90TH OF THE HISTORY OF TURKISH ARMORED TROOPS

Öz

Armored units, which took their place in the land forces in the early 20th century, started with the design phase in 1903 and were used on the battlefield in 1916. The tank narrative, which is frequently included in European-based war studies, has not yet taken its place in Turkish military culture. The history of Turkish Armored Units is a subject that has not been addressed in the literature. The main reasons for this problem are the prejudiced view of the field, the scattered existing sources, the need for mechanical information and its unpopularity. This study aims to explain that there is a widespread tank culture in Turkey within the military history narrative and to fill the gap in the literature. From this point of view, the study is important in terms of explaining and understanding the evolution of Turkish tanking, which is in its 90th year, in the Early Republican Period, the Cold War Period and the changing security policies in the 21st century. The study is based on the written military texts of each period, and a framework has been created for the organizational and training structure of the class through the instructions, lecture notes, personnel memoirs, exercises and maneuvers. International military developments, modernization efforts in the field of defense industry and military-economic agreements are also touched upon. In line with press organs and interviews, the History of the Turkish Armored Corps is placed on a scientific basis by focusing on the national unity element it created on the civilian base in addition to its military mission.

Anahtar Kelimeler

• Tank
• Tank History
• Mechanized Warfare
• Turkish Armored Troops
• Defence Industry

Cumhuriyet Dönemi Türk Zırhlı Birlikleri Tarihi

Öz

Kara kuvvetleri içerisinde 20. yüzyılın ilk dönemlerinde yerini alan zırhlı birlikler, 1903’te tasarı aşaması ile başlamış ve 1916 yılında muharebe sahasında kullanılmıştır. Avrupa merkezli savaş çalışmalarında sıkça yer verilen tank anlatımı, Türk askeri kültüründe henüz yerini almamıştır. Türk Zırhlı Birlikleri tarihi, literatürde çokça ele alınmamış bir konudur. Yaşanılan sorunun temelinde alana ön yargı ile bakış, mevcut kaynakların dağınık olması, mekanik bilgi gerekliliği ve popüler olmaması sebepleri ön planda olmuştur. Çalışma, askeri tarih anlatısı içerisinde ülkemizde de yaygın bir tank kültürü olduğunu anlatmak ve literatürdeki eksikliğin tamamlanması amacıyla ele alınmıştır. Bu açıdan bakıldığında çalışma, 90. yılını yaşayan Türk tankçılığının Erken Cumhuriyet Dönemi, Soğuk Savaş Dönemi ve 21. yüzyılda değişen güvenlik politikaları karşısındaki evrimini anlatma ve anlamak açısından önem arz etmektedir. Konu ele alınırken her dönemin yazılı askeri metinleri temele alınıp; talimname, ders notları, personel anıları, tatbikat ve manevralar ile sınıfın teşkilat ve eğitim yapısı hakkında bir çerçeve oluşturulmuştur. Uluslararası askeri gelişmeler, savunma sanayii alanında yaşanılan modernizasyon çalışmaları ve askeri-ekonomik anlaşmalara da değinilmiş; basın organları ve röportajlar doğrultusunda askeri misyonu dışında sivil tabanda oluşturduğu milli birlik ögesi üzerinde durularak Türk Zırhlı Birlikleri Tarihi bilimsel bir zemine oturtulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tank
• Tank Tarihi
• Mekanize Savaş
• Türk Zırhlı Birlikler
• Savunma Sanayii

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 41/148.
2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 5/0/86.
3. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 5/0/89.
4. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 6/0/19.
5. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 5/0/105.
6. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 5/0/115.
7. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 101/22/3.
8. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 108/50/12.

9. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi (BOA), 30/18/1.
10. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı Ders Notu. İstanbul: Harp Akademileri Basımevi, 2009.
11. Altay, Fahrettin. Üçüncü Gazze ve Kudüs Savaşları Hatıraları. İstanbul: 1967.
12. Aker, Ahmet ve Dilşen İnce Erdoğan. “İkinci Dünya Savaşı Amerikan Askeri Yardımı: Truman Doktrini ve Marshall Planı”, 10. Askerî Tarih Semineri Bildirileri, Ankara: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Eğitim Başkanlığı Yayınları, 2005.
13. Battistelli, Pier P. Heinz Guderian, Çevirmen: Barbaros Uzunköprü. İstanbul: Kronik Yayınları, 2021.
14. Çifci, Erhan. Prusya’dan NATO’ya Türk Ordusunda Batı Etkisi (1880-1960). İstanbul: Kronik Yayınları, 2022.
15. Demirer, Mehmet Akif. İkinci Dünya Savaşı ve Sonrası Türkiye. İstanbul: TOBB, 2015.
16. Guderian, Heinz. Achtung Panzer – Dikkat Tank, Çevirmen: Erol Uğur. İstanbul: Kastaş Yayınevi, 2019.
17. Hoffman, Frank G. Conflict In The 21. Century: The Rise of Hybrid Wars. Virginia: Potomac Institute for Policy Studies, 2007.
18. Küçükerman, Önder ve Erdinç Edirne Jülide. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Ağır Sanayi Bölgesi Zeytinburnu. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2021.
19. Özdemir, Nuray. “Cumhuriyet Döneminde Yurttaşlık Bilincini Arttırmaya Yönelik Verilen Madalyalar”. 18. Türk Tarih Kongresi: Hatıralar, Biyografiler, Otobiyografiler, Tarihçilik, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2018.
20. Özdemir, Behçet. Tek Tank’tan Zırhlı Orduya, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1964.
21. Özlü, Hüsnü. “Kıbrıs Barış Harekâtı Sonrasında Türkiye’ye Uygulanan Ambargonun Sonuçları ve Ulusal Savunma Sanayimizin Gelişimine Etkilerinin Değerlendirilmesi”, 10. Askerî Tarih Semineri Bildirileri. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Eğitim Başkanlığı Yayınları, 2006.
22. Safi, Polat. Milli İstihbarat Teşkilatı (1826-2023). İstanbul: Kronik Yayınları, 2023.
23. Sarınay, Yusuf. “Türkiye’nin NATO’ya Girişi ve Türk Dış Politikasına Etkileri (1952-1990)”, 10. Askerî Tarih Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, 2006.
24. Turhal, Abdullah. Türk Ordusunun İlk Tankı: T 26-B “Seyyar Çelik Kale”. Ankara: FNSS, 2020.
25. Türün, Faik. Kore Muharebelerinde Türk Tugayının Harekâtı ve Alınan Dersler. İstanbul: Harp Akademileri Basımevi, 1969.
26. Uyar, Mesut. Savaş ve Ordu: Ordu Bilgisi. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2022.
27. Yazıcı, Bali. Türk Zırhlı Birlikler Tarihi. Ankara: Zırhlı Birlikler Okulu Matbaası, 1961.
28. Yazıcı, Tahsin. Kore Hatıralarım. Ülkü Yayınları, 1963.
29. Zuvin, Abdullah. 1964-165 Kış Konferansları- Teksir Metin. Ankara: Zırhlı Birlikler Okulu Eğitim ve Tümen Komutanlığı, 1969.
30. 2024-2028 Savunma Sanayii Sektörel Strateji Dokümanı, Savunma Sanayii Başkanlığı. 2024.
31. Börekçi Hüseyin. “Dünya ve Türkiye’de Tank Sınıfının Gelişimi: Rusya-Ukrayna Savaşı Bağlamında Bir Değerlendirme”, Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, Cumhuriyetin Yüzüncü Yıl Özel Sayısı (2023): 127- 170.
32. Çubuklu, Ömer. “Ordumuza Sahada Tam Destek: M60T Modernizasyonu”, ASELSAN Zırhlı Birlikler Sayısı, 105 (2020): 90-93.
33. Elekdağ, Şükrü. “Türkiye ve ABD: Jeo-Stratejik İlişkiler”, Savunma ve Havacılık Dergisi, 1, 1 (1987): 30-39.
34. Erbaş, Zeynep ve Çetinkaya Göktürk, Selma. “Tank Kültürünün Türkiye’de Tezahürü (1932-1945)”, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 7, (2022): 1509-1548.
35. Haksever Mönch, Sadık. “Tank Modernizasyonu”, Savunma ve Havacılık Dergisi, 2, 1 (1988): 10-20.
36. Gündoğdu, Emre. “Türkiye’nin Yükselen Askeri Caydırıcılığının Dinamikleri (2016-2023)”, Akademik Hassasiyetler Dergisi, 10, 23 (2023): 447-468.
37. Kahraman, Çağdaş Akif Kahraman. “Tarihsel Süreçte Savunma Planlaması Yaklaşımları ile Savunma Tedarik Sistemleri Arasındaki İlişki”, Kara Harp Okulu Dergisi, 26, 2 (2016): 101-126.
38. Kapucu, Davud. “1974 Kıbrıs Barış Harekâtı”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 4, 2 (2020): 82-104.
39. Karakaş, Nuri. “Amerikan Ödünç Verme ve Kiralama Yardımlarında Türkiye”, Tarih İncelemeleri Dergisi, 24, 1 (2009): 21-52.
40. Kaymakçılar, Murat. “Kıbrıs Barış Harekâtı ve Zırhlı Birlikler”, Defence Turk, 2, 11 (2022): 24-30.
41. Kiper, Mahmut. “Paydozsuz Bir Yaşam: Selehattin Şanbaşoğlu”, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Metalürji Mühendisleri Odaları Dergisi,
42. Ökten, Tolga. “Askerî Alanda Devrim: Ateş Gücü – Manevra Dengesi”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, 16, 33 (2020): 125-162.
43. Özlü, Hüsnü. “II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’ye Gelen İngiliz Heyetleri ile Yapılan Görüşmeler ve İngiltere’den Alınan Askerî Yardımların Sonuçları”, Atatürk Dergisi, 2, 2 (2013): 57-105.
44. Özgen, Cenk. “Çelik Harekâtına Üzerine Hukuki ve Askeri Bir Analiz”, Siyaset Bilimi Dergisi, 1 (2015): 71-91. “Tank ve Zırhlı Araçların Tarihçesi”, ASELSAN Dergisi, 105 (2020): 1-91.
45. Yenar, Serkan. “Savaş Kavramı’nın Dönüşümü: 1. ve 2. Körfez Savaşı Örneğinde Hibrit Savaşların İncelenmesi”, Kara Harp Okulu Bilim Dergisi, 30, 1 (2020): 85-110.
46. “Zırhlı Birlikler Okulu ve Eğitim Tümen Komutanlığı”, Savunma ve Havacılık Dergisi, 2, 6 (1988): 68-71.
47. Aydoğan, Ayça Nur. Savunma Sanayi Politika ve Stratejilerinin Savunma Sanayinin Yapısına ve Gelişimine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Milli Savunma Üniversitesi, 2021.
48. Özlü, Hüsnü. II. Dünya Savaşı’ndan Günümüze Türkiye’de Savunma Sanayii’nin Gelişimi (1939-1990). Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2006.
49. “Bugün Şafakla Beraber Trakya’da Harekât Başladı”. Akşam Gazetesi, 17 Ağustos 1937.
50. “Büyük Ordu Manevraları Bugün Başlıyor”. Cumhuriyet Gazetesi, 17 Ağustos 1937.
51. Daver, Abidin. “Milletin Bütün Kuvvet Kaynakları Harbe Hazırdır”. Cumhuriyet Gazetesi, 20 Kasım 1935.
52. Daver, Abidin. “Tank, Muharebe Meydanının Kraliçesi Olacak Mı?”. Cumhuriyet Gazetesi, 9 Nisan 1936.
53. Erenel, Latif. “Trakya’daki Manevralar Büyük İntizam İçinde Devam Ediyor”. Tan Gazetesi, 9 Ağustos, 1936.
