Local Wisdom-Based Values Education (LWBVE): An Analysis Through Anatolian Sufi Texts

Öz

This study aims to present the theoretical foundations of the Local Wisdom-Based Values Education (LWBVE) approach, drawing on the values found in the foundational texts of the Anatolian wisdom tradition. These texts, which rank among the most significant sources of the Anatolian Sufi tradition, offer a deep-rooted accumulation of knowledge concerning the moral development of the individual. The values embedded in these works, as a concrete reflection of this accumulated knowledge, establish a framework that shapes both individual morality and social relations. The study employs document analysis, a qualitative research method. Although the literature contains studies focused on identifying the values present in these texts, works that address values in conjunction with an educational approach remain limited. An examination of Ahmed Yesevi's (d. 562/1166) Divan-ı Hikmet, Yunus Emre's (d. 720/1320 [?]) Risâletü'n-Nushiyye, and Haji Bektash Veli's (d. 669/1271 [?]) Makâlât reveals that all three texts share a common value structure centred on the concepts of self-knowledge and self-regulation. Within this framework, values such as humility, courtesy/modesty, patience, tolerance, honesty, love/affection, generosity, contentment, and responsibility come to the fore. It is understood that some of these values overlap with those found in the Türkiye Century Education Model, while others acquire a deeper meaning within the tradition itself. This approach offers teachers the opportunity to address values through text-based activities and to support students in making meaning of these values. In light of these findings, it is recommended that the local wisdom-based approach be integrated into instruction through text-based activities and that teachers be provided with practical guidance accordingly. In this respect, the study contributes to the values education literature by examining how values emerge and acquire meaning within a local wisdom framework.

Anahtar Kelimeler

• Values Education
• Local Wisdom
• Sufism
• Anatolian Wisdom
• self-knowledge
• self-regulation

Destekleyen Kurum

There is no statement of support for the article.

Etik Beyan

The article titled “Local Wisdom-Based Values Education (LWBVE): An Analysis Through Anatolian Sufi Texts” is original research; I hereby state that I have acted in accordance with scientific ethics, principles, and rules at all stages of this research (preparation, literature review, data collection, data analysis, and presentation); that all sources consulted in the course of this study have been duly included in the reference list; that no sources not consulted have been included; that no alterations have been made to the data during their use; that the research does not contain any form of plagiarism; and that I have complied with my ethical duties and responsibilities by fully accepting all the terms and conditions of the Scientific Research and Publication Ethics Directive of Higher Education Institutions and the Committee on Publication Ethics (COPE) Principles. I further state that I accept full moral and legal responsibility for any consequences that may arise should any situation contrary to the statements made herein be identified in relation to my research.

Teşekkür

There is no statement of acknowledgement for the article.

Yerel Bilgelik Temelli Değerler Eğitimi (YEBDEM): Anadolu İrfanı Metinleri Üzerinden Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Anadolu irfan geleneğinin kurucu metinlerinde yer alan değerlerden hareketle Yerel Bilgelik Temelli Değerler Eğitimi (YEBDEM) yaklaşımının teorik temellerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Anadolu tasavvuf geleneğinin önemli kaynakları arasında yer alan bu metinler, bireyin ahlaki gelişimine ilişkin köklü bir birikim sunmaktadır. Bu eserlerde yer alan değerler, söz konusu birikimin somut bir yansıması olarak hem bireysel ahlakı hem de toplumsal ilişkileri şekillendiren bir çerçeve ortaya koymaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Literatürde, bu metinlerde yer alan değerleri tespit etmeye odaklanan çalışmalar bulunmakla birlikte değerlerin bir eğitim yaklaşımıyla birlikte ele alındığı çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Ahmed Yesevî’nin (ö. 562/1166) Divan-ı Hikmet’i, Yûnus Emre’nin (ö. 720/1320 [?]) Risâletü’n-Nushiyye’si ve Hacı Bektâş-ı Velî’nin (ö. 669/1271 [?]) Makâlât’ı incelendiğinde her üç metninde kendini bilmek ve öz denetim kavramları ekseninde şekillenen ortak bir değer yapısına sahip olduğu görülür. Bu çerçevede tevazu, edep/hayâ, sabır, hoşgörü, dürüstlük, sevgi/muhabbet, cömertlik, kanaat ve sorumluluk gibi değerler öne çıkmaktadır. Bu değerlerin bir kısmının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ndeki (TYMM) değerlerle örtüştüğü, bir kısmının ise gelenek içinde daha derin bir anlam kazandığı anlaşılmaktadır. Bu yaklaşım, öğretmenlere değerleri metin temelli etkinlikler aracılığıyla ele alma ve öğrencilerin bu değerleri anlamlandırmalarını destekleme imkânı sunmaktadır. Bu bulgular doğrultusunda, yerel bilgelik temelli yaklaşımın öğretime metin temelli etkinlikler aracılığıyla entegre edilmesi ve öğretmenlere bu doğrultuda uygulamaya dönük rehberlik sunulması önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, değerlerin nasıl ortaya çıktığını ve nasıl anlam kazandığını yerel bilgelik çerçevesinde ele alarak değerler eğitimi literatürüne katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Değerler Eğitimi
• Yerel Bilgelik
• Tasavvuf
• Anadolu irfanı
• öz denetim

