 1901’den University of Texas Portre Galerisi arşivinden kopyalanmıştır. (Erişim tarihi: 15 Ağustos 2025). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kemalbey.jpg
17. Kılıçoğlu, Esat. Türk Politik Kültüründe İttihat ve Terakki Mirası: İdeolojik Bağlamda Bir Değerlendirme. Yüksek Lisans Tezi, Bozok Üniversitesi, 2024.
18. Mimiroğlu, İlker Mete, Durmuş Gür ve Cahit Karakök. “Akşehir Nasreddin Hoca Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi’nde Sergilenen Artophorion”, Pearson Journal of Social Sciences & Humanities 16 (2021): 82-103. http://dx.doi.org/10.46872/pj.344
19. Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü I. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1993.
20. Reutlinger, Charles. Namık Kemal. Fotoğraf. Wikimedia Commons. (Erişim tarihi: 15 Ağustos 2025). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nam%C4%B1k_Kemal-6.jpg
21. Sungu, İhsan. Namık Kemal. İstanbul: Maarif Matbaası, 1941.
22. Sütçü, Tevfik. “Namık Kemal’in Yaşamında ve Eserlerinde Gelibolu”, Turkish Studies 13, (2013): 1411-1426. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5994
23. Şaşmaz, Erol. Fotoğraf. “Çanakkale Bolayır Namık Kemal Mezarı.” Türkiye'nin Tarihi Eserleri. (Erişim tarihi: 15 Ağustos 2025). https://www.turkiyenintarihieserleri.com/?oku=3652
24. Şerifoğlu, Ömer Faruk. Kültür ve Sanat Hayatımızda Ebüzziya Ailesi. İstanbul: Zeytinburnu Kültür ve Sanat Merkezi Yayınları, 2020.
25. Tanman, M. Baha. “Gazi Süleyman Paşa Camii ve Türbesi”, İslâm Ansiklopedisi C. 38, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010, ss. 101-102.
26. Tezcan, Hülya. “Fes”, TDV İslam Ansiklopedisi C. 12, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995, ss. 415-416. Tosun, Hatice. Ali Ekrem Bolayır’ın Namık Kemal ve Recaizade Mahmut Ekrem Hakkındaki Görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2010.
27. Ülken, Hilmi Ziya. “Tarih Şuuru ve Vatan”, Milli Tarihin İnşası (Makaleler), haz. Ahmet Şimşek, Ali Satan, ss. 225-241. İstanbul: Yazıgen Yayınevi, 2017.
28. Ülkü, Osman. “Vatan ve Hürriyet Şairi Namık Kemalin Anıt Mezarı”, Uluslararası Namık Kemal Sempozyumu (20-22 Aralık 2010 Tekirdağ), Bildiriler Kitabı II. Cilt, Edt. Orhan Kemal Tavukçu, Ali Tilbe, ss. 1123-1130. Tekirdağ: Fenomen, 2010.
29. Yılmaz, Faruk. Jön Türkler ve İttihat ve Terakki. Ankara: Dorlion Yayınları, 2022.
30. Yüzgüller Arsal, Serap. Batı Sanatında İsa’nın Mucizelerinin İkonografisi: Başlangıcından Karşı-Reformasyona Kadar. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2008.