Osmanlı İmparatorluğunda Erken Modern Dönemde Kadınların Alan Kullanımı, Kadınların Toplumdaki Görünülürlüğünün Başlangıcı

Yıl 2026, Cilt: 4 Sayı: 1, 85 - 99, 21.01.2026

Aslı Çetintaş

Öz

Osmanlı tarihçileri genellikle imparatorluğun siyasi tarihine odaklanırlar. Erken Modern dönemin en büyük bürokrasilerinden birini oluşturmuş olsalar da, Osmanlı tarihini okuyan biri, erkeklere ait devasa bir dünya görür. Bilinçli ve kör bir cinsiyet anlayışıyla kadınlar çoğunlukla göz ardı edilmiş; ya cariye ya da anne figürü olarak anılmışlardır. Bu çalışmanın amacı, Osmanlı kadınlarının görünürlüğünün 18. yüzyılda artmaya başladığı söylemlerini hedef alarak buradaki doğruluk payını araştırmaktır. Yazıda, toplumun önde gelen kadın figürleri olarak saray kadınları üzerinde durulacaktır. Makale, öncelikle Osmanlı saray kadınlarının erken modern dönem boyunca yaşamlarını inceleyecek, ikinci olarak zaman içinde gelişen değişiklikleri tartışacak ve son olarak kadınların sosyal toplumda ne zaman daha sık görülmeye başladığını analiz etmeye çalışacaktır.

Anahtar Kelimeler

kadın , XVIII. yüzyıl , alan kullanımı

Women's Use of Space in the Early Modern Period of the Ottoman Empire, The Beginning of Women's Visibility in Society

Öz

Ottoman historians generally focus on the political history of the empire. Although they constituted one of the largest bureaucracies of the Early Modern period, anyone reading Ottoman history sees a world dominated by men. With a conscious and blind understanding of gender, women have mostly been overlooked; they have been referred to either as concubines or mother figures. The aim of this study is to examine the accuracy of the claim that Ottoman women became more visible in the 18th century. The article will focus on court women as prominent female figures in society. It will first examine the lives of Ottoman court women throughout the early modern period, secondly discuss the changes that developed over time, and finally attempt to analyse when women began to appear more frequently in social society.

Anahtar Kelimeler

Woman , 18th century , erea usage

Kaynakça

• Artan, Tülay, The Ottoman World, Forms and Forums of Expression Istanbul and beyond 1600-1800, Routledge, New York, 2012.
• Artan, Tülay, Wealth and Power of Ottoman Princesses, From Charismatic Leadership to Collective Rule (Toplum Ve Ekonomi sayı 4, 1993).
• Bayraktar Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur'an Meali, İstanbul: Bayraklı Yayınları, 2007.
• Bilgicioğlu Banu,” Sadabad” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. 35, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 2008.
• Derin Fahri Çetin, Abdurrahman Abdi Paşa Vekayı-namesi: Tahlil ve Metin Tenkidi, İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul 1993.
• Doğru, Halime, Lehistanda Bir Osmanlı Sultanı IV. Mehmet’in Kamaniçe-Hotin Seferleri ve bir Masraf Defteri, İstanbul: Kitap Yayınevi 2005.
• Evliya Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: İstanbul, Hazırlayanlar: Seyit Ali Kahraman ve Yücel Dağlı, C.I, 2. Kitap, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2004.
• Faroqhi, Suraiya, XVIII. Yüzyıl Anadolu Kırsalında Suç, Kadınlar ve Servet, Modernleşmenin Eşiğinde Osmanlı Kadınları, İstanbul; Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000.
• Fay, Mary Ann, Kadınlar Ve Vakıflar: XVIII.yy Mısır’ında Mülkiyet, İktidar Ve Toplumsal Cinsiyetin Nüfus Alanı, Modernleşmenin Eşiğinde Osmanlı Kadınları İstanbul; Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000.
• Freely John, Osmanlı Sarayı Bir Hanedanlığın Öyküsü, Çev. Ayşegül Çetin, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2002. Grelot Josephus, İstanbul Seyahatnamesi - Relation Nouvelle d'un Voyage de Constantinople çev. Maide Selen, Pera Turizm, İstanbul,1998.
• İlgürel Mücteba, “Kösem Sultan” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C. 26, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara, 2002.
• İnalcık Halil, Devlet-i Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar-II, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2009.
• Karaca Filiz, “Turhan Sultan” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA) C. 41, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 2012.
• Lewis Reina, Rethinking Orientalizm Women Travel and Ottoman Harem, New York; I.B. Tauris, 2004.
• Mahir Banu, Osmanlı Minyatür Sanatı, İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2005.
• Mantran Robert, XVI. ve XVII. Yüzyılda İstanbul’da Gündelik Hayat, İstanbul: Eren Yayıncılık 1991.
• Montagu Lady, Doğu Mektupları, çev. Murat Aykaç Erginöz, İstanbul: Özgü Yayınları, 2004.
• Özcan Abdülkadir, “Bahname” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), C:4, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 1991.
• Perot Jacques ve Hitzel Frederic ve Anhegger Robert, Hatice Sultan ile Melling Kalfa Mektuplar, çev. Ela Güntekin, Istanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2001.
• Pierce P. Leslie, The Imperial Harem, New York; Oxford University press,1993.
• Raşid Mehmed Efendi, Tarih-i Raşid ve Zeyli, Hazırlayan: Abdülkadir Özcan ve Yunus Uğur ve Baki Çakır ve Ahmet Zeki İzgöer, İstanbul: Klasik Yayınları, 2013.
• Selaniki Mustafa Efendi, Tarih-i Selaniki, Hazırlayan: Mehmet İpşirli, İstanbul: Türk Tarih Kurumu, 1999.
• Sevengil, Refik Ahmet, İstanbul Nasıl Eğleniyordu, İstanbul: Alfa Basım, 2013.
• Sümertaş, Melike Firuzan, “Female Patronage in Classical Ottoman Architecture”, Yükseklisans Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2006.
• Şimşirgil, Ahmet, Valide Sultanlar ve Harem, İstanbul: Timaş Yayınları, 2014.
• Thys-Şenocak Lucienne, Hatice Turhan Sultan, Osmanlı İmparatorluğu’nda Kadın Baniler, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2009.
• Uluçay Çağatay, Haremden Mektuplar, İstanbul: Ötüken, 2011.
• Ünal Ayşegül, “Köprülü Ayşe Hanım ve Osmanlı’da Hane Politikaları”, Yüksek lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2018
• Zilfi C. Madeline, Women And Slavery İn The Late Ottoman Empire, New York: Cambridge University Press, 2010.