Destekleyen Kurum

Araştırma için herhangi bir destek beyanı bulunmamaktadır.

Etik Beyan

“Yerel Bilgelik Temelli Değerler Eğitimi (YEBDEM): Anadolu İrfanı Metinleri Üzerine Bir İnceleme” başlıklı makalenin özgün bir araştırma olduğunu; araştırmanın bütün aşamalarında (hazırlık, literatür taraması, veri toplama, veri analizi, sunum) bilimsel etik, ilke ve kurallara uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında yararlanılan eserlerin tamamına kaynakçada yer verdiğimi; verileri kullanırken veriler üzerinde bir değişiklik yapmadığımı; araştırmanın intihal içermediğini; Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile Yayın Etiği Komitesi (COPE) İlkelerinin tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi; araştırmamla ilgili beyanıma aykırı herhangi bir durumun saptanması durumunda ortaya çıkabilecek ahlaki ve hukuki bütün sonuçları kabul edeceğimi beyan ederim.

Teşekkür

Araştırma için herhangi bir teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Abd Rahman, N. A., & Jalil, N. A. (2021). The role of rituals in instilling Islamic values among students. Journal of Islamic Education, 12(3), 65–78. https://doi.org/10.62945/jpgi.v1i2.691
2. Alan, Y. (2015). Değerler eğitimi ve Kur’an kıssaları. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), 60–76. https://izlik.org/JA94XG55SZ
3. Anggita, D., Prasetyo, A., & Wulandari, S. (2024). Implementation of local culture in schools through storytelling and regional language use. Indonesian Journal of Cultural Education, 8(2), 85-98. https://doi.org/10.35445/alishlah.v17i2.5891
4. Arefi, M. (2011). Rethinking the local knowledge approach to placemaking: lessons from Turkey. Journal of Urban Design, 16(1), 70-85.
5. Arthur, J. (2005). The Re-emergence of Character Education in British Education Policy. British Journal of Educational Studies, 53(3), 239–254.
6. Awaluddin, M., Rahman, A., & Hasan, M. (2025). University collaboration in developing Arabic curriculum based on Bugis local wisdom. Journal of Curriculum Studies, 15(1), 60–75.
7. Bacanlı, H. (2005). Duygusal davranış eğitimi. Nobel Yayın Dağıtım.
8. Bice, H. (2023). Divan-ı hikmet'in kavram haritası. Hitabevi.