54. “Harekât Kırmızı Tarafın Lehine Neticelendi”. Cumhuriyet Gazetesi, 21 Ağustos 1937.
55. “Manevralar Dün Akşam Bitti”. Son Posta Gazetesi, 11 Ağustos 1936.
56. “Manevralar Muvaffakiyetle Bitti”. Tan Gazetesi, 11 Ağustos 1936.
57. “Manevralar Devam Ediyor”. Kurun Gazetesi, 18 Ağustos 1937.
58. “Kırmızı Kolordu İlerliyor”. Akşam Gazetesi, 20 Ağustos 1937.
59. “Manevralar Büyük Bir Muvaffakiyetle Neticelendi”, Haber Gazetesi, 21 Ağustos 1937.
60. Nadi, Yunus. “Trakya’daki Son Askeri Manevralarımız Münasebetiyle”. Cumhuriyet Gazetesi, 13 Ağustos 1936.
61. Tuşalp, Erbil. “Orgeneral Demirel’in Anıları, Benzin Sorunu Nasıl Çözüldü?”. Cumhuriyet Gazetesi, 20 Temmuz 1989.
62. “Yüzlerce Tank ve Tayyarenin İştirak Ettiği Manevralar Dün Gece Yarısı Başladı”. Son Posta Gazetesi, 8 Ağustos 1936.
63. “Afrin Harekâtı Avrupa ve Arap Basınında”. NTV Haber, 22 Ocak 2018.
64. “Altay Main Battle Tank Enters Turkish Army Service as Türkiye Ignites Nationwide Production Phase”, Army Recognition, 28 Ekim 2025.
65. “BATU”, BMC POWER, 30 Ekim 2025.
66. Borandağ, Cemal. “14 Ağustos 1974 Kuzey Kıbrıs (Tuğgeneral Ahmet Demir’in Anıları)”. Emekli Albay Cemal Borandağ Resmi Sitesi. 16 Ağustos 2020.
67. “M60T Modernizasyonları Tamamlandı”. ASELSAN, 14 Temmuz 2020.
68. “Şehitlerimiz”. Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Amasya İl Müdürlüğü, 17 Ekim 2015.
69. “TANOK 120 mm Lazer Güdümlü Tank Topu Mühimmatı”, ROKETSAN, 2021.
70. “Tank Mühimmatları”, MKE, 2023.
71. “Tank Okl.K.lığınca, 15-19 Ağustos 2022 tarihleri arasında 83’üncü Dönem Astsubay Temel (27 Asb.Çvş.) Kursu uygulamalı eğitim faaliyeti K.K.Tatb.Mrk.K.lığı/Şereflikoçhisar’da icra edilmiştir”, Kara Kuvvetleri Komutanlığı, 2022.
72. “The last Leopard-1 Tank modernized by ASELSAN”, Defence Turkey, Ocak 2010.
73. “Tırtıllı Araç Yürüyüş Aksamı”, Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü Milli Savunma Bakanlığı, 8 Haziran 2020.
74. “Turkey unveils new Leopard 2A4 main battle tank upgrade fitted with Altay tank turret”, Defence & Security Industry Technology, 22.01.2021.
75. “Turkish defense industry produces ammunition for domestically developed tanks”, Daily Sabah, 9 Nisan 2018.
76. “Türkiye, Güney Kore’nin K2 teknolojisine dayanan Altay Tankının seri üretimine başladı (Güney Kore)”, Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı, 7 Eylül 2025.
77. “Türkiye Delivers First Indigenous Altay Main Battle Tanks to Armed Forces”, Defense News, 29 Ekim 2025.
78. “Türkiye's Indigenous BATU Power System to Power Altay Main Battle Tank”, Türkiye Today, 30 Ekim 2025.
79. “Türkiye Inducts Upgraded M60T Tanks As Altay Tank Enters Serial Production Phase”, Army Recognition, 31.10.2025.
80. Yaylalı, Devrim. “Türkiye Begins Serial Production of Indigenous Altay Main Battle Tank”, European Security & Defence, 31 Ekim 2025.
81. Dr. Erhan Çifci ile 4 Kasım 2025 tarihinde gerçekleştirilen mülakat.
82. Emekli Astsubay Kıdemli Başçavuş Kürşat Malkoç ile 21 Aralık 2022 tarihinde yapılan röportaj.
83. Emekli Tank Albay Yakup Kütükcü ile 25 Mart 2025 tarihinde yapılan röportaj.