İşlevsel, Algısal Açıdan Ulaşım ve Peyzaj İlişkisinin İncelenmesi: Bursa Fevzi Çakmak Caddesi

Öz

Hızlı kentleşme, artan taşıt trafiği ve altyapı yatırımlarının motorlu ulaşım odaklı gelişimi; yaya hareketliliğini, çevresel estetik ve kamusal yaşam kalitesini tehdit etmektedir. Bu bağlamda çalışma, kent içinde çok işlevli bir ulaşım ve ticaret aksı olan Fevzi Çakmak Caddesi'ni kullanıcı konforu, güvenliği, estetik algı ve erişilebilirlik açılarından değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, Bursa ili Osmangazi ilçesinde yer alan Fevzi Çakmak Caddesi’nin algısal ve işlevsel boyutlarını değerlendirerek, kentsel ulaşım koridorlarında peyzaj elemanlarının kullanıcı deneyimi üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırma üç aşamalı yöntemle yürütülmüştür. Birinci aşama literatür ve saha verilerinin toplanması, ikinci aşama algısal analiz (ölçek, konfor, güvenlik, canlılık, kültürel farkındalık gibi kriterlerle) ve işlevsel analiz (erişilebilirlik, peyzaj elemanları, donatı çeşitliliği gibi unsurlar) ve üçüncü aşamada ise bu analizlerin karşılaştırılmasıdır. Çalışma, Fevzi Çakmak Caddesi’nin mevcut ulaşım ve peyzaj yapısının insan odaklı ve sürdürülebilir kent mekânı oluşturma açısından yetersiz kaldığını, özellikle yaya altyapısı, bisiklet yolları, estetik ve erişilebilirlik gibi alanlarda ciddi eksiklikler barındırdığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, peyzaj tasarımlarında yön bulma, güvenlik ve kültürel kimlik gibi işlevleri de kapsayacak şekilde tasarlanması gerektiği vurgulanmakta ve yaya öncelikli, erişilebilir, çok işlevli caddelerle bütünleşik kent mekânları için öneriler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kentsel ulaşım koridoru
• peyzaj elemanları
• Bursa
• Fevzi Çakmak Caddesi

An Investigation of the Relationship Between Transportation and Landscape in Functional and Perceptual Terms: The Case of Fevzi Çakmak Street, Bursa

Öz

Rapid urbanization, increasing vehicular traffic, and infrastructure investments centered on motorized transportation threaten pedestrian mobility, environmental aesthetics, and the quality of public life. In this context, the present study aims to evaluate Fevzi Çakmak Street—a multifunctional transportation and commercial axis within the city—in terms of user comfort, safety, aesthetic perception, and accessibility. This study investigates the perceptual and functional dimensions of Fevzi Çakmak Street, located in the Osmangazi district of Bursa, by examining the impact of landscape elements on user experience within urban transportation corridors. The research was conducted through a three-phase methodology. The first phase involved the collection of literature and field data; the second phase focused on perceptual analysis (with criteria such as scale, comfort, safety, vitality, and cultural awareness) and functional analysis (including factors like accessibility, landscape elements, and diversity of urban furniture); and the third phase consisted of a comparative evaluation of these analyses. The findings reveal that the current transportation and landscape structure of Fevzi Çakmak Street falls short in creating a human-centered and sustainable urban space. The study identifies significant deficiencies, particularly in pedestrian infrastructure, bicycle lanes, aesthetics, and accessibility. Accordingly, it is emphasized that landscape designs should encompass functions such as wayfinding, safety, and cultural identity. The study concludes by offering recommendations for integrated urban spaces featuring pedestrian-oriented, accessible, and multifunctional streets.

Anahtar Kelimeler

• urban transportation
• landscape elements
• Bursa
• Fevzi Çakmak Street

Kaynakça

1. [1] Akbulut, F. (2016). Kentsel Ulaşım Hizmetlerinin Planlanması ve Yönetiminde Sürdürülebilir Politika Önerileri, Kastamonu Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 336-355.
2. [2] Güven, A. (2016). Kent, Kentlileşme ve Kentsel Yönetim İhtiyacı. Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 4(1)(2016)21-30
3. [3] Demir, Ü. (2008). Peyzaj Tasarımında Yaya Bölgeleri Antakya Hürriyet Caddesi Yayalaştırma Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Hatay.
4. [4] Türkoğlu, N. (2010). Kent merkezinde yaya ve taşıt ulaşım alanlarının peyzaj mimarlığı açısından irdelenmesi, Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Konya.
5. [5] Kuntay, O. (2004). Sürdürülebilir Turizm Planlaması, Alp Yayınevi, Ankara.
6. [6] Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The Experience of Nature: A Psychological Perspective. Cambridge University Press.https://www.hse.ru/data/2019/03/04/1196348207/%5BRachel_Kaplan,_Stephen_Kaplan%5D_The_Experience_of_(b-ok.xyz).pdf, Erişim Tarihi: 07.08.2025
7. [7] Lynch, K. (1960). The Image of the City. MIT Press.
8. [8] Ulrich, R., S. (1986). Human Responses to Vegetation and Landscapes. Landscape and Urban Planning, 13, 29-44.

9. [9] Chon, J. and Shafer, C. S. (2009). Aesthetic Responses to Urban Greenway Trail Environments, Landscape Research, 34(1), 83–104.
10. [10] Nasar, J. (1988) Environmental Aesthetics. Cambridge: Cambridge University Press.
11. [11] Crankshaw, N. (2009). Creating Vibrant Public Spaces: Streetscape Design in Commercial and Historic Districts. Washington: Island Press.
12. [12] Cao, S., Song, C., Jiang, S., Luo, H., Zhang, P., Huang, Y., Yu, J., Li, K., Li, N., Guo, B., & Li, X. (2024). Effects of Urban Greenway Environmental Types and Landscape Characteristics on Physical and Mental Health Restoration. Forests, 15(4), 679. https://doi.org/10.3390/f15040679
13. [13] Oğul, M., (2023). Cumhuriyet Dönemine Kadar Bursa Şehrinin Tarihi Coğrafyası, Gelecek Vizyonlar Dergisi, 7(4), 21-28.
14. [14] Pirselimoğlu Batman, Z., Adigüzel, E., & Tüzel, F. (2017). Bursa Cumalıkızık Örneği Kırsal Turizm Kullanımları Çerçevesinde Ulaşım Değerlerinin İncelenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 19(2), 30-39.
15. [15] Pirselimoğlu Batman, Z. & Ender Altay, E. (2019). Investıgatıon of Accessıbılıty In Recreatıonal And Leısure Areas, Bursa-Turkey Fresenius Environmental Bulletin, 28, 1811-1822.
16. [16] Ender Altay, E., & Pirselimoğlu Batman, Z. (2021). Yaya mekanlarında erişim ve kullanım olanakları, Peyzaj Mimarliğinda (Planlama, Tasarim ve Peyzaj Bitkileri) Güncel Çalişmalar, Murat Zencirkıran, Editör, Gece Yayınevi / Gece Publishing, Ss.91-102, 2021
17. [17] Pirselimoğlu Batman, Z., Ender Altay, E., & Şengül, S. (2024). The relationship between walkability and landscape values in transportation. Examination of landscape values in urban area transportation axes. TeMA - Journal of Land Use, Mobility and Environment, 17(2), 285-308. https://doi.org/10.6093/1970-9870/10462
18. [18] Özdemir Işık, B., Öztürk Nohut, D., & Lakot Alemdağ, E. (2016). Trabzon Meydan Düzenlemesinin Kullanıcı Talepleri Bakımından Değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 6(14), 1-12.
19. [19] Burulaş (2024). Bursa Ulaşım Ağı ve Toplu Taşıma Bilgileri. Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları. https://www.burulas.com.tr/, Erişim tarihi: 07.08.2025
20. [20] Naghibi, M., Farrokhi, A., & Faizi, M. (2024). Small Urban Green Spaces: Insights into Perception, Preference, and Psychological Well-being in a Densely Populated Areas of Tehran, Iran. Environmental Health Insights, 18. https://doi.org/10.1177/11786302241248314
21. [21] He, J., Li, X., Lin, Y., & Yu, D. (2021). Greenway Cyclists’ Visual Perception and Landscape Imagery Assessment. Frontiers in Psychology, 12.
22. [22] Li, Y., Li, M., Xu, Y., & Tao, J. (2024). Interface-element-perception model to evaluation of urban sidewalk visual landscape in the core area of Beijing. Frontiers of Architectural Research, 13(5), 960–977. https://doi.org/10.1016/j.foar.2023.12.006
23. [23] Jurković, Ž., & Lovoković, D. (2023). Corridor Planning–Sustainable Planning? Sustainability, 15(21), 15502. https://doi.org/10.3390/su152115502
24. [24] Polat, A.T. & Önder, S. (2012). Kentsel Peyzaj: Tasarım ve Uygulamaya Yönelik Bazı Öneriler, Kentsel Peyzaj Alanlarının Oluşumu ve Bakım Esasları Semineri, 19 Mayıs 2012,97-116, Konya.
25. [25] Gültekin, B. & Altunkasa, F. (2008). Kent İçi Yolların Yaya Kullanımına Yönelik Değerlendirilmesinde Çözümlemeli Bir Yaklaşım: Adana Örneği, Ç.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:2008 Cilt:17-3
26. [26] Kul, H., & Tutal, O., (2016). Yaya Alanlarının Erişilebilirliği: Eskişehir Porsuk Çayı Kıyısı Örneği, 3. Ulusal Yapı Kongresi ve Sergisi, Teknik Tasarım, Güvenlik ve Erişilebilirlik, 24-26 Kasım 2016, TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi, Ankara.
27. [27] Şahin, M. (2021). Eski Çağlardan Günümüze Ören Yerleriyle Bursa. 81 İlde Kültür ve Şehir: Bursa içinde (54-107. ss.) Bursa: Bursa Valiliği Yayınları.
28. [28] Ersoy, E. (1994). Kensel Alan Kullanım Normları, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, ODTÜ Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Fakültesi Yayınları, p.301.
29. [29] Anonim, (2023). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yaya Yolları ve Kaldırımların Tasarım Kuralları Hakkında Yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231107-1.htm, Erişim tarihi: 07.08.2025
30. [30] Davis, P. H. (1965-1988). Flora of Turkey and the east Aegean Islands. Edinburgh University Press. Volume 1-10. Edinburgh
31. [31] Dirr, M. A. (1992). Manual of woody landscape plants: their ıdentification, ornamental characteristics, Culture Propagation and Uses. Varsity Press
32. [32] Mataracı, T. (2002). Ağaçlar. Marmara Bölgesi doğal egzotik ağaç ve çalıları. Tema yayınları. 371s.
33. [33] Pamay, B. (1992). Plant Material I: Trees and shrubs. Uycan Press. Istanbul. 80p. Pamay, B. (1993). Plant Material II: Woody origins, flowering shrubs, vines, cacti and succulent plants, reeds. Orhan Press. Istanbul.128 p.
34. [34] Yaltırık, F. (1991). Bazı Yapraklı ağaç ve çalıların kışın tanınması (uygulama kılavuzu), Ormancılık Eğitim ve Kültür Vakfı, Yayın No: 5, İstanbul
35. [35] Yaltırık, F. (1993). Dendrology Textbook II. Angiospermae (Angiosperms) Vol. I. Istanbul.
36. [36] Zencirkıran, M. (2004). Bursa kent peyzajında kullanılan bitki türleri ve bu amaç için kullanılabilecek yerli ve yabancı orjinli bitkilerin saptanması. Uludağ Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projesi No:2002/24, 307s.
37. [37] Zencirkıran, M. (2009). Determination of native woody landscape plants in Bursa and Uludag. African Journal of Biotechnology, 8 (21): 5737-5746
38. [38] Zencirkıran, M. (2013). Peyzaj Bitkileri I. (Açık Tohumlu Bitkiler-Gymnospermae). 1. Basım. Nobel Akademik Yayıncılık. Yayın Nu:605, Fen Bilimleri Nu:57, Ankara. 475 s.
39. URL-1 https://www.gezinomi.com/gezi-rehberi/osmangazi-de-gorulmesi-gereken-tarihi-yerler.html, Erişim Tarihi: 04.07.2025.
40. URL-2 https://www.tripadvisor.com.tr/Attractions-g297977-Activities-c47-oa30-Bursa.html, Erişim Tarihi: 04.07.2025.
41. URL-3 https://cdn.iuc.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=fakulte_bahce_bitkileri.pdf, Erişim Tarihi: 04.07.2025.
42. URL-4 (2020). https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Trafik/IsaretlerElKitabi/KarayoluTrafikIsaretlemeStandartlari1.pdf, Erişim Tarihi: 04.07.2025.
43. URL-5 https://tr.climate-data.org/asya/tuerkiye/bursa/bursa-714886/ Erişim Tarihi: 08.08.2025
44. URL-6 https://bursa.yogunlukharitasi.com/ Erişim Tarihi: 08.08.2025