9. Bilgin, N. (1995). Sosyal psikolojide yöntem ve pratik çalışmalar. Sistem Yayıncılık.
10. Bolat, A. (2016). Değerler eğitiminde tasavvuf. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (40), 33–48. https://izlik.org/JA56DX38LD
11. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
12. Cevizci, A. (2015). Etik: Temel kavramlar ve kuramlar. Say Yayınları.
13. Coşan, M. E. (2013). Hacı Bektaş ve Makâlât’ının Arapça aslı hakkında. Journal of Turkish Language and Literature, 45(45), 1-38. https://izlik.org/JA79AX79AP
14. Çalışkan, H. ve Öntaş, T. (Ed.). (2020). Biyografilerle değerler eğitimi etkinlik kitabı. Pegem Akademi.
15. Çınar, N. (2018). Tasavvuf ve ahlâk eğitimi. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi, 4(2), 920–929. https://izlik.org/JA47KW23EU
16. Demir, T. ve Özdemir, B. (2013). Türkçe eğitiminde Karagöz/gölge oyunları ile değer öğretimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 57–89. https://izlik.org/JA99EP82KE
17. Doğruyol, B. (2019). The concept of wisdom in Turkish cultural context. Journal of Cross-Cultural Psychology, 50(4), 55–70.
18. Dönmez, Ö. ve Uyanık, G. (2022). Farklı ülkelerde değerler eğitimi ve değer eğitimi programlarından örnekler. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 74–88. https://doi.org/10.55008/te-ad.1099697
19. Dwi, R., Sari, N., & Hidayat, T. (2024). Poetry and creativity competition through Samin market as a medium for character education. Journal of Language and Literature Education, 10(3), 115–128.
20. Er Türküresin, H. (2021). Pir-i Türkistan Hoca Ahmed Yesevî ve Divan-ı Hikmet’te bulunan değerler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (99), 267–284. https://izlik.org/JA42NE43TZ
21. Grant AM, Franklin J., & Langford, P. (2002). The Self-reflection and insight scale: a new measure of private self-consciousness. Social Behavior and Personality,30(8), 821–36.
22. Güler, E. T. (2024). Sufi ethics and Hasan b. Ali. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(1), 282-292. https://izlik.org/JA74UF38AK
23. Güneş, A. (2015). Manevî-İnsani Değerler Eğilim Ölçeği (MİDÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of International Social Research, 8(41), 1354–1360
24. Gürsoy, Ç. (2023). Geleneksel bilginin değişimi ve dönüşümü: Cudibey ve Elmaalan mahalleleri örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
25. Habibudin, M. (2020). Sasak local wisdom values for peace building in the community. International Journal of Social Sciences, 14(2), 82–95.
26. Hacı Bektaş Velî. (2021). Makâlât-ı Hacı Bektaş-ı Velî (M. E. Coşan, Haz.). Server Yayınları.
27. Haksever, Ahmet Cahid. (2021) Günümüz Tasavvuf Meseleleri. Ankara: KDY Akademi.
28. Halstead, J. M. & Taylor, M. J. (2000). The development of values education in schools. Journal of Moral Education, 29(1), 5–25.
29. Herjayanti, W. (2024). Preservation of Islamic traditions and local wisdom in Madura. Journal of Islamic Education Studies, 18(1), 70–85.
30. Imron, A., Nisa, K. & Fitriani, L. (2023). Student management activities for integrating local wisdom values in schools. Educational Administration Review, 22(3), 150-165.
31. Joyce, S., Sakti, P., & Rahmawati, D. (2021). Ethnopedagogy and character development. Heliyon, 7(4), 50–62.
32. Karakaş, R. ve Akın, E. (2018). Değerler eğitimi bağlamında Siirt menkıbeleri. Folklor/Edebiyat, 24(94), 87–101. https://doi.org/10.22559/folklor.226
33. Karaz, B. (2017). Atebetü’l-Hakâyık’ta değerler eğitimi üzerine inceleme. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 167–181. https://izlik.org/JA73LJ55EU
34. Kaymakcan, R. ve Meydan, H. (2014). Ahlak, Değerler ve Eğitimi. DEM Yayınları.
35. Kaynakçı, S. ve Er, H. (2009). Sosyal bilgilerde biyografi kullanımı. M. Safran (Ed.), Sosyal bilgiler eğitimi içinde (ss. 414–428). Pegem A Yayıncılık.
36. Lande, S. (2021). Implementation of local content curriculum management. Journal of Educational Management, 19(2), 198–212.
37. Lickona, T. (2004). Character Matters: How to Help Our Children Develop Good Judgment, Integrity, and Other Essential Virtues. New York: Simon & Schuster.
38. Lomakina, T. (2021). Proverbs as cultural transmission. International Journal of Cultural Studies, 16(3), 40–55.
