أنشطة مجلس الشيوخ في قيصري السيناتور سوات هايري أورغوبلو
Öz
تتناول هذه الدراسة تطور النظام البرلماني في التاريخ السياسي التركي وآلية عمل مجلس الشيوخ الجمهوري، مع التركيز على قيصري. بدأ البحث عن الحكم البرلماني خلال عهد التنظيمات، وتأسس بافتتاح الجمعية العامة عام ١٨٧٦. بعد إعلان الجمهورية عام ١٩٢٣، باءت المحاولات المبكرة للتعددية الحزبية عامي ١٩٢٤ و١٩٣٠ بالفشل، واستمر حكم الحزب الواحد حتى عام ١٩٤٦. بعد الحرب العالمية الثانية، مهدت الديناميكيات الدولية والإصلاحات السياسية الداخلية الطريق لتأسيس الحزب الديمقراطي، الذي وصل إلى السلطة عام ١٩٥٠ وبقي فيها حتى التدخل العسكري في ٢٧ مايو ١٩٦٠. وقد نص دستور عام ١٩٦١ على إنشاء هيئة تشريعية من مجلسين: الجمعية الوطنية ومجلس الشيوخ الجمهوري.
... بين عامي 1961 و1980، مثّل قيصري في مجلس الشيوخ ستة أعضاء: حسين كلبكلي أوغلو، وحسني ديكيشلجيل، وحسين سامي توران، وإبراهيم كيراز أوغلو، وضياء مؤذن أوغلو، وسوات خيري أورغوبلو. وتركز الدراسة بشكل خاص على سوات خيري أورغوبلو، نجل شيخ الإسلام مصطفى خيري أورغوبلو، الفقيه ورئيس الوزراء الحادي عشر لتركيا، وأول رئيس لمجلس الشيوخ الجمهوري. وبالاستناد إلى مصادر أرشيفية، وسجلات مجلس الشيوخ، ومذكرات، وصحف، ومراجع ثانوية، تُقيّم المقالة إسهامات أورغوبلو في السياسة التركية عمومًا، وفي قيصري خصوصًا، خلال فترة عضويته في مجلس الشيوخ.
Anahtar Kelimeler
SENATE ACTIVITIES OF KAYSERI SENATOR SUAT HAYRI ÜRGÜPLÜ
Öz
This study examines the development of the parliamentary system in Turkish political history and the functioning of the Republican Senate with a focus on Kayseri. The search for parliamentary governance began during the Tanzimat era and was institutionalized with the opening of the General Assembly in 1876. Following the proclamation of the Republic in 1923, early attempts at multi-party politics in 1924 and 1930 failed, and single-party rule continued until 1946. After World War II, international dynamics and domestic political reforms paved the way for the establishment of the Democrat Party, which came to power in 1950 and remained in office until the military intervention of May 27, 1960. The 1961 Constitution introduced a bicameral legislature consisting of the National Assembly and the Republican Senate.
Between 1961 and 1980, Kayseri was represented in the Senate by six members: Hüseyin Kalpaklıoğlu, Hüsnü Dikeçligil, Hüseyin Sami Turan, İbrahim Kirazoğlu, Ziya Müezzinoğlu, and Suat Hayri Ürgüplü. The study particularly focuses on Suat Hayri Ürgüplü, son of Sheikh al-Islam Mustafa Hayri Ürgüplü, a jurist, Turkey’s 11th Prime Minister, and the first President of the Republican Senate. Drawing on archival sources, Senate records, memoirs, newspapers, and secondary literature, the article evaluates Ürgüplü’s contributions both to Turkish politics in general and to Kayseri in particular during his tenure in the Senate.
Anahtar Kelimeler
ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ СЕНАТА КАЙСЕРИ СЕНАТОР СУАТ ХАЙРИ УРГЮПЛЮ
Öz
В данном исследовании рассматривается развитие парламентской системы в турецкой политической истории и функционирование Республиканского Сената с акцентом на Кайсери. Поиски парламентского управления начались в эпоху Танзимата и были институционализированы с открытием Генеральной Ассамблеи в 1876 году. После провозглашения Республики в 1923 году первые попытки многопартийной политики в 1924 и 1930 годах потерпели неудачу, и однопартийное правление продолжалось до 1946 года. После Второй мировой войны международная динамика и внутренние политические реформы проложили путь к созданию Демократической партии, которая пришла к власти в 1950 году и оставалась у власти до военной интервенции 27 мая 1960 года. Конституция 1961 года ввела двухпалатный парламент, состоящий из Национального собрания и Республиканского Сената.
В период с 1961 по 1980 год Кайсери представляли в Сенате шесть членов: Хусейн Калпаклыоглу, Хюсню Дикечлигил, Хусейн Сами Туран, Ибрагим Киразоглу, Зия Мюеззиноглу и Суат Хайри Ургюплю. Особое внимание в исследовании уделяется Суату Хайри Ургюплю, сыну шейха аль-Ислама Мустафы Хайри Ургюплю, юристу, 11-му премьер-министру Турции и первому председателю республиканского сената. Основываясь на архивных источниках, протоколах Сената, мемуарах, газетах и вторичной литературе, статья оценивает вклад Ургюплю как в турецкую политику в целом, так и в Кайсери в частности за время его работы в Сенате.
Anahtar Kelimeler
Kayseri Senatörü Suat Hayri Ürgüplü'nün Senato Faaliyetleri
Öz
Bu çalışma, Türk siyasi tarihinde parlamenter sistemin gelişim sürecini ve Cumhuriyet Senatosu’nun işleyişini Kayseri özelinde ele almaktadır. Anayasa ve parlamenter sisteme geçiş arayışları Tanzimat döneminde başlamış ve 1876’da Meclisi Umumi’nin açılmasıyla kurumsallaşmıştır. Osmanlı Devletinin yıkılması sonrasında Cumhuriyetin ilanı ile birlikte demokrasiye geçiş çabaları devam etmiş, ancak uygulama aşamasında çok partili hayata geçiş denemeleri 1924 ve 1930’da başarısız olmuştur. II. Dünya Savaşı sonrası uluslararası alandaki gelişmelerin etkisiyle Türkiye, 1946’da Demokrat Parti’nin kurulmasıyla çok partili hayata geçmiştir. 1950–1960 yılları arasında Demokrat Parti iktidarı ile demokrasi uygulamaları sürmüş, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi sonrasında hazırlanan 1961 Anayasası ile Türkiye Büyük Millet Meclisi iki kanatlı hale gelmiş ve Cumhuriyet Senatosu kurulmuştur. 1961–1980 yılları arasında görev yapan Cumhuriyet Senatosu, seçimle gelen, Cumhurbaşkanı kontenjanından atanan ve tabii senatörlerden oluşmuştur. Kayseri bu dönemde altı senatörle temsil edilmiştir: Hüseyin Kalpaklıoğlu, Hüsnü Dikeçligil, Hüseyin Sami Turan, İbrahim Kirazoğlu, Ziya Müezzinoğlu ve Suat Hayri Ürgüplü. Çalışmada özellikle Türkiye’nin 11. Başbakanı ve Cumhuriyet Senatosu’nun ilk başkanı olan Suat Hayri Ürgüplü’nün senatodaki faaliyetleri incelenmektedir. Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Senato tutanakları, hatıratlar ve dönemin basın kaynakları kullanılarak Ürgüplü’nün Türkiye genelinde ve Kayseri özelinde siyasi katkıları değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler