THE YASSIADA TRIALS THROUGH TEH EYES OF HAMZA GUNER, A JOURNALIST FROM KÜTAHYA

Öz

With the transition to a multiparty political system in Turkey, the Democrat Party (DP) was founded on January 7, 1946; it came to power following the May 14, 1950, elections and governed the country for 10 years. This period, led by Prime Minister Adnan Menderes, has gone down in history as the “Menderes Era.” The DP government came to an end with the military coup of May 27, 1960; Menderes was arrested in Kütahya on the day of the coup, and Democrat Party officials were also arrested and sent to Yassıada. During this period, the National Unity Committee aimed to legitimize the military’s takeover of the country’s administration through press releases and various propaganda activities, carried out in parallel with the drafting of the constitution. The Yassıada trials began on October 14, 1960. Hamza Güner was appointed by the Kütahya Governor’s Office to observe the trials firsthand, and he documented his impressions and shared them with the public through the Kütahya Provincial Newspaper. In this context, the article examines the relationship between Hamza Güner’s writings and the political discourse of the time and attempts to evaluate the extent to which his impressions of Yassıada were objective.

Anahtar Kelimeler

• Democrat Party,
• Adnan Menderes
• Yassıada

Kütahyalı Bir Gazeteci Hamza Güner’in Gözünden Yassıada Davaları

Öz

Türkiye’de çok partili siyasi hayata geçilmesiyle Demokrat Parti (DP) 7 Ocak 1946’da kurulmuş, 14 Mayıs 1950 seçimleriyle iktidara gelerek 10 yıl boyunca ülkeyi yönetmiştir. Başbakan Adnan Menderes’in liderliğinde geçen bu dönem hafızalarda “Menderes Dönemi” olarak yer etmiştir. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesiyle DP iktidarı sona ermiş; Menderes darbe günü Kütahya’da tutuklanmış, Demokrat Partili yöneticiler de tutuklanarak Yassıada’ya sevk edilmiştir. Millî Birlik Komitesi, bu dönemde anayasa hazırlıklarıyla eş zamanlı olarak basın bildirileri ve çeşitli propaganda faaliyetleri ile ordunun ülke yönetimine el koymasını meşrulaştırmayı amaçlamıştır. Bu süreçte Yassıada davaları 14 Ekim 1960’ta başlamış olup bu davaları yerinde gözlemlemek üzere Kütahya Valiliği tarafından Hamza Güner görevlendirilmiş ve Güner izlenimlerini kaleme alarak Kütahya Vilayet gazetesi aracılığıyla kamuoyuna aktarmıştır. Bu bağlamda makalede; Hamza Güner’in söz konusu yazılarının dönemin siyasal söylemiyle ilişkisi incelenmiş ve Yassıada izlenimlerinin ne ölçüde objektif oldukları değerlendirmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Demokrat PArti
• Adnan Menderes
• Yassıada
• Hamza Güner

Kaynakça

1. Aksu Dergisi, C. 1, S. 1, s. 11, Ekim 1964.
2. Arslan, Zehra. Türkiye’nin Siyasi Tarihi Çok Partili Dönemin Başlangıcından 27 Mayıs 1960’a. İstanbul: İmge Kitabevi, 2025.
3. Çolak, Filiz. “Bir Devre Adını Veren Başbakanın Hazin Sonu: Adnan Menderes’in Yassıada Günleri,” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C. 9, S. 4, (2022): 1218-1241.
4. Demir, Merve. İngiliz Basınında 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi ve Yassıada Yargılamaları. Ankara: Gazi Kitabevi, 2023.
5. Demir, Şerif. Türk Siyasi Tarihinde Adnan Menderes. İstanbul: Paraf Yayınları, 2010.
6. Demirbilek, Sinan. Demokrat Partililerin Anılarında Yassıada. İstanbul: Gülmat Matbaacılık, 2012.
7. Erer, Tekin. Darbenin Ellinci Yılında: Yassıada ve Sonrası. Hazırlayan: Haydar Fevzi Erer. İstanbul: Ayhan Matbaası, 2010.
8. Eroğul, Cem. Demokrat Parti Tarihi ve İdeolojisi. İstanbul: Yordam Kitap, 2014.

9. Güner, Hamza. “27 Mayıs-1960 Beyaz İhtilâl Hürriyet Bayramı”, Kütahya Vilayet Gazetesi, 10 Haziran 1960, s. 1, 3.
10. Güner, Hamza, “6-7 Eylül Olaylarının Tertipçi Sanıkları Bugün Adalet Huzurunda”. Kütahya Vilayet Gazetesi, 19 Ekim 1960.
11. Güner, Hamza. “Yassıada”. Kütahya Vilayet Gazetesi, 19 Ekim 1960.
12. Güner, Hamza. “Yassıada’dan Geliyorum”, Kütahya Vilayet Gazetesi, 31 Ekim 1960.
13. Güner, Hamza. “Yassıada’dan Geliyorum”. Kütahya Vilayet Gazetesi. 1 Kasım 1960.
14. Hale, William, Türkiye’de Ordu ve Siyaset. İstanbul: Alfa Yayınları, 2014.
15. Karanis, Fikri. Koltuk Değnekli Demokrasi ve 27 Mayıs Darbesi. İstanbul: Media Print, 1994.
16. Kütahya Vilayet Gazetesi, 30 Mayıs 1960.
17. Kütahya Vilayet Gazetesi, 11 Ekim 1960.
18. Kütahya Vilayet Gazetesi, 13 Ekim 1960.
19. Kütahya Vilayet Gazetesi, 15 Ekim 1960.
20. Kütahya Vilayet Gazetesi, 17 Ekim 1960.
21. Kütahya Vilayet Gazetesi, 20 Ekim 1960.
22. Kütahya Vilayet Gazetesi, 25 Ekim 1960.
23. Özker, Zeki. Kütahya Sosyo-Ekonomik Hayatından 50 Yıl (1945-1995) Av. Zeki Özker’in Anıları. Hazırlayan: Ali Sarıkoyuncu, Kütahya: Kütahya Belediyesi Kütahya Kültür ve Tarihi Araştırmaları Merkezi Yayınları, 2010.
24. Pınar, Işıl Tuna. Sorularla 27 Mayıs 1960 Darbesi Tarihi. Eskişehir: Dorlion Yayınları, 2024.
25. Şahin, Dürdane. “27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi ve Basın (1960-1965),” History Studies, C. 15, S. 4, (2023): 723-741.
26. Uyar, Hakkı. Demokrat Parti İktidarında CHP 1950-1960. İstanbul: Doğan Kitap, 2017.
27. Yücel, M. Serhan. Demokrat Parti. İstanbul: Ülke Kitapları, 2001.
28. Weiker, Walter F. Amerikalı, Fransız, Rus Gözüyle 1960 Türk İhtilali, Çeviren: Mete Ergin, İstanbul: Cem Yayınevi, 1967.