39. Manda, D. (2023). Integration of local, religious and universal values. Journal of Multicultural Education, 11(4), 135–150.
40. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Müfredatta yenileme ve değişiklik çalışmalarımız üzerine basın açıklaması. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_07/18160003_basin_aciklamasiprogram.pdf adresinden 01 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
41. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari adresinden 01 Temmuz 2025 tarihinde alınmıştır.
42. Narvaez, D. (2002). Does reading moral stories build character?. Educational Psychology Review, 14(2), 155–171. https://doi.org/10.1023/A:1014674626643
43. Nugraha, A., Setiawan, B., & Kurniawan, D. (2023). Extracurricular activities and character education. Indonesian Journal of Educational Research, 9(2), 205–220.
44. Özbay, M. (2002). Kültür aktarımı açısından Türkçe öğretimi. Türk Dili, 602, 112–120.
45. Öztürk, E. C. (2023). Âşık Veysel’in şiirlerinde irfan ve tasavvuf. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, Âşık Veysel Hatırasına Gelenek ve Edebiyat Özel Sayısı, 168–190. https://doi.org/10.28981/hikmet.1277506
46. Raharja, S., Hidayat, M., & Kusuma, A. (2022). Local wisdom in cultural diversity. International Journal of Cultural Studies, 15(3), 105–120.
47. Sağır, C. (2023). Tasavvuf ve psikoloji ilişkisi. KDY Akademi.
48. Sak R, Şahin Sak İ, Öneren Şendil Ç, ve Nas E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak döküman analizi. KUJE, 4(1), 227–256.
49. Sakti, P., Joyce, S., & Rahmawati, D. (2024). Ethnopedagogy in kindergarten. Heliyon, 8(2), 8–25.
50. Sayın, E. (2021). Erken çocukluk döneminde tasavvufî ahlak öğretimi. Balıkesir İlahiyat Dergisi, (14), 91–101. https://izlik.org/JA22FA64YU
51. Schwarzer, R., Diehl, M., & Schmitz, G. S. (1999). Self-Regulation Scale. APA Psycology Tests. https://doi.org/10.1037/t01606-000
52. Sevim, M. (2022). Yûnus Emre’nin eserlerinde din ve değerler eğitimi. Mutalaa, 2(1), 120–121. https://izlik.org/JA84EU95ZB
53. Şimşek, T. (2021). Değerler eğitimi bağlamında Kutadgu Bilig. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 327–341. https://izlik.org/JA89WU97ZA
54. Şirin, T. (2018). Manevî danışmanlıkta ihsan modeli. Kaknüs Yayınları.
55. Taşkın, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde değerler eğitimi yaklaşımının analizi. İstanbul Eğitim Dergisi, 2, 160–180. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1640604
56. Tohri, A., Hidayat, M., & Rahman, F. (2022). Noble values in character education. Journal of Educational Sciences, 14(1), 40–55.
57. Türk Dil Kurumu. (2026). Kıssa. Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 05 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
58. Türk Dil Kurumu. (2026). Menkıbe. Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 05 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
59. Umar, M., Hasan, A., & Rahman, I. (2024). Character education in proverbs. International Journal of Language Education, 12(3), 90–105.
60. Wandira, A., & Muharam, H. (2022). Character education practices. Journal of Educational Psychology, 13(2), 28–42.
61. Wayan, S., Putu, R., & Made, K. (2025). Students’ awareness of cultural practices. Journal of Cultural Education, 17(1), 50–68.
62. Yesevî, A. (2025). Divan-ı Hikmet (H. Bice, Haz.). TDV Yayınları.
63. Yeşil, R., Kart, M. ve Aslanderen, M. (2020). Ahilik ve değerler eğitimi modeli (ADEM). Çizgi Kitabevi.
64. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
65. Yıldırım, N. (2017). Hacı Bektaş, Mevlâna ve Yûnus Emre’nin değerleri. Millî Eğitim, 46(215), 115–138. https://izlik.org/JA67TU32PB
66. Yûnus Emre. (2020). Risâletü’n-Nushiyye (M. Tatcı, Haz.). H Yayınları.
67. Zengin, M. (2017). Is it Possible to Specify and Teach Acceptable and Appropriate Values for All? An Evaluation in the Context of Values Education Approaches. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 432-445. https://doi.org/10.19126/suje.307128
68. Zulfa, L., Hasanah, A., & Fitriani, D. (2026). Curriculum model integrating folklore. Journal of Curriculum Development, 20(1), 30